Từ quốc bảo đến tham vọng thương hiệu toàn cầu
Sâm Ngọc Linh là dược liệu đặc hữu, quý hiếm của Việt Nam, chứa tới 126 hợp chất với 87 saponin đặc trưng, được xác định là sản phẩm quốc gia ưu tiên đầu tư với mục tiêu xây dựng năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế, từ đó hình thành một thương hiệu sâm Ngọc Linh toàn cầu mang bản sắc riêng của thương hiệu dược liệu Việt. Chính vì vậy, câu hỏi không còn là liệu sâm Ngọc Linh có đủ giá trị, mà là Việt Nam sẽ tổ chức cuộc chơi như thế nào. Đà Nẵng đang chọn cách đi lên bằng khoa học và chuỗi giá trị, thay vì bán nguyên liệu thô. Trong khuôn khổ Lễ hội sâm Ngọc Linh và dược liệu quốc tế Đà Nẵng, thành phố tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Sâm Ngọc Linh – Từ sản phẩm quốc gia tới thương hiệu toàn cầu”, thu hút 25 tham luận của các nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp trong nước và quốc tế. Đây không chỉ là một hội thảo, mà là tuyên bố chiến lược: sâm Ngọc Linh sẽ được định vị như một ngành công nghiệp, chứ không phải đặc sản vùng cao.
Đà Nẵng tự định vị là trung tâm của chuỗi giá trị sâm
Nếu coi sâm Ngọc Linh là quốc bảo, Đà Nẵng đang muốn trở thành “thủ phủ điều phối” quốc bảo ấy. Sau khi mở rộng địa giới, thành phố sở hữu hệ sinh thái đa dạng từ biển, đồng bằng đến miền núi, với hơn 800 loài dược liệu quý, tạo nền tảng để hình thành trung tâm công nghiệp dược liệu lấy sâm Ngọc Linh làm cây chủ lực. Việc Chính phủ ban hành Chương trình phát triển sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045 và Đề án trung tâm công nghiệp dược liệu đã mở không gian chính sách để Đà Nẵng hành động. Điểm đáng chú ý là thành phố không giới hạn vai trò ở khâu trồng trọt. Đà Nẵng chủ động phối hợp với các bộ ngành triển khai nhiệm vụ khoa học, bảo tồn nguồn gen, nhân giống, chế biến, phát triển sản phẩm và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Một ý kiến tại hội thảo nhấn mạnh: thành phố cần được định vị không chỉ là nơi sản xuất nguyên liệu, mà là trung tâm hỗ trợ phát triển ngành sâm Việt Nam dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Đó là bước chuyển từ tư duy “thủ phủ vùng trồng” sang “nút trung tâm logistics, khoa học và hợp tác quốc tế” cho toàn bộ ngành.
Chuẩn hóa chất lượng: tấm vé bắt buộc để ra thị trường quốc tế
Không có chuẩn hóa chất lượng sâm, tham vọng toàn cầu sẽ dừng lại ở khẩu hiệu. Kinh nghiệm từ ngành nhân sâm Hàn Quốc cho thấy thành công dựa trên sự tích hợp lâu dài giữa kiến thức truyền thống, nghiên cứu khoa học, công nghệ canh tác và kiểm soát chất lượng cùng với mở rộng thị trường. Việt Nam, dù sở hữu hoạt chất độc đáo như majonoside R2, vẫn đang ở giai đoạn đầu của phát triển công nghiệp. Hội thảo tại Đà Nẵng tập trung mạnh vào tiêu chuẩn hóa: từ bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa canh tác, công nghệ chế biến, đến truy xuất nguồn gốc và xây dựng chuỗi giá trị. Một đề xuất đáng chú ý là xây dựng Trung tâm Kỹ thuật, Kiểm định và Đổi mới sáng tạo sâm Ngọc Linh và dược liệu đạt chuẩn quốc tế, làm đầu mối nghiên cứu, kiểm định, đào tạo, tiêu chuẩn hóa và hỗ trợ thương mại hóa sản phẩm sâm. Nếu trung tâm này được triển khai đúng tầm, nó sẽ là “bộ não” định nghĩa chuẩn chất lượng sâm Ngọc Linh toàn cầu, thay vì để thị trường quốc tế tự đặt luật chơi.
Hợp tác quốc tế: học cách đi nhanh thay vì đi một mình
Một thương hiệu dược liệu Việt muốn bước ra thế giới không thể thiếu hợp tác quốc tế dược liệu. Lễ hội sâm Ngọc Linh và dược liệu quốc tế tại Đà Nẵng quy tụ chuyên gia, nhà nghiên cứu, viện trường và doanh nghiệp trong và ngoài nước với 25 báo cáo khoa học, cho thấy thành phố hiểu rằng tri thức toàn cầu là tài sản không thể mua được bằng nguồn lực nội địa. Theo Giáo sư, Tiến sĩ Deok Chun Yang, để biến nhân sâm Việt Nam thành nguồn tài nguyên sinh học giá trị cao được công nhận trên thị trường toàn cầu, cần tăng cường hợp tác giữa giới học thuật, doanh nghiệp và cơ quan quản lý về chính sách. Cùng hướng này, biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Hội Sâm Ngọc Linh Đà Nẵng và Hiệp hội Sâm Geumsan (Hàn Quốc) nhằm thúc đẩy đầu tư, chuyển giao công nghệ, nghiên cứu, sản xuất và mở rộng thị trường tiêu thụ sâm Ngọc Linh là bước đi có tính chiến lược. Nếu các MoU này được biến thành dự án cụ thể, sâm Ngọc Linh có thể “đi tắt đón đầu” học trọn kinh nghiệm của một cường quốc nhân sâm, thay vì tự mày mò trong cô độc.
Kết luận: Đà Nẵng phải dám nghĩ lớn, dám quản trị như ngành công nghiệp
Điểm yếu cố hữu của dược liệu Việt lâu nay là sản xuất manh mún, chế biến sâu yếu và chuỗi liên kết lỏng lẻo, khiến sản phẩm khó có sức cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế. Với sâm Ngọc Linh, nếu chỉ lặp lại mô hình cũ, chúng ta sẽ đánh mất cơ hội hiếm hoi để xây dựng một thương hiệu dược liệu Việt có vị thế toàn cầu. Đà Nẵng đang có ba lợi thế: nguồn tài nguyên dược liệu phong phú, khung chính sách quốc gia ủng hộ, và sự hiện diện ngày càng rõ của cộng đồng khoa học, doanh nghiệp quốc tế tại các sự kiện như Lễ hội sâm Ngọc Linh. Vấn đề còn lại là khả năng quản trị chuỗi giá trị như một ngành công nghiệp: từ quy hoạch vùng nguyên liệu, chuẩn hóa chất lượng sâm, xây dựng trung tâm kiểm định, đến chiến lược thương hiệu và thị trường quốc tế. Nếu làm được, sâm Ngọc Linh toàn cầu sẽ không chỉ là câu chuyện của một loài cây thuốc, mà thành một biểu tượng mới cho tham vọng kinh tế tri thức của Việt Nam trong ngành dược liệu.
