Tân nhạc Hà Nội: từ ký ức thành phố đến trục di sản sống
Triển lãm âm nhạc “Hướng về thành phố xa xưa: Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934–1954)” là chương trình trưng bày và tọa đàm trong khuôn khổ Festival Thăng Long 2026, giới thiệu 102 bản nhạc cùng hiện vật, tư liệu, hình ảnh để tái hiện giai đoạn hình thành và phát triển của tân nhạc Hà Nội gắn với đời sống đô thị và ký ức Thủ đô.
Triển lãm khai mạc lúc 18h ngày 12/9 tại Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội – Bảo tàng Hà Nội, kéo dài đến 30/9, như một lời khẳng định rằng di sản âm nhạc Hà Nội không nằm yên trong kho lưu trữ mà tiếp tục sống trong tâm trí công chúng. Điều đáng nói không phải ở con số 102 bản nhạc, mà ở cách người làm chương trình biến chúng thành cánh cửa mở vào hai thập niên đầy biến động nhưng rực rỡ của tân nhạc Hà Nội. Đây là một triển lãm âm nhạc được thiết kế có chủ đích để chạm vào cảm xúc, hơn là một sưu tập hiện vật treo tường cho khách tham quan đi lướt qua rồi quên.
Không gian 102 bản nhạc: khi tờ nhạc trở thành câu chuyện đô thị
Điểm nhấn của triển lãm là không gian trưng bày 102 bản nhạc, hiện vật được tuyển chọn từ bộ sưu tập khoảng 2.000 tờ nhạc, kèm nhiều tư liệu và hình ảnh về quá trình hình thành, phát triển tân nhạc Hà Nội giai đoạn 1934–1954. Ở đây, tờ nhạc không còn là “giấy tờ cổ” mà là những mảnh ghép ký ức đô thị: bìa nhạc in khéo léo, đĩa hát cũ, hình ảnh nhạc sĩ, ca sĩ và những sự kiện âm nhạc đã từng làm rung động Hà thành. Một câu nói đáng trích dẫn từ ban tổ chức là: “Trưng bày 102 bản nhạc, hiện vật quý được tuyển chọn từ bộ sưu tập khoảng 2.000 tờ nhạc cùng nhiều tư liệu, hình ảnh có giá trị”.
Không gian được thiết kế theo 5 chủ đề, tái hiện đời sống văn hóa – xã hội Hà Nội những thập niên đầu của nền tân nhạc: từ vẻ lãng mạn của các bản tình ca, tinh thần yêu nước trong ca khúc cách mạng, đến nhịp sống đô thị Hà thành và dấu ấn sáng tạo của các nhạc sĩ như Văn Cao, Đoàn Chuẩn – Từ Linh, Dương Thiệu Tước, Thẩm Oánh. Cách tiếp cận này cho thấy ban tổ chức không muốn tân nhạc bị đóng khung trong khái niệm “cổ điển” hay “tiền chiến”, mà đặt nó trở lại bối cảnh thành phố – nơi âm nhạc từng hiện diện trong đời sống thường nhật, phản ánh tâm tư con người và ghi lại những biến động thời đại.
Tọa đàm và biểu diễn: khi ký ức Hà Nội vang lên lần nữa
Ngay sau lễ khai mạc, tọa đàm chuyên đề “Hai thập niên tân nhạc Hà Nội (1934–1954)” diễn ra với sự tham gia của nhạc sĩ Giáng Son, TS. Ngữ văn Trần Ngọc Hiếu, nhà nghiên cứu – nhà văn Nguyễn Trương Quý và MC – nhà văn Diệu Thủy. Họ không chỉ bàn về giá trị nghệ thuật, mà còn đặt tân nhạc trong mối liên hệ với ký ức đô thị và sự phát triển của công nghiệp văn hóa, sáng tạo tại Hà Nội. Nói cách khác, đây là cuộc đối thoại giữa kho tư liệu và đời sống hiện tại, giữa ký ức âm nhạc Hà Nội xưa và giấc mơ xây dựng thành phố sáng tạo hôm nay.
Tọa đàm được đan xen bằng các tiết mục biểu diễn của Quỳnh Hoa và Trung Ka với những ca khúc như “Hà Nội 49”, “Chiếc lá cuối cùng”, “Trương Chi”, “Thu vàng”, “Hướng về Hà Nội”. Đây là lựa chọn thông minh: để di sản âm nhạc Hà Nội thực sự sống, nó phải được hát lại, nghe lại, chứ không chỉ đọc trên tường. Những giai điệu quen thuộc khiến khán giả, đặc biệt là những người từng nghe qua radio, cảm thấy như được trở về những năm tháng mà âm nhạc là một phần tất yếu của đời sống, dù phương tiện nghe nhìn còn đơn giản. Triển lãm âm nhạc ở Bảo tàng Hà Nội vì thế trở thành một sân khấu ký ức, nơi người xem không chỉ “xem” mà còn “nghe” và “nhớ”.
Di sản âm nhạc Hà Nội trong Festival Thăng Long 2026: bài học cho hôm nay
Được tổ chức trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II, chương trình đã biến Bảo tàng Hà Nội thành điểm đến văn hóa đặc biệt, nơi di sản âm nhạc Hà Nội gặp gỡ công chúng đương đại. Khi Giám đốc Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội nhấn mạnh rằng đây là hoạt động nhằm “tôn vinh những giá trị của nền tân nhạc Hà Nội” đồng thời “lan tỏa di sản âm nhạc của Thủ đô đến với đông đảo công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ”, bà đã đặt âm nhạc ngang hàng với những trụ cột khác của thành phố sáng tạo.
Điều đáng suy ngẫm là triển lãm này không dừng ở việc “trưng bày những giá trị đã được lưu giữ”, mà khơi gợi câu hỏi: di sản âm nhạc tiếp tục sống như thế nào trong đời sống hôm nay. Khi khán giả trẻ tìm hiểu về tân nhạc Hà Nội, họ không chỉ học lịch sử âm nhạc mà còn học cách lắng nghe thành phố, nhận ra rằng mọi giai đoạn phát triển đô thị đều có âm thanh riêng. Nếu coi Festival Thăng Long 2026 là dịp Thủ đô kể lại câu chuyện 72 năm của mình, thì triển lãm này là một chương quan trọng: chương kể bằng giai điệu, bằng tờ nhạc, bằng ký ức – để từ đó, Hà Nội có thêm nền tảng âm nhạc cho những hành trình sáng tạo tiếp theo.
