Ống kính fisheye chân dung: từ điều cấm kỵ thành lợi thế sáng tạo
Ống kính fisheye chân dung là cách sử dụng ống kính siêu rộng 180° vốn dành cho cảnh rộng để chụp người, tận dụng biến dạng mạnh để tạo chân dung sáng tạo, phá vỡ chuẩn mực về góc nhìn, tỉ lệ và khoảng cách, biến giới hạn quang học thành ngôn ngữ thị giác mang tính biểu cảm và hài hước.
Trong nhiếp ảnh chân dung truyền thống, tiêu cự dài như 85mm luôn được xem là “chuẩn mực vàng” vì giữ tỷ lệ gương mặt tự nhiên và giúp tách nền. Thế nên, hiếm ai khuyên dùng fisheye cho chân dung, thậm chí nhiều người còn không khuyên dùng fisheye cho bất kỳ thể loại nào vì nó quá kén người dùng. Nhưng đó lại là lý do nó đáng để thử: khi mọi người đều dùng cùng một kiểu ống kính, fisheye trở thành kỹ thuật ống kính độc đáo giúp ảnh của bạn khác biệt ngay từ cái nhìn đầu tiên.
Một số nhiếp ảnh gia chân dung, vốn thường tránh ống siêu rộng như tránh đám đông mùa cúm, đã thay đổi khi Sony giới thiệu ống fisheye native đầu tiên trên E-mount, mở ra cách kết hợp thể loại chân dung yêu thích với thế giới hoang dại của góc nhìn 180° trên hệ Sony mirrorless fisheye. Đó không còn là trò đùa quang học, mà là tuyên ngôn phong cách.
Sony mirrorless fisheye: khi hệ E-Mount có thêm “mắt cá” để chơi chân dung
Sự xuất hiện của Sony FE 8-14mm f/3.5 Fisheye G đánh dấu lần đầu tiên Sony làm ống kính fisheye cho máy ảnh mirrorless ngàm E. Đây không chỉ là thêm một ống kính vào catalogue, mà là lời mời dành cho người dùng muốn phá cách với kỹ thuật ống kính độc đáo trên hệ Sony mirrorless fisheye.
Ống kính này cho góc nhìn tới 180°, tạo hình tròn kiểu fisheye kinh điển ở 8mm và vẫn giữ biến dạng đặc trưng khi lấp đầy khung hình ở 14mm. Điều đó đồng nghĩa bạn có thể chuyển đổi linh hoạt giữa chân dung mang cảm giác “hành tinh nhỏ” tới khung hình tròn đầy chất đồ họa, tùy vào mức độ điên rồ mà bạn muốn đưa vào bức ảnh.
Thực tế, không phải ai cũng thấy nó “xứng đáng” cho chân dung. Fisheye cao cấp là thiết bị đắt đỏ, và nhiều người xem nó như một “trò biểu diễn quang học” hơn là công cụ nghiêm túc. Nhưng nếu bạn có cơ hội mượn hoặc thuê, đó là khoản đầu tư vào trải nghiệm sáng tạo: hoặc bạn nhận ra mình không hợp, hoặc bạn tìm được vũ khí mới cho kho tàng chân dung sáng tạo.
Biến dạng không phải lỗi: cách biến fisheye thành ngôn ngữ kể chuyện
Fisheye không cố sửa lỗi méo, mà chấp nhận và phóng đại nó: các đường thẳng bị uốn cong, tạo cảm giác thùng, thậm chí giống hiệu ứng “tiny planet” đảo ngược khi đặt góc máy phù hợp. Đây là mấu chốt: nếu bạn coi đó là lỗi, ảnh sẽ hỏng; nếu xem nó là ngôn ngữ, bạn có thêm một bảng chữ cái mới để kể chuyện. Distortion không còn là thứ phải tránh, mà là công cụ để kéo người xem vào thế giới phóng đại, kỳ lạ và có phần ngộ nghĩnh.
Góc nhìn 180° kéo theo biến dạng phối cảnh rất mạnh: bất cứ chi tiết nào ở gần ống sẽ trông lớn hơn hẳn những gì chỉ cách xa một chút. Đặt tay, chân hoặc gương mặt gần ống kính là cách nhanh nhất để tạo chân dung sáng tạo với tỷ lệ “phi logic” nhưng đầy tính giải trí. Các tác giả cho biết, với fisheye, người mẫu thậm chí có thể gần chạm vào ống kính mà vẫn lọt trọn khung hình, tạo nên trải nghiệm tạo dáng rất hài hước cho cả trẻ nhỏ lẫn người lớn.
Tuy vậy, kỹ thuật này đòi hỏi bạn phải hiểu rõ fisheye đang bóp méo điều gì. Khi bạn đưa mắt, mũi hay các vùng dễ nhạy cảm về ngoại hình sát ống, những bất an của người mẫu sẽ bị phóng đại theo. Vì thế, đừng dùng fisheye với người có nhiều mặc cảm ngoại hình, hoặc ít nhất hãy trao đổi rõ tinh thần bức ảnh trước khi bấm máy.
Kỹ thuật thực hành: đứng gần, kiểm soát khung và tôn trọng người được chụp
Để ống kính fisheye chân dung phát huy tác dụng, bạn phải chấp nhận phá vỡ vùng an toàn về khoảng cách. Fisheye cho phép bạn tiến lại cực gần chủ thể, thậm chí đến mức gần như chạm ống mà vẫn bắt trọn cả cơ thể trong khung. Khoảng lấy nét gần của Sony FE 8-14mm f/3.5 Fisheye G là khoảng 150mm, đủ để bạn đẩy mạnh sự phóng đại của tiền cảnh. Đây là nền tảng cho những bức ảnh “kỳ cục một cách thú vị”, nơi chân tay, gương mặt phình to, còn bối cảnh lùi xa phía sau.
Góc nhìn quá rộng cũng là con dao hai lưỡi: bạn hầu như không có không gian để cắt bỏ yếu tố thừa trong khung. Điều này buộc bạn phải cực kỳ chủ động trong việc tạo dáng, lựa chọn góc máy và bố trí vị trí người chụp so với người mẫu. Nhiếp ảnh gia chân dung dùng fisheye chia sẻ rằng họ phải liên tục chú ý không để chính bàn chân mình lọt vào khung khi chụp ở 8mm, vì chỉ một chút sơ ý, lens hood cũng có thể xuất hiện trong ảnh.
Bù lại, vì độ sâu trường ảnh rất rộng, fisheye dễ tha thứ hơn nếu bạn không bắt nét hoàn hảo so với khi dùng tele cho chân dung. Bạn vẫn nên bật nhận diện mắt để đảm bảo người xem bị kéo vào đúng ánh nhìn, nhưng hãy coi đó là lớp bảo hiểm, không phải chiếc phao duy nhất.
Bối cảnh rực rỡ: “sân khấu” bắt buộc cho chân dung fisheye
Góc nhìn 180° không khoan nhượng: nếu bối cảnh nhàm chán, bức ảnh sẽ trở nên rối mắt mà không có điểm tựa thẩm mỹ. Một nhiếp ảnh gia đã mang Sony FE 8-14mm f/3.5 Fisheye G và một thân máy Sony mirrorless tới địa điểm nhiều màu sắc nhất mà cô có thể nghĩ tới: bức mural khổng lồ phủ lên một cụm silo, với kích thước thuộc hàng lớn nhất nước và màu sắc hoang dại. Lý do rất rõ ràng: “tại sao lại dùng ống 180° mà không đặt nó trước một khung cảnh quá khổ?”.
Fisheye là ống kính của bối cảnh lớn: không gian rộng, đường cong mạnh, màu sắc rực rỡ và bố cục thú vị giúp biến biến dạng thành yếu tố đồ họa thay vì lỗi bố cục. Trong không gian chật hẹp, việc zoom về phía tiêu cự hẹp hơn có thể tạo hiệu ứng “tự nhiên hơn” nhưng vẫn cho phép bạn khoe nhiều cảnh vật hơn tưởng tượng. Điều này đặc biệt hữu ích nếu bạn muốn kết hợp chân dung và kiến trúc hoặc chụp trong các không gian nhỏ như nhà kính nhưng vẫn muốn kể nhiều về môi trường xung quanh.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng fisheye không phải dành cho tất cả mọi người. Nó hợp với người sẵn sàng cười với chính mình, với trẻ em thích chơi đùa với góc máy, và với các nhiếp ảnh gia đã chán sự an toàn của tiêu cự 85mm. Nếu thuộc nhóm đó, có lẽ đã đến lúc bạn thêm một ống mắt cá vào túi đồ, không phải để thay thế những ống kính khác, mà để mở một cánh cửa mới cho chân dung sáng tạo.
