Viêm ruột hoại tử là gì và vì sao sữa tươi nguy hiểm với trẻ sinh non?
Viêm ruột hoại tử (NEC) ở trẻ sinh non là một bệnh lý tiêu hóa cấp tính, trong đó thành ruột bị viêm nặng, phù nề và có thể hoại tử, diễn tiến rất nhanh, dễ gây suy hô hấp, nhiễm trùng huyết và đe dọa tính mạng; nguy cơ cao hơn rõ rệt ở những bé sinh non, nhẹ cân và được nuôi dưỡng không phù hợp, đặc biệt khi dùng sai loại sữa từ nguồn không an toàn. Không phải phụ huynh nào cũng nhận ra: sữa tươi trẻ sinh non là sự kết hợp cực kỳ nguy hiểm. Trong vụ việc được ghi nhận gần đây, một bé sơ sinh 2 tháng tuổi, sinh non ở tuần thai 31, đã mắc viêm ruột hoại tử sau khi gia đình nhầm túi sữa tươi không đường cấp đông với túi sữa mẹ cấp đông và cho bé uống. Khi vào viện, bé tím môi, phản xạ bú mút chậm, xuất hiện các cơn gồng cứng tay chân. Câu chuyện này cho thấy, chỉ một lần nhầm lẫn, hậu quả có thể chạm tới ranh giới sống – chết.
Câu chuyện cảnh tỉnh: một lần uống nhầm sữa tươi, 10 ngày hồi sức
Trường hợp tại một bệnh viện nhi là lời nhắc đủ mạnh cho mọi gia đình có con sinh non. Bé là con đầu trong cặp song sinh thụ thai bằng IVF, sinh ở tuần 31, mới 2 tháng tuổi thì xuất hiện quấy khóc, cơn tím tái kèm gồng cứng tay chân kéo dài khoảng 2 phút; sau đó gia đình phát hiện trẻ đi ngoài phân máu tươi toàn bãi và đưa ngay đến bệnh viện. Trước đó, do mẹ phải chăm con song sinh còn lại đang điều trị nên bé được bà chăm ở nhà; lúc chuẩn bị sữa, người nhà đã nhầm túi sữa tươi không đường cấp đông với sữa mẹ cấp đông và cho trẻ uống. Siêu âm bụng ghi nhận một số quai ruột thành dày, có dịch giữa các quai ruột; X-quang cho thấy các quai ruột chứa nhiều hơi, xuất hiện mức nước – hơi trong ổ bụng. Bé được chẩn đoán viêm ruột hoại tử, suy hô hấp, phải thở máy và chuyển tới khoa Hồi sức tích cực Sơ sinh để kiểm soát hô hấp, tuần hoàn, nuôi dưỡng, chăm sóc đường tiêu hóa và theo dõi sát tiến triển bệnh. Sau 10 ngày điều trị tích cực, bé mới cai được máy thở, hô hấp cải thiện và được ghép mẹ để tiếp tục theo dõi. Đó là cái giá quá nặng cho một lần nhầm lẫn sữa.
Hệ tiêu hóa trẻ sinh non mong manh hơn bạn nghĩ
Dinh dưỡng trẻ sinh non không thể áp dụng tư duy “uống gì cũng được miễn là sữa”. Theo bác sĩ Lê Thị Oanh, trẻ sinh non, đặc biệt những trẻ có tuổi thai hoặc cân nặng càng thấp, có nguy cơ mắc viêm ruột hoại tử cao hơn do hệ tiêu hóa chưa trưởng thành. Nghĩa là ruột của bé chưa đủ khả năng xử lý thay đổi đột ngột về loại sữa, lượng sữa, cũng như những thành phần không phù hợp trong các sản phẩm sữa tươi thường dùng cho người lớn. Bất kỳ thay đổi nhỏ nào về ăn, tiêu hóa, hô hấp hoặc màu sắc da ở trẻ sinh non đều có thể là dấu hiệu sớm của bệnh lý nghiêm trọng. Các bác sĩ ở bệnh viện nhi khẳng định viêm ruột hoại tử là biến chứng nguy hiểm thường gặp ở trẻ sinh non, đặc biệt ở những trẻ có tuổi thai hoặc cân nặng khi sinh càng thấp. Câu nói này nên được ghi nhớ như một lời cảnh báo dán thẳng lên tủ lạnh mỗi gia đình có bé sinh non: "Viêm ruột hoại tử là biến chứng nguy hiểm thường gặp ở trẻ sinh non, đặc biệt ở những trẻ có tuổi thai hoặc cân nặng khi sinh càng thấp". Quan điểm “thử chút xíu sữa tươi cho biết” là sai lầm. Hệ tiêu hóa chưa trưởng thành không có “biên độ an toàn” cho những thử nghiệm tùy tiện.
Những dấu hiệu không được bỏ qua: khi nào phải đưa bé đi viện ngay?
Sau lần uống nhầm sữa tươi trẻ sinh non trong câu chuyện trên, bé bắt đầu quấy khóc, có cơn tím tái, gồng cứng tay chân rồi đi ngoài phân máu tươi. Đó đều là dấu hiệu nguy hiểm, nhưng thực tế nhiều phụ huynh dễ đánh giá thấp, nghĩ là "rối loạn tiêu hóa" hay "lạnh bụng". Khi nhập viện, bé tím môi, phản xạ bú mút chậm, cơn gồng cứng tay chân tiếp tục xuất hiện – đây không còn là bất thường nhẹ, mà là tình trạng cấp cứu. Các bác sĩ khuyến cáo: trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế sớm khi có các dấu hiệu như bú kém hoặc bỏ bú, nôn trớ, bụng chướng, đi ngoài phân máu, tím tái, ngừng thở, khó thở, li bì hoặc phản ứng kém. Phụ huynh có con sinh non phải tự xem mình là “nhân viên cảnh giới” cho bé: chỉ cần một trong các dấu hiệu trên xuất hiện sau khi thay đổi chế độ sữa, phải đi viện ngay, không chờ đợi xem có tự hết hay không. Trong NEC, mỗi giờ chậm trễ đều làm tăng nguy cơ ruột hoại tử và phải phẫu thuật.
Sữa an toàn cho bé sinh non: đừng để chuyện nhãn mác trở thành thảm họa
Điểm mấu chốt của dinh dưỡng trẻ sinh non là: tuân thủ tuyệt đối hướng dẫn của nhân viên y tế trong quá trình chăm sóc và nuôi dưỡng. Các bác sĩ khẳng định sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng được ưu tiên, nhất là đối với trẻ sinh non; sữa cần được vắt, bảo quản, ghi nhãn và sử dụng đúng quy định để đảm bảo an toàn và tránh nhầm lẫn. Việc ghi nhãn rõ ràng từng túi sữa mẹ, tách biệt hoàn toàn khỏi mọi sản phẩm sữa tươi trong tủ lạnh là nguyên tắc tối thiểu nhưng nhiều nhà vẫn bỏ qua. Gia đình tuyệt đối không tự ý thay đổi loại sữa, chế độ nuôi dưỡng hoặc tự điều trị khi trẻ xuất hiện dấu hiệu bất thường. Mỗi lần đổi sữa cần có ý kiến bác sĩ, không dựa trên kinh nghiệm truyền miệng. "Vì vậy, bệnh viện khuyến cáo gia đình cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn của nhân viên y tế trong quá trình chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ" – đây không phải là lời khuyên chung chung mà là bài học rút ra từ những ca bệnh đã chạm tới ranh giới sinh tử. Kết luận thẳng thắn: trong câu chuyện sữa tươi trẻ sinh non, không có vùng xám; sữa mẹ được quản lý đúng cách và sữa dành riêng cho trẻ, theo chỉ định, mới là sữa an toàn cho bé.
