Danh sách 100 bộ phim hay nhất: một cuộc bỏ phiếu quyền lực nhưng không hề trung lập
Danh sách 100 bộ phim truyền hình hay nhất thế kỷ 21 do The New York Times công bố là kết quả của một cuộc khảo sát với hơn 500 người tham gia, cho phép mỗi người đề cử tối đa 10 phim hoặc chương trình nhiều tập phát sóng từ sau ngày 1/1/2000, ở mọi ngôn ngữ và định dạng, từ series có kịch bản đến truyền hình thực tế, tài liệu, talk show hay thậm chí cả các chuỗi nội dung trên YouTube, qua đó tạo ra một bức tranh đầy tính chọn lọc nhưng cũng rất chủ quan về diện mạo phim truyền hình thế kỷ 21.
Điểm khiến danh sách này có sức nặng là thành phần bỏ phiếu: hơn 500 gương mặt từ trong ngành, gồm các diễn viên như Elisabeth Moss, Adam Scott, Bryan Cranston, Rose Byrne, Colman Domingo, Jason Bateman và nhiều nhà sản xuất chương trình như Damon Lindelof, Lena Dunham, Lena Waithe, Noah Hawley… Khi những người trực tiếp làm phim được trao quyền quyết định, kết quả khó có thể gọi là trung lập – nó là tuyên ngôn thẩm mỹ của chính giới làm nghề. Một câu trích dẫn đáng nhớ là: “Mỗi người bỏ phiếu có thể đề cử tối đa 10 phim, chương trình truyền hình mà họ cho là hay nhất của thế kỷ 21”, cho thấy rõ đây là sự lựa chọn mang màu sắc cá nhân, chứ không phải thống kê lạnh lùng.
Breaking Bad và nhóm dẫn đầu: chuẩn mực vàng cho phim truyền hình thế kỷ 21?
Nhìn vào top đầu của danh sách 100 bộ phim hay nhất, có thể thấy một bức tranh khá “kinh điển mới”: Breaking Bad đứng số 1, theo sau là The Wire, Mad Men và Succession, với Fleabag và Game of Thrones lần lượt ở vị trí 5 và 6. Đây là những cái tên đã được khán giả lẫn giới phê bình tôn vinh suốt nhiều năm, nên việc chúng chiếm vị trí cao là thông điệp rõ ràng: bảng xếp hạng chọn sự bền vững, chứ không chạy theo trào lưu.
Breaking Bad là biểu tượng tiêu biểu cho cách một series nhiều mùa vẫn giữ được chất lượng tới phút cuối, với 16 giải Emmy cho 5 mùa và điểm đánh giá lên tới 99/100 từ giới phê bình – mức gần như hoàn hảo. Việc nó được đặt ở vị trí số 1 không chỉ là sự công nhận, mà gần như là lời khẳng định: nếu nói về phim truyền hình thế kỷ 21, đây là chuẩn mực đạo đức và cấu trúc kể chuyện khó có ai vượt qua. Game of Thrones, dù mùa cuối gây thất vọng, vẫn xếp thứ 6 – một tín hiệu cho thấy bảng xếp hạng đánh giá sức ảnh hưởng tổng thể hơn là chỉ dựa trên cái kết. Nhưng việc Fleabag – một phim hài – ở vị trí 5 cũng tạo cảm giác thiên lệch về thị hiếu, khi nhiều tác phẩm nghiêm túc khác bị đẩy xuống thấp hơn.
Squid Game xếp hạng 72: vinh danh hay đánh giá thấp hiện tượng Hàn Quốc?
Squid Game xếp hạng 72 trong danh sách 100 bộ phim hay nhất là chi tiết khiến nhiều người yêu phim châu Á phải dừng lại suy nghĩ. Một mặt, việc loạt phim Hàn Quốc này xuất hiện trong bảng xếp hạng khắt khe vốn bị thống trị bởi các tác phẩm Âu – Mỹ đã là bước tiến lớn: nó cho thấy một series nói tiếng Hàn, khai thác chủ đề bất bình đẳng xã hội, vẫn có thể lọt vào hệ quy chiếu “tượng đài” của giới làm nghề quốc tế.
Squid Game là tác phẩm gây sốt toàn cầu, nắm giữ những kỷ lục rất khó vượt qua về số lượng người xem trên nền tảng phát trực tuyến, bất chấp tranh cãi về bạo lực và chất lượng kịch bản. Vậy tại sao nó chỉ đứng thứ 72, ngay sau Beef mùa 1 ở vị trí 71 – một series mới hơn, ít tính hiện tượng hơn nhưng được đánh giá cao về chiều sâu tâm lý? Cách xếp hạng này cho thấy hội đồng bình chọn đặt nặng tiêu chí nghệ thuật và sự tinh luyện của câu chuyện hơn là sức ảnh hưởng văn hóa đại chúng. Squid Game được công nhận, nhưng không được coi là đỉnh cao nghệ thuật – đó là một thông điệp vừa khích lệ, vừa có chút “dằn mặt” với làn sóng phim Hàn đang bùng nổ.
Những lựa chọn gây tranh cãi và các tác phẩm bị bỏ qua
Danh sách 100 phim truyền hình thế kỷ 21 không chỉ toàn những lựa chọn thuyết phục. Nó cũng dấy lên làn sóng tranh luận khi nhiều tác phẩm được đánh giá là xuất sắc lại vắng mặt hoàn toàn. Theo nhận định được trích dẫn rộng rãi, sự thiếu vắng các bộ phim như Dark, The Terror, Boardwalk Empire, The Expanse, Sons of Anarchy, Arcane và Mr. Robot là khó hiểu, bởi chúng đều tạo tiếng vang lớn trong cộng đồng người xem và thường xuyên được gọi là “tượng đài” của từng thể loại.
Bảng xếp hạng cũng khiến không ít khán giả nhíu mày với cách đặt True Detective mùa 1 ở vị trí 35, dưới các chương trình như Lost (22) hay Girls (13), và việc một phim hài như Fleabag bất ngờ ở vị trí 5. Khi những lựa chọn này được ưu tiên, nhiều người có cảm giác danh sách thiên về gu riêng của giới biên kịch, diễn viên và nhà sản xuất – những người bỏ phiếu – hơn là cân bằng giữa chất lượng và tầm ảnh hưởng. Tranh cãi là điều không tránh khỏi, nhưng trong một chừng mực, nó cũng làm rõ bản chất của mọi bảng xếp hạng: đó luôn là câu chuyện của quyền lực thẩm mỹ, chứ không phải sự đồng thuận tuyệt đối.
Ý nghĩa của bảng xếp hạng đối với phim truyền hình thế kỷ 21
Nhìn tổng thể, danh sách 100 bộ phim hay nhất mà The New York Times công bố là một tấm bản đồ định hướng, hơn là “phán quyết cuối cùng” cho phim truyền hình thế kỷ 21. Nó đặt các tượng đài như Breaking Bad, The Wire, Mad Men, Succession lên bục cao, đồng thời tạo chỗ đứng cho hiện tượng mới: từ The White Lotus, Stranger Things đến Squid Game, Beef… – những cái tên cho thấy phim truyền hình đã vượt xa truyền hình truyền thống, trở thành sân chơi đa nền tảng và đa ngôn ngữ.
Việc các chuyên gia ngành sản xuất phim từ nhiều vị trí khác nhau – diễn viên, biên kịch, nhà sản xuất – cùng tham gia bình chọn cho thấy đây là cuộc đối thoại nội bộ của giới làm nghề, với ưu tiên dành cho chiều sâu nghệ thuật và cấu trúc kể chuyện. Danh sách này vì thế xứng đáng được đọc như một gợi ý xem gì, nhưng không nên được coi là chân lý tuyệt đối. Khi Squid Game được công nhận nhưng vẫn bị “kìm” ở hạng 72, và khi nhiều tác phẩm xuất sắc bị bỏ qua, bài học rõ ràng là: phim truyền hình thế kỷ 21 đa dạng đến mức không một bảng xếp hạng nào bao trùm nổi. Tranh luận quanh danh sách vì thế không phải dấu hiệu tiêu cực, mà là dấu hiệu của một nền văn hóa phim truyền hình đang sống khỏe và đầy tiếng nói khác biệt.
