Ánh sáng tự nhiên trên phố và vì sao nên quan tâm
Ánh sáng tự nhiên chân dung trên đường phố là cách dùng duy nhất nguồn sáng từ môi trường xung quanh để chụp ảnh người dân trong những khoảnh khắc đời thường, tập trung vào cảm xúc và bản sắc của họ, mà không cần studio hay thiết bị phức tạp, phù hợp cho ai muốn nhiếp ảnh đường phố chuyên nghiệp nhưng vẫn phản ánh đời sống thật của nhân vật. Nhiều nhiếp ảnh gia đường phố bắt đầu bằng những tấm hình chụp lén vì còn hồi hộp, rồi dần muốn tương tác với người trên phố và phát hiện ra rằng chính nhân vật còn sợ ống kính hơn mình. Điều hấp dẫn ở kiểu chụp này là tính dân chủ: bạn có thể đi ra phố với chiếc máy ảnh, làm việc giữa đời sống hàng ngày và vẫn tạo ra chân dung đầy cảm xúc. Không có studio, không có dàn đèn, nhưng có ánh sáng sẵn có và câu chuyện của từng khuôn mặt.
Chuẩn bị tối thiểu: thiết bị và tư duy một nguồn sáng
Để chụp ảnh với một nguồn sáng trên phố, điều bạn cần trước tiên là hiểu tư duy tối giản của ánh sáng: càng ít nguồn, bạn càng dễ kiểm soát. Khi phải xử lý nhiều đèn, bạn cần nắm tỉ lệ sáng và hình dung cách từng nguồn chiếu lên cảnh và khuôn mặt; trong khi một nguồn duy nhất giúp quy trình gọn hơn và mang tính di động cao. Câu nói đáng lưu tâm là: "Làm việc với một nguồn sáng nhân tạo thường là cách đơn giản và dễ mang theo nhất để tạo ra hình ảnh". Trên phố, nguồn sáng của bạn không phải flash mà là mặt trời đang chiếu qua một ô cửa, một con hẻm hoặc phản chiếu từ tường sáng. Nếu có dùng flash ngoài những lần chụp sự kiện, bạn vẫn nên tách nó khỏi hot shoe và đặt lên chân đèn để có nhiều lựa chọn về góc chiếu và kiểm soát cảnh tốt hơn.
Quy trình 7 bước dùng ánh sáng đường phố cho chân dung tự nhiên
Điểm mấu chốt khi áp dụng tư duy strobist cho ánh sáng tự nhiên là xem mọi nguồn chiếu trên phố như một chiếc đèn duy nhất bạn đang đặt vị trí. Bạn vẫn làm đẹp chân dung bằng kỹ thuật của chụp ảnh với một nguồn sáng, nhưng thay vì chỉnh công suất flash, bạn dịch chuyển thân máy và nhân vật trong không gian. Hãy nhớ rằng khi phối nhiều nguồn sáng, bạn sẽ phải cân nhắc tương quan sáng giữa chúng, trong khi với một nguồn, câu chuyện trở nên gọn hơn rất nhiều. Dưới đây là một quy trình tuần tự mà bạn có thể thử trong một buổi lang thang 40 phút giữa hai cuộc họp, đúng tinh thần vừa đi làm vừa tranh thủ chụp như nhiều nhiếp ảnh gia đường phố chuyên nghiệp.
- Quan sát ánh sáng môi trường: dạo quanh vài con phố, tìm nơi ánh sáng rơi rõ ràng và có hướng, như nắng qua một khoảng hẻm, bóng đổ dưới mái hiên hoặc mặt trời phản chiếu từ tường sáng.
- Xác định "một nguồn sáng" chủ đạo: chọn một cửa sổ, một vệt nắng hay mảng tường phản chiếu làm nguồn duy nhất và bỏ qua các ánh sáng yếu hơn xung quanh để tránh ảnh bị loạn.
- Đặt chủ thể ở mép vùng sáng: khi nhân vật đứng ngay rìa giữa sáng và tối, ánh sáng sẽ ôm lấy nửa khuôn mặt, nửa còn lại rơi vào bóng, tạo cảm giác chiều sâu tương tự kỹ thuật chiaroscuro ánh sáng trong phim đen trắng.
- Điều chỉnh thông số như đang ghép flash với ánh sáng môi trường: hãy coi ánh sáng phố là nguồn chính; đặt ISO và tốc độ để kiểm soát nền, sau đó dùng khẩu độ quyết định mức sáng trên khuôn mặt, giống nguyên tắc "tốc độ cho ambient, khẩu cho flash".
- Để khẩu độ phù hợp với sức mạnh nguồn sáng: càng khép khẩu, ảnh càng tối và bạn sẽ cần nhiều "công suất" hơn từ nguồn; với ánh sáng tự nhiên yếu, nên mở khẩu hơn để không buộc mình vào những vùng quá tối, tương tự việc giảm công suất đèn khi dùng softbox lớn.
- Chọn khoảnh khắc đời thường: chờ lúc nhân vật thả lỏng, ở trong trạng thái là chính mình – những giây phút yên bình, cô đơn hay âu yếm mà trong đời sống họ thường xem như chuyện hiển nhiên.
- Chụp và rút gọn thiết bị: ưu tiên tư thế nhẹ nhàng, không dựng cảnh phức tạp; xuất phát từ câu chuyện không có studio, ít thời gian, chỉ một chiếc máy ảnh và đường phố, nhưng vẫn có thể tạo ra chân dung tự nhiên lẫn khi cần thì chụp trang trọng.
Gotcha lớn nhất của quy trình này là bạn dễ bị cuốn vào việc "săn" khoảnh khắc mà quên vị trí ánh sáng. Một bước dịch chuyển nhỏ có thể biến khuôn mặt từ được ôm bởi một nguồn sáng duy nhất sang bị dẹt bởi ánh sáng tràn từ nhiều phía. Mỗi lần đổi góc, hãy liếc nhanh xem nguồn sáng bạn đã chọn còn là nguồn mạnh nhất trong khung hình hay không. Khi làm tốt, bạn sẽ tạo ra những bức ảnh "đi trên lằn ranh giữa tính dân chủ và sự xâm phạm quyền riêng tư" nhưng vẫn được chia sẻ với sự nhạy cảm nhằm giúp người xem soi lại chính mình.
Kết hợp ánh sáng môi trường và thói quen chụp chân dung đời thường
Một cách hữu hiệu để làm chủ nhiếp ảnh đường phố chuyên nghiệp là coi ánh sáng môi trường như bạn đồng hành lâu dài. Khi trong studio không có nguồn sáng khác, người ta dùng ô parabol, octabank hoặc những modifier lớn để tạo ánh sáng mềm; tương tự, ngoài phố, những đám mây dày đóng vai trò như "softbox" khổng lồ, làm bóng mềm đi và giúp chân dung bớt gắt. Nguyên tắc "càng lớn so với đối tượng, ánh sáng càng mềm" áp dụng cho cả đám mây, mảng trời trong hẻm hay tường sáng phản chiếu. Một nhiếp ảnh gia chia sẻ rằng anh không có studio, lại bận công việc và gia đình, nên anh mang máy ra phố bất cứ khi nào có 40 phút trống để chụp những người thú vị, từ chân dung trang trọng đến những khoảnh khắc lén đầy cảm xúc. Bạn có thể học từ cách đó: sống cuộc sống mình đang có, và để ánh sáng ngoài phố trở thành phòng chụp di động.
Kết luận: Có đáng bớt thiết bị để giữ lại ánh sáng đời sống?
Làm gọn nhiếp ảnh chân dung đường phố về một nguồn sáng duy nhất – thường là ánh sáng tự nhiên – giúp bạn tập trung vào cảm xúc hơn là kỹ thuật đèn phức tạp. Khi bạn không bị ràng buộc bởi studio, lịch chụp hay thiết bị cồng kềnh, việc đi ra phố với chiếc máy ảnh và tận dụng ánh sáng sẵn có trở nên rất dân chủ và tự do. Đổi lại, bạn cần nhạy cảm với quyền riêng tư của nhân vật và chia sẻ hình ảnh một cách mượt mà, không làm người trong ảnh bị tổn thương. Nếu bạn chấp nhận điều đó, lợi ích là những chân dung đời thường, đôi khi được chụp trong những khoảng thời gian rất ngắn giữa hai cuộc họp, nhưng mang theo chiều sâu về bản sắc và khoảnh khắc "được là mình" mà ánh sáng tự nhiên trên phố ghi lại tốt hơn bất kỳ phòng chụp được dàn dựng nào.
