Du lịch cộng đồng phải bắt đầu từ lợi ích của người dân
Du lịch cộng đồng là cách tổ chức hoạt động du lịch để người dân địa phương trực tiếp tham gia quản lý, cung cấp dịch vụ và hưởng lợi từ tài nguyên nơi mình sinh sống. Đây là hướng đi phù hợp với các xã cù lao Vĩnh Long, nhưng chỉ bền vững nếu sinh kế và bản sắc được đặt ngang hàng với lượng khách. Hội thảo thuộc nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh do Trường Đại học Kinh tế - Tài chính TP.HCM chủ trì, triển khai từ tháng 6/2026 đến tháng 9/2027, bàn cách xây dựng mô hình du lịch cộng đồng tại các xã cù lao. Mục tiêu không dừng ở việc nhận diện tiềm năng: đại biểu đánh giá thực trạng, điều kiện phát triển và tham vấn hai địa điểm ưu tiên để thí điểm. Với người dân, kết quả đáng kể phải là thêm việc làm, đầu ra cho nông sản và sản phẩm làng nghề, cùng động lực giữ gìn cảnh quan, môi trường và nếp sống địa phương.
Trải nghiệm có chiều sâu thay cho những điểm đến na ná nhau
Vĩnh Long có nền tảng để kể một câu chuyện du lịch khác biệt: hệ sinh thái sông nước, vườn cây, nghề truyền thống và văn hóa sinh hoạt Nam Bộ; hoạt động lưu trú tại nhà dân đã hình thành từ khoảng năm 1990, nổi bật ở cù lao An Bình. Nhưng lợi thế ấy không tự biến thành sản phẩm hấp dẫn. Ngành văn hóa, thể thao và du lịch tỉnh nêu tình trạng trải nghiệm trùng lặp, khả năng tiếp cận điểm đến còn hạn chế và chất lượng phục vụ chưa đồng đều; hướng xử lý là chọn điểm trọng tâm, tạo trải nghiệm sâu hơn, bảo vệ môi trường và đặt người dân ở vị trí chủ thể. Du lịch cù lao vì thế không nên chỉ là chuyến đi ngắm vườn hay chèo thuyền. Khách cần được gặp người làm nghề, hiểu cách sản xuất và tham gia những hoạt động gắn với đời sống địa phương. Đó mới là khác biệt khó sao chép.
Hai địa điểm được đề xuất để hội thảo xem xét là làng mai vàng Phước Định và làng nghề bánh tráng cù lao Mây; đây mới là phương án thảo luận, chưa phải quyết định lựa chọn cuối cùng.
Bảo tồn văn hóa bằng cách đưa di sản vào trải nghiệm
Bảo tồn văn hóa không thể chỉ là lưu giữ hiện vật hay trình diễn trong dịp lễ. Hội thảo về phát triển du lịch tỉnh trong bối cảnh mới cho thấy di sản có thể đến gần du khách qua những câu chuyện được kể bằng hình thức phù hợp: chương trình khai mạc kết nối hát bội, hát thơ “Vân Tiên” và vũ điệu Khmer trên nền nhạc đờn ca tài tử. Cách tiếp cận ấy gợi mở cho các xã cù lao: đưa nghề truyền thống, ký ức cộng đồng, âm nhạc và nếp sinh hoạt vào hành trình, nhưng để người dân và nghệ nhân giữ quyền chủ động trong cách giới thiệu. Di sản chỉ tạo nên sức hút lâu dài khi được phát huy đúng bối cảnh, không bị biến thành màn diễn rời khỏi đời sống. Bởi vậy, phát triển sản phẩm phải đi cùng bảo tồn văn hóa, tôn trọng cộng đồng và giới hạn khai thác phù hợp.
Không gian mới đòi hỏi phối hợp và năng lực địa phương
Sau khi Vĩnh Long, Bến Tre và Trà Vinh hợp nhất vào tháng 7/2025, tỉnh có không gian kinh tế, văn hóa và du lịch rộng hơn; đây là thời điểm cần kết nối điểm đến thay vì phát triển từng nơi rời rạc. Ngày 3/11, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp Trường Đại học Nguyễn Tất Thành tổ chức hội thảo khoa học về phát triển du lịch Vĩnh Long trong bối cảnh mới. Nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và cộng đồng cùng đánh giá thực trạng, đề xuất giải pháp. Tại hội thảo về cù lao, đến ngày 27/10 ban tổ chức đã nhận 30 tham luận: 7 bài từ cơ quan, đơn vị và chính quyền địa phương, cùng 23 bài của nhà khoa học, chuyên gia, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Các ý kiến đa dạng có thể giúp mô hình thí điểm thực tế hơn, miễn là đề xuất được chuyển thành việc làm cụ thể tại điểm đến.
Đào tạo cũng cần gắn trực tiếp với công việc: đề xuất tại hội thảo là tổ chức lớp ngắn hạn theo nhu cầu, thực hành tại điểm phục vụ, tập trung vào giao tiếp, lưu trú, chế biến, vệ sinh thực phẩm, ngoại ngữ và kỹ năng số.
Thí điểm phải dẫn đến mô hình tự vận hành
Nghiên cứu tại cù lao Dài, cù lao Mây và cù lao An Bình có thể giúp kế thừa kinh nghiệm cũ, đồng thời đặt nền móng cho không gian du lịch mở rộng sau sáp nhập. Tuy nhiên, thành công không nên được đo bằng số điểm được gắn tên du lịch. Tiêu chí quan trọng hơn là mô hình có cơ chế chia sẻ lợi ích rõ ràng, cộng đồng đủ năng lực phục vụ và hoạt động vẫn tiếp tục sau khi hỗ trợ kết thúc. Nhiệm vụ nghiên cứu kéo dài đến tháng 9/2027; những lựa chọn thí điểm cần được đánh giá kỹ trước khi nhân rộng. Hội thảo ngày 3/11 tổng hợp ý kiến để hoàn thiện đề án, trình cấp có thẩm quyền xem xét, hướng đến mục tiêu đưa du lịch thành ngành kinh tế quan trọng vào năm 2030 và ngành kinh tế mũi nhọn vào năm 2045.
Vĩnh Long có đủ chất liệu để phát triển du lịch cù lao giàu bản sắc, nhưng tài nguyên chỉ trở thành lợi thế khi người dân được hưởng lợi và du khách nhận được trải nghiệm có ý nghĩa. Đầu tư vào kỹ năng, môi trường và cách kể chuyện di sản sẽ quyết định mô hình có sống được sau giai đoạn thí điểm hay không. Đó là thước đo thuyết phục hơn mọi lời quảng bá.
