Tiếng violin tuổi 94 và thông điệp không chịu già
Nhạc sĩ Doãn Nho là đại tá, người lính – nghệ sĩ đã gắn bó hơn bảy thập kỷ với âm nhạc yêu nước, nơi những giai điệu violin của ông vừa lưu giữ ký ức chiến đấu vừa kết nối các thế hệ Việt Nam với lịch sử đấu tranh giành độc lập và xây dựng Tổ quốc. Tối 30/8, tại Sao độc lập lần thứ XI ở Nhà hát Hồ Gươm, hình ảnh đại tá, nhạc sĩ Doãn Nho 94 tuổi cầm cây violin, kéo những nốt nhạc hào hùng của “Tiến bước dưới quân kỳ” mở màn chương trình không chỉ là một tiết mục nghệ thuật, mà là lời khẳng định: âm nhạc ký ức chiến đấu chưa bao giờ cũ. Khi một nghệ sĩ cao tuổi Việt vẫn đứng vững trước ánh đèn sân khấu quốc gia, đó là cách ông phản biện sự quên lãng, buộc chúng ta phải đối diện với lịch sử bằng xúc cảm sống động chứ không bằng những dòng chữ khô khan trong sách giáo khoa.
Từ cậu bé làng Cót đến người lính mang ký ức vào nốt nhạc
Nếu không có mùa Thu lịch sử năm 1945, có lẽ sẽ không có một nhạc sĩ Doãn Nho như hôm nay. Ở tuổi 93, ông nói những ký ức năm 1945 “như vết mực đỏ đã thấm sâu vào máu thịt, không thể nào quên được”. Cậu bé 12 tuổi ở làng Cót làm liên lạc viên cho Đoàn Thanh niên Cứu quốc, sống trong căn nhà có súng trường Nga gác trên bàn thờ, dưới gốc chuối chôn giấu quả đạn cối, đối mặt hiểm nguy sinh tử mỗi ngày. Chính những năm tháng ấy tạo nên chất “lính” trong tâm hồn, bồi đắp tình yêu nước và niềm tự hào dân tộc sớm đến mức âm nhạc về sau không thể nào là chuyện riêng tư. Khi ông nhập ngũ năm 1950, khai tăng tuổi để được trở thành người lính, âm nhạc bắt đầu từ các bài ca cổ động như “Đào than”, nhưng hạt giống thực sự nằm ở trải nghiệm chiến đấu chứ không ở kỹ thuật soạn nhạc.
Âm nhạc ký ức chiến đấu: từ “Tiến bước dưới quân kỳ” đến bản đồ cảm xúc Tổ quốc
Không phải ngẫu nhiên “Tiến bước dưới quân kỳ” được xem như “quân ca” thứ hai của Quân đội nhân dân Việt Nam. Bài hát ấy, cùng với “Năm anh em trên một chiếc xe tăng”, “Chiếc khăn piêu”… là những giai điệu Tổ quốc đi ra từ nước mắt người lính, từ đêm thao trường nhớ mẹ, từ tiếng trống ếch thiếu nhi bước vào Quảng trường Ba Đình ngày 2-9-1945. Trong Sao độc lập, khi ông kéo violin nhạc yêu nước, những câu hát “nghe rung núi đồi từng bước ta đi” không chỉ là lời ca mà là cảm giác cơ thể tập thể của một dân tộc từng hành quân qua bom đạn. Theo lời ông, không gì hạnh phúc hơn với một nhạc sĩ khi tác phẩm viết từ nhiều thập kỷ trước vẫn sống khỏe trong đời sống âm nhạc hiện nay. Đó là bằng chứng rằng âm nhạc ký ức chiến đấu, nếu bám rễ vào đời sống nhân dân, sẽ vượt qua mọi trào lưu nhất thời.
Sao độc lập: sân khấu quốc gia và sức sống của truyền thống
Sao độc lập không chỉ là chương trình nghệ thuật chính luận thường niên mỗi dịp Quốc khánh, mà là không gian thử thách xem âm nhạc truyền thống còn sức sống hay không. Năm nay, chương trình lần thứ XI, chủ đề “Ánh sao độc lập – Khát vọng Việt Nam hùng cường”, kỷ niệm 81 năm Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh 2/9, Ngày truyền thống Công an nhân dân và 21 năm Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Cấu trúc ba chương từ “Mùa thu cách mạng” đến “Khát vọng hùng cường” đặt âm nhạc trong dòng chảy lịch sử dài, kết hợp ca, múa, nhạc, công nghệ hologram, laser, LED 3D để nối quá khứ với hiện tại. Trong bối cảnh ấy, sự xuất hiện của một nghệ sĩ cao tuổi Việt kéo violin ngay đầu chương trình là lựa chọn mang tính tuyên ngôn: công nghệ có thể hiện đại đến đâu, nhưng cây đàn và ký ức người lính mới là linh hồn của câu chuyện.
Một người lính – nghệ sĩ điềm tĩnh nhắc chúng ta đừng quên
Điều đáng nói ở nhạc sĩ Doãn Nho không chỉ là tuổi tác, mà là thái độ với truyền thống. Khi còn là binh nhì ở Trường Lục quân, ông từng bị nhạc sĩ Đỗ Nhuận thẳng thừng chê là “Tây quá”, “Tàu quá”, rồi được dẫn trở về với chất liệu dân ca – “nguồn cội, là đất mẹ nuôi dưỡng tâm hồn âm nhạc” của mình. Hôm nay, ở tuổi hơn 90, ông vẫn đứng trước hàng ngàn khán giả với cây violin, mang theo cả vùng ký ức làng Cót, những ngày Cách mạng Tháng Tám, những bước chân người lính trẻ trên thao trường. Sự hiện diện ấy là lời nhắc: nếu thế hệ trẻ chỉ xem âm nhạc truyền thống là di sản để trưng bày, nó sẽ hóa đá; nhưng nếu coi đó là tiếng nói còn tiếp tục cuộc chiến chống lại sự thờ ơ và lãng quên, thì mỗi nốt violin nhạc yêu nước sẽ là lời kêu gọi âm thầm mà mạnh mẽ. Kết nối lịch sử không nằm ở khẩu hiệu, mà nằm ở việc chúng ta có chịu lắng nghe những người như ông hay không.
