Khi con đường đến trường trở thành thử thách đầu đời
Những trở ngại địa hình và giao thông đối với học sinh vùng khó là tổng hòa của đường đất đá sạt lở, lầy lội, suối sâu, khoảng cách xa và điều kiện sống thiếu thốn, khiến mỗi bước chân đến lớp trở thành thử thách vừa thể chất vừa tinh thần, đồng thời phơi bày khoảng cách bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục giữa vùng cao miền núi và những nơi thuận lợi hơn. Ở nhiều bản làng vùng cao, sau mỗi mùa mưa lũ, đường đến trường không chỉ xấu đi mà gần như biến dạng: ta-luy sụt xuống, bùn phủ kín lối mòn, cầu tạm bị cuốn trôi. Khi người lớn còn e ngại qua những cung đường ấy, các em nhỏ vẫn lội bùn, lội suối để bám lấy lớp học. Vấn đề không còn là chuyện "đi học có khó không" mà là câu hỏi: chúng ta chấp nhận để thế hệ tương lai phải đánh cược an toàn mỗi sáng đến trường hay sẽ thay đổi điều đó?
Địa hình khắc nghiệt: rào cản vô hình nhưng dai dẳng với học sinh vùng cao
Sau mỗi mùa mưa lũ, con đường đến trường ở nhiều bản làng vùng cao lại thêm những thử thách mới: đất đá sạt lở, những đoạn đường lầy lội kéo dài, thậm chí học sinh phải vượt suối để tới lớp. Địa hình cách trở biến một quãng đường vài cây số thành hành trình đầy rủi ro, nơi bùn có thể lấm chân, còn đá sắc có thể khứa vào tuổi thơ. Đối với học sinh vùng khó, mỗi trận mưa lớn đồng nghĩa với nỗi lo: mai có còn đường mà đến lớp không. Không khó hiểu khi điều kiện đi lại quá vất vả đã góp phần đẩy nhiều em ra khỏi hệ thống giáo dục, không phải vì thiếu ý chí mà vì con đường đơn giản là quá nguy hiểm. Nếu chúng ta cứ coi những gian nan ấy là “chuyện bình thường của vùng cao miền núi”, thì việc bỏ học sẽ tiếp tục bị coi là tất yếu thay vì là một bất công phải được sửa chữa.
Khi doanh nghiệp và tổ chức xã hội bước vào cuộc chơi đường đến trường
Tín hiệu tích cực là rào cản địa lý không còn bị bỏ mặc. Trước thềm năm học 2026 - 2027, Lifebuoy phối hợp cùng Tỉnh đoàn, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam tỉnh, Hội Thầy thuốc trẻ tại Lai Châu, Lào Cai, Quảng Trị và các đơn vị đồng hành triển khai chuỗi hoạt động hỗ trợ học sinh. Cụ thể, chương trình tài trợ gói xây sửa, nâng cấp cơ sở vật chất và cải thiện điều kiện vệ sinh tại các điểm trường với tổng giá trị 670 triệu đồng; trao tặng 2.200 suất quà gồm sản phẩm sạch khuẩn và giày dép trị giá 750 triệu đồng; tổ chức 1.000 suất khám và tư vấn sức khỏe miễn phí; trao 70 suất học bổng trị giá 60 triệu đồng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Những con số này không chỉ là thống kê thiện nguyện; chúng đặt ra chuẩn mực mới: doanh nghiệp không thể đứng ngoài cuộc tranh đấu vì đường đến trường an toàn, sạch khỏe cho học sinh vùng khó, nếu vẫn muốn nói về trách nhiệm xã hội một cách nghiêm túc.
Trường nội trú liên cấp: từ chỗ ở an toàn đến cơ hội giữ chân học sinh
Dù những đôi giày mới hay bữa khám sức khỏe là hỗ trợ quý giá, chúng khó bù đắp được cả quãng đường cheo leo mà học sinh phải đi mỗi ngày. Vì thế, việc đẩy nhanh xây dựng hệ thống trường nội trú liên cấp ở các xã biên giới đất liền là bước chuyển chiến lược. Đầu năm 2026, chủ trương xây dựng 248 trường tại các xã biên giới, với giai đoạn đầu là 100 trường nội trú liên cấp, đã được đề ra; đến tháng 3/2026, có 121 trường được khởi công, hướng tới mục tiêu từ năm học 2027 - 2028, 248 xã biên giới đều có trường nội trú. Trường không chỉ là nơi dạy và học, mà phải trở thành ngôi nhà thứ hai ấm áp, bảo đảm tốt điều kiện ăn, ở, sinh hoạt, vệ sinh để phụ huynh yên tâm gửi gắm con em. Nếu các công trình này được triển khai đúng tiến độ và giữ được chất lượng, chúng sẽ trực tiếp giải bài toán khoảng cách – không phải bằng lời hứa, mà bằng những mái nhà an toàn giữa vùng cao miền núi.
Kết luận: Bùn có thể lấm chân nhưng không được phép lấm lem ước mơ
Ở những nơi con đường đến lớp còn xa, điều kiện học tập còn nhiều hạn chế, một môi trường giáo dục ổn định không chỉ mang đến cơ hội tiếp cận tri thức mà còn giúp trẻ em duy trì việc học lâu hơn, giảm nguy cơ bỏ học sớm và có thêm cơ hội lựa chọn tương lai của mình. Các sáng kiến hỗ trợ học sinh – từ cải thiện cơ sở vật chất, tặng giày dép, khám sức khỏe đến học bổng – có thể nhỏ khi đứng riêng, nhưng khi kết nối lại, chúng tạo thành chiếc cầu giúp các em bước qua quãng đường lầy lội bằng đôi chân vững vàng hơn. Câu nói “bùn có thể lấm chân, nhưng không thể làm lấm lem ước mơ” ở vùng cao không nên dừng ở khẩu hiệu truyền cảm hứng; nó phải trở thành cam kết hành động: không để địa hình khắc nghiệt và giao thông nguy hiểm quyết định tương lai của học sinh vùng khó. Nếu chúng ta chấp nhận chi trả cho những cây cầu, những trường nội trú, những chương trình hỗ trợ học sinh hôm nay, thì cái giá phải trả cho bỏ học, nghèo đói và tụt hậu ngày mai sẽ giảm đi đáng kể.
