Khi ẩm thực khu vực Việt Nam bước ra khỏi căn bếp
Lễ hội ẩm thực khu vực Việt Nam là những sự kiện nơi đặc sản địa phương được các đầu bếp sáng tạo thành nhiều món ăn, thức uống và sản phẩm trải nghiệm mới, qua đó kể câu chuyện về vùng đất, kết nối cộng đồng và góp phần nâng tầm du lịch gắn với văn hóa bản địa. Hai điểm nhấn năm nay – lễ hội sầu riêng Đắk Lắk và ngày hội đầu bếp Đồng Nai – cho thấy xu hướng đó đang bước vào giai đoạn thăng hoa. Đây không còn là chỗ trưng bày món ngon theo kiểu “ăn cho biết”, mà là sân khấu để ẩm thực bản địa đối thoại với sáng tạo đương đại, với du lịch và với bản sắc địa phương. Ai quan tâm đến du lịch trải nghiệm đều có lý do để dõi theo những sự kiện như thế.
Lễ hội sầu riêng Đắk Lắk: 102 món ăn và một bản đồ bản sắc
Lễ hội sầu riêng Đắk Lắk xác lập kỷ lục Việt Nam với 102 món ăn đặc sắc kết hợp sầu riêng địa phương. Con số 102 không chỉ nói về lượng món, mà còn tượng trưng cho 102 xã, phường của tỉnh mới sau khi mở rộng địa giới hành chính. Mỗi món ăn là một dấu chấm trên bản đồ văn hóa, gắn với một vùng đất, một cộng đồng, một sắc màu riêng, góp phần vẽ nên bức tranh Đắk Lắk rộng lớn, đa dạng từ biển xanh đến đại ngàn. Ý nghĩa “có một không hai” – một cách chơi chữ của 102 – được cụ thể hóa bằng 102 phong cách chế biến, từ tráng miệng đến món mặn, bánh và thức uống. Theo nguồn tư liệu, “kỷ lục 102 món ăn kết hợp với sầu riêng không chỉ là một con số, đó là sự kết nối giữa 102 xã, phường – hàng trăm con người – nhiều vùng miền – nhiều phong cách ẩm thực”.
Điểm đáng bàn nhất ở lễ hội sầu riêng Đắk Lắk là cách các đầu bếp biến một trái cây vốn quen thuộc thành chất liệu sáng tạo. Sầu riêng được đưa từ vườn cây vào căn bếp, từ sản phẩm nông nghiệp trở thành nguyên liệu ẩm thực. Từ đó, nó tiếp tục được nâng cấp thành những món ăn giàu giá trị trải nghiệm, mở rộng khả năng chế biến, tạo thêm sản phẩm mới thay vì chỉ bán quả tươi. Đây là tư duy khác hẳn cách làm đặc sản kiểu cũ: thay vì dừng ở việc “có trái ngon”, người Đắk Lắk đang xây cả hành trình từ nông sản đến ẩm thực, từ ẩm thực đến du lịch và xa hơn là thương hiệu địa phương. Nếu một loại quả trên đất đỏ bazan có thể trở thành cốt lõi của một lễ hội và một kỷ lục, rõ ràng giá trị của ẩm thực bản địa đang được định nghĩa lại theo hướng tham vọng hơn.
Ngày hội đầu bếp Đồng Nai: 106 món ngon và tham vọng kết nối tinh hoa
Ở phía Đông Nam Bộ, ngày hội đầu bếp Đồng Nai lại chọn một hướng đi khác nhưng cùng chung tinh thần: ẩm thực là câu chuyện về tinh hoa kết nối. Ngày 28/8, tại Khu du lịch Bửu Long, Chi hội Đầu bếp Đồng Nai tổ chức Ngày hội Đầu bếp Đồng Nai với chủ đề “Ẩm thực kết nối tinh hoa”, nhân kỷ niệm 3 năm thành lập Chi hội. Trọng tâm của sự kiện là “Sa bàn 106 món ngon” – một bộ công thức được xây dựng từ nguyên liệu và sản vật đặc trưng của Đồng Nai. Thay vì chạy theo món cầu kỳ xa lạ, các đầu bếp chọn điểm xuất phát là đời sống, sản xuất và văn hóa bản địa, rồi hệ thống hóa chúng thành những món ăn có khả năng bước vào thực đơn nhà hàng, khách sạn, chương trình trải nghiệm du lịch. Đó là cách Đồng Nai khẳng định rằng mình không thiếu đặc sản địa phương, chỉ cần một cộng đồng đầu bếp đủ tâm và tầm để kể lại câu chuyện ấy bằng ngôn ngữ ẩm thực.
Ý nghĩa của ngày hội đầu bếp Đồng Nai còn nằm ở quy mô kết nối: sự kiện hướng đến tôn vinh giá trị ẩm thực địa phương, đồng thời mở rộng liên kết giữa đội ngũ đầu bếp, doanh nghiệp và ngành du lịch. Khoảng 341 đại biểu từ hiệp hội du lịch, các hội đầu bếp nhiều tỉnh, cơ quan quản lý, nhà hàng, khách sạn, cơ sở đào tạo nghề bếp cùng hội viên Chi hội Đầu bếp Đồng Nai cùng tham dự. Bên cạnh sa bàn 106 món ngon, chương trình còn có quảng diễn xôi chiên phồng, canh thụt, nghệ thuật cắt tỉa và giới thiệu phiên bản bảo vật quốc gia đàn đá. Chuỗi hoạt động này, cùng hội chợ ẩm thực dân gian dịp Quốc khánh với hơn 150 món ăn, biến Bửu Long thành không gian “trên bến dưới thuyền” nơi ẩm thực bản địa hiện diện như một phần quan trọng trong trải nghiệm điểm đến.
Từ đặc sản địa phương đến chiến lược ẩm thực khu vực
Nếu theo dõi song song lễ hội sầu riêng Đắk Lắk và ngày hội đầu bếp Đồng Nai, dễ thấy một đường hướng rõ ràng: ẩm thực khu vực Việt Nam đang chuyển từ vai trò phụ trợ sang vị trí trung tâm trong du lịch. Ở Đắk Lắk, sầu riêng trên đất đỏ bazan được dùng làm đòn bẩy để xây hành trình từ nông sản đến ẩm thực, từ ẩm thực đến du lịch và đến thương hiệu tỉnh. Ở Đồng Nai, việc tập hợp, giới thiệu và quảng bá các món ăn đặc trưng thông qua cộng đồng đầu bếp mở ra hướng khai thác nguồn tài nguyên bản địa gắn với du lịch. Các món ăn không còn là sản phẩm kết thúc trên bàn ăn, mà trở thành “kênh truyền thông” kể câu chuyện về nguyên liệu, văn hóa, con người địa phương, góp phần xây dựng hình ảnh điểm đến. Đó là cách bảo tồn nhưng đồng thời nâng tầm ẩm thực bản địa bằng sáng tạo đương đại.
Kết luận: Ẩm thực bản địa thắng thế khi đầu bếp biết kể chuyện
Điểm chung của cả hai sự kiện là vai trò trung tâm của người đầu bếp: họ không chỉ nấu ăn, họ kể chuyện bằng món ăn. Từ 102 món ăn sầu riêng “có một không hai” của lễ hội sầu riêng Đắk Lắk đến 106 món ngon trong ngày hội đầu bếp Đồng Nai với chủ đề “Ẩm thực kết nối tinh hoa”, tất cả cho thấy xu hướng bảo tồn và nâng tầm ẩm thực bản địa thông qua sáng tạo đương đại. Ẩm thực ngày càng được nhìn nhận không chỉ như một dịch vụ bổ trợ mà còn là một phần của trải nghiệm điểm đến. Quan điểm cá nhân: nếu các địa phương tiếp tục trao quyền cho cộng đồng đầu bếp, coi đặc sản địa phương là tài sản văn hóa chứ không phải món “ăn cho biết”, ẩm thực khu vực Việt Nam sẽ có đủ sức cạnh tranh với những hình thức du lịch khác, đồng thời gìn giữ bản sắc theo cách sống động nhất.
