Quy định pin mới của EU và điểm ngoặt với thiết bị đeo
Quy định EU về pin điện tử là bộ luật yêu cầu hầu hết thiết bị điện tử dùng pin phải cho phép người dùng tự thay thế pin bằng dụng cụ cơ bản, nhằm kéo dài vòng đời sản phẩm và hỗ trợ tái chế, nhưng đồng hồ thông minh và thiết bị đeo nhỏ gọn lại được miễn trừ khỏi nghĩa vụ này. Đây là điểm ngoặt đáng chú ý: thay vì áp một chuẩn cứng cho mọi sản phẩm, Liên minh châu Âu chấp nhận phân loại dựa trên thiết kế, độ an toàn và kích thước. Vào năm 2022, EU đã chuẩn bị một luật mới nhằm khôi phục pin có thể thay thế bởi người dùng trên các thiết bị điện tử, với thời điểm có hiệu lực là tháng 2 năm 2027. Song song, đạo luật pin được giới thiệu như một phần trong chiến lược kinh tế tuần hoàn, đòi hỏi pin người tiêu dùng phải có khả năng tháo lắp để kéo dài tuổi thọ thiết bị và làm việc tái chế dễ dàng hơn. Việc bổ sung miễn trừ cho smartwatch ngay trước khi luật có hiệu lực cho thấy cuộc tranh luận giữa tính bền vững và giới hạn kỹ thuật đã đến hồi căng thẳng.
Smartwatch được miễn trừ luật: lý do hợp lý hay đặc quyền?
Đồng hồ thông minh, vòng theo dõi sức khỏe, kính thông minh và thiết bị đeo khác hiện nằm trong nhóm được miễn trừ khỏi yêu cầu pin smartwatch có thể thay thế bởi người dùng. Lập luận của Ủy ban châu Âu khá rõ: với các thiết bị "ướt" hoặc siêu nhỏ, việc để người dùng tự mở máy có thể làm mất khả năng chống nước, giảm độ bền, thậm chí gây nguy hiểm nếu pin bị tổn hại. Ở góc độ kỹ thuật, đây là lý do khó bác bỏ. Thiết bị đeo thường có linh kiện sắp xếp cực kỳ chặt chẽ, mọi gioăng cao su, ốc vít đều liên quan trực tiếp đến khả năng chịu nước và an toàn. Khi không gian bị giới hạn, dung sai lắp ráp cho người dùng phổ thông gần như bằng 0. "Trong những trường hợp như vậy, pin chỉ nên được thay thế bởi các chuyên gia". Nghe có vẻ hợp lý, nhưng từng câu chữ cũng đang đặt lại quyền kiểm soát của người dùng lên cổ tay các hãng sản xuất.
Điện thoại và smartwatch: hai hướng đi trái ngược đến 2027
Điện thoại thông minh lại không nằm trong danh sách miễn trừ và vẫn chịu quy định pin người dùng có thể thay thế từ 2027. Tuy nhiên, EU không bắt buộc quay về kiểu nắp lưng bật ra như thời điện thoại cũ. Thay vào đó, pin phải có thể thay bằng các dụng cụ phổ thông như tua vít, dụng cụ tách, hoặc dụng cụ do nhà sản xuất cung cấp, miễn là thao tác được thực hiện an toàn. Có một ngoại lệ hẹp cho smartphone: nếu máy đạt chuẩn chống nước tối thiểu IP67 và pin còn ít nhất 83% dung lượng sau 500 chu trình sạc hoặc 80% sau 1.000 chu trình, việc thay pin có thể do chuyên gia thực hiện thay vì người dùng. Điều này trên thực tế bao trùm phần lớn flagship hiện đại, nên quy định mới nhiều khả năng sẽ ép các hãng thiết kế lại nội thất máy để cho phép tháo pin bằng dụng cụ cơ bản, trong khi vẫn giữ được độ bền. Pin smartwatch 2027, ngược lại, có thể vẫn gắn liền với thiết kế liền khối vì thiết bị đeo đã được miễn trừ.
Người dùng được gì và mất gì khi smartwatch miễn trừ luật
Về mặt trải nghiệm, quyết định smartwatch miễn trừ luật mang lại lợi ích dễ thấy: thiết kế vẫn có thể siêu nhỏ, siêu mỏng, chống nước mạnh mà không phải hy sinh cho nắp lưng, khung pin hay gioăng dễ tháo. Nhưng cái giá phải trả là quyền chủ động của người dùng với viên pin trên cổ tay mình. Vì miễn trừ chỉ nhắm vào khả năng tự thay pin, EU vẫn yêu cầu nhà sản xuất cung cấp lựa chọn sửa chữa, và trong nhiều trường hợp pin phải thay được bởi bên chuyên nghiệp độc lập, chứ không chỉ trung tâm chính hãng. Nói cách khác, người dùng sẽ tiếp tục phụ thuộc vào nhà sản xuất hoặc kỹ thuật viên được chứng nhận để thay pin, thay vì tự mua pin mới rồi mở máy ra thay. Khi pin smartwatch yếu đi sau vài năm, thực tế lựa chọn của bạn vẫn sẽ là mang đi bảo hành, hoặc nâng cấp lên thế hệ mới – mô hình tiêu thụ mà các hãng chắc chắn không phản đối.
Từ Nintendo Switch đến Pixel Watch: tín hiệu thiết kế cho tương lai
Dù luật chỉ có hiệu lực vào tháng 2 năm 2027, một số hãng đã kịp điều chỉnh sớm, như việc phát hành phiên bản đặc biệt của Switch 2 với pin có thể thay thế. Trong thế giới thiết bị đeo, Pixel Watch 4 được giới thiệu với trọng tâm là khả năng sửa chữa, trở thành smartwatch đầu tiên của Google hướng tới thiết kế dễ bảo dưỡng nội bộ. Đây là những ví dụ cho thấy các hãng không đứng yên trước quy định mới. Ủy ban châu Âu cũng để ngỏ cánh cửa điều chỉnh khi cho biết có thể bổ sung miễn trừ mới dựa trên "sự phát triển của thị trường và tiến bộ kỹ thuật cũng như khoa học". Điều đó nghĩa là cuộc chơi chưa đóng lại: nếu trong vài năm tới xuất hiện thiết kế pin smartwatch có thể thay thế an toàn, không ảnh hưởng độ bền và chống nước, quy định hoàn toàn có thể được siết lại. Đến lúc đó, người dùng châu Âu có thể đòi hỏi nhiều hơn một chiếc đồng hồ thông minh đẹp và kín – họ có quyền đòi hỏi một sản phẩm bền vững và dễ sửa.
