Tiếng đàn mở màn: khi ký ức cách mạng vang lên trên dây đàn
Nhạc sĩ Doãn Nho là đại tá quân đội, tác giả hành khúc "Tiến bước dưới quân kỳ" và là hình tượng hiếm hoi trong âm nhạc cổ điển Việt khi vẫn cầm violin biểu diễn ở tuổi 94, nối ký ức cách mạng với nghệ thuật trên sân khấu quốc lễ, nơi lịch sử độc lập không chỉ được kể bằng lời mà còn bằng tiếng đàn dày trải nghiệm chiến tranh và hòa bình. Tối 30/8 tại Nhà hát Hồ Gươm, trong chương trình chính luận – nghệ thuật Sao Độc lập lần thứ XI, ông bước ra mở màn với cây violin, để những nốt nhạc đầu tiên của "Tiến bước dưới quân kỳ" kéo cả khán phòng trở về những ngày "nghe rung núi đồi từng bước ta đi". Hình ảnh một nhạc sĩ quân đội gần tròn thế kỷ đời người vẫn đứng vững trước ánh đèn sân khấu là lời nhắc thẳng thắn rằng sức sống của ký ức cách mạng phụ thuộc vào những con người chịu duy trì nó bằng chính tài năng và thân thể mình.
"Tiến bước dưới quân kỳ": bản nhạc tự kéo, lịch sử tự kể
Trong âm nhạc cách mạng Việt Nam, ít có ca khúc nào gắn chặt với người sáng tác như "Tiến bước dưới quân kỳ" gắn với nhạc sĩ Doãn Nho. Ông sinh năm 1933, sáng tác hành khúc này gần 70 năm trước, khi đất nước còn chìm trong khói lửa, rồi nhiều thập kỷ sau vẫn tự mình kéo violin, bắt nhịp cho chính giai điệu mình viết ra. Theo thông tin từ chương trình Sao Độc lập, màn mở đầu là hình ảnh Đại tá, nhạc sĩ Doãn Nho ở tuổi 94 cầm cây violin, ôm trọn bản hành khúc đã theo ông và các thế hệ lực lượng vũ trang qua những chặng đường chiến đấu và xây dựng. Violin tuổi 94 ở đây không còn là chuyện kỹ thuật, mà là một tuyên ngôn cá nhân: người nhạc sĩ quân đội ấy chọn kể câu chuyện độc lập không bằng diễn văn, mà bằng dây đàn do chính tay mình chạm, để sự hòa quyện giữa ký ức cá nhân và lịch sử tập thể trở nên hữu hình và xúc động.
Sao Độc lập: sân khấu nơi âm nhạc cổ điển Việt chạm vào chính luận
Sao Độc lập không phải một đêm nhạc bình thường; đó là chương trình chính luận nghệ thuật được Bộ Công an phối hợp cùng Tạp chí Cộng sản tổ chức, gắn với kỷ niệm Cách mạng Tháng Tám, Quốc khánh 2/9, Ngày truyền thống Công an nhân dân và Ngày hội toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Sau 11 năm, chương trình đã trở thành hoạt động thường niên mỗi dịp Quốc khánh, dùng ca, múa, nhạc, công nghệ trình diễn hiện đại như hologram, laser, LED 3D để kể lại những dấu mốc lịch sử dân tộc. Khi một nhạc sĩ quân đội như Doãn Nho xuất hiện giữa không gian này, tiếng violin của ông lập tức trở thành cầu nối giữa lớp ngôn từ chính luận và chiều sâu cảm xúc nghệ thuật. Những bản hành khúc như "Tiến bước dưới quân kỳ", "Hành khúc Công an nhân dân" được dàn dựng hoành tráng không làm lu mờ hình ảnh người nghệ sĩ tóc bạc, mà ngược lại, tôn tiếng đàn thành điểm neo cảm xúc của cả đêm diễn.
Đồng vọng thế hệ: từ tiếng đàn Doãn Nho đến giọng hát Cẩm Vân
Điều đáng nói ở Sao Độc lập là sự đan xen nhiều thế hệ nghệ sĩ quanh trục ký ức chiến tranh – hòa bình. Bên cạnh nhạc sĩ Doãn Nho còn có NSƯT Đăng Dương, Hoàng Bách, Phạm Anh Duy, Nguyễn Ngọc Anh, Võ Hạ Trâm, Trần Ngọc Ánh… cùng danh ca Cẩm Vân, người trở lại sân khấu với "Mùa xuân" và đặc biệt là "Bài ca không quên". Tiết mục của Cẩm Vân được dàn dựng như một lời tri ân gửi tới những người đã đi qua chiến tranh và những người mãi mãi nằm lại, khiến khán giả rơi nước mắt trước những câu hát về một thời đất nước "chẳng phút bình yên". Trong bối cảnh đó, tiếng violin tuổi 94 của Doãn Nho không lẻ loi mà trở thành điểm khởi phát cho chuỗi cảm xúc xuyên suốt. Ông mở màn bằng hành khúc dựng non sông, các nghệ sĩ sau đó nối tiếp bằng những bản tình ca – bi ca về mất mát, hy sinh. Sự đồng vọng thế hệ này cho thấy âm nhạc cổ điển Việt và dòng nhạc cách mạng không hề cũ kỹ nếu được đặt đúng nơi: giữa lòng một dân tộc còn nhu cầu nhớ lại và biết ơn.
Một hình mẫu hiếm: nhạc sĩ quân đội và hành trình kéo dài qua nhiều thập kỷ
Khi đại tá, nhạc sĩ Doãn Nho đứng trên sân khấu Sao Độc lập ở tuổi 94, điều gây xúc động không chỉ là vẻ ngoài minh mẫn, mà là cả hành trình âm nhạc đã kéo dài qua gần trọn thế kỷ. Sinh năm 1933, trải qua chiến tranh rồi hòa bình, ông vẫn giữ vai trò người biểu diễn chứ không lui hẳn vào hậu trường sáng tác; đó là lựa chọn ít thấy trong giới nhạc sĩ quân đội, nhất là ở lĩnh vực gắn với âm nhạc cổ điển Việt như violin. Trong thời đại công nghệ sân khấu được dùng để mở rộng không gian và hiệu ứng, một nghệ sĩ già nắm giữ cây đàn như giữ ký ức cho cả thế hệ cho thấy giá trị cốt lõi của nghệ thuật vẫn nằm ở con người. Từ góc nhìn này, hình ảnh Doãn Nho kéo violin tuổi 94 nên được xem như lời thách thức nhẹ nhàng dành cho những ai nghĩ rằng nghệ thuật cách mạng đã đi hết đường: chỉ khi người nghệ sĩ chịu bền bỉ cùng thời gian, tác phẩm mới tiếp tục sống trên sân khấu, chứ không chỉ nằm trong sách giáo khoa.
