Tẩy chay không chỉ để từ chối giải thưởng, mà để đòi lại cách nhìn với nhạc pop châu Á
“BTS tẩy chay Grammy” là cụm từ mô tả việc nhóm BTS chủ động không gửi sản phẩm tranh giải, nhằm phản đối cấu trúc và ý nghĩa của hạng mục Nhạc pop châu Á mới được Viện Hàn lâm Thu âm Mỹ đưa vào hệ thống giải thưởng, qua đó đặt câu hỏi về cách ngành công nghiệp phương Tây định nghĩa, phân loại và đánh giá giá trị của nhạc pop châu Á nói chung. Cuộc tranh luận bùng lên từ tháng Sáu, khi giải Grammy công bố hạng mục “Màn trình diễn nhạc pop châu Á xuất sắc nhất” dành cho các sản phẩm gắn với thị trường châu Á như K-pop, J-pop, C-pop. Hàng loạt ý kiến cảnh báo việc tách nhạc pop châu Á thành một khu vực riêng dễ biến sự đa dạng thành chiếc hộp biệt lập, thu hẹp cơ hội bước vào các hạng mục chung vốn mang tính biểu tượng. Thay vì im lặng chấp nhận, BTS chọn đối đầu trực diện.
Khi BTS nói “không”: một động thái chính trị văn hóa, không phải giận dỗi
Tháng 7, BTS lần đầu thông báo nhóm sẽ không tham gia mùa giải Grammy sắp tới. Ngày 29/7, nhóm khẳng định trên tài khoản mạng xã hội rằng họ sẽ không gửi sản phẩm để xét duyệt tại lễ trao giải Grammy năm 2027, vì muốn tác phẩm được đánh giá “dựa trên chính giá trị âm nhạc, thay vì dựa trên khu vực hay ngôn ngữ”. Đây không phải một cú bùng nổ cảm xúc nhất thời, mà là quyết định tính toán kỹ, nhắm thẳng vào cấu trúc quyền lực của giải thưởng. BTS hiểu rõ vị thế của mình trong hệ sinh thái K-pop Viện Hàn lâm: họ là nhóm hiếm hoi vừa có sức hút toàn cầu, vừa đủ uy tín để câu chuyện tẩy chay không bị quy về kiểu PR rẻ tiền. Khi một cái tên như thế rút lui, thông điệp gửi đi không chỉ là bất mãn, mà là lời tuyên bố rằng những hàng rào vô hình trong cách phân loại âm nhạc cần bị chất vấn công khai.
Grammy cải tổ nhạc pop châu Á vì áp lực hay vì trách nhiệm?
Chỉ khoảng hai tuần sau khi BTS tuyên bố tẩy chay, CEO Viện Hàn lâm Harvey Mason Jr. phải lên tiếng ngày 14/8, thừa nhận rằng một số nghệ sĩ cảm thấy hạng mục Nhạc pop châu Á “không phản ánh đúng chất âm nhạc mà họ đã dày công sáng tạo” và khẳng định ông coi trọng những lo ngại đó. Đồng thời, ông cho biết Viện Hàn lâm đang xem xét các phản hồi từ cộng đồng âm nhạc liên quan đến hạng mục mới và đã gặp gỡ đại diện K-pop, J-pop, C-pop, âm nhạc Ấn Độ trong hai tuần gần đây để tìm cách cải thiện. Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy “Grammy cải tổ nhạc pop châu Á” không phải khẩu hiệu suông. Hội đồng quản trị và các ủy ban phụ trách quy trình trao giải cũng tổ chức các cuộc thảo luận chuyên biệt về hạng mục này. Khi một định chế lâu đời phải quay xe nhanh như vậy, khó có thể nói BTS không phải lực ép trực tiếp lên bàn cải tổ.
Sức nặng của BTS: nhận diện thương hiệu cao gấp đôi mặt bằng chung
Để hiểu vì sao tiếng nói của BTS có thể khiến một giải thưởng hàng trăm hạng mục phải phản ứng khẩn cấp, cần nhìn vào dữ liệu về “BTS nhận diện thương hiệu”. Theo Luminate, BTS đạt mức độ nhận diện thương hiệu 42% và tỷ lệ thiện cảm 46% tại thị trường Mỹ, gần gấp đôi mức nhận diện trung bình 24% của các nghệ sĩ tham gia khảo sát. Đây là một câu nói đáng trích dẫn: BTS không chỉ nổi tiếng, họ đang ở vị trí mà khán giả đại chúng Mỹ nhận ra tên và có cảm tình cao hơn hẳn mặt bằng nghệ sĩ. Với một định chế như Grammy, việc để nhóm công khai tẩy chay là rủi ro uy tín: giải thưởng vốn cần những cái tên như BTS để giữ hình ảnh “bắt kịp thời đại”. Chính vì vậy, khi BTS tẩy chay Grammy, đó là đòn đánh trực tiếp vào giá trị thương hiệu của Viện Hàn lâm, không chỉ vào một hạng mục gây tranh cãi.
Sau BTS, câu hỏi còn lại là: ai sẽ viết lại luật chơi?
Trong sáu năm qua, Harvey Mason Jr. khẳng định Viện Hàn lâm có khả năng “hành động quyết đoán và nhanh chóng” để đáp ứng nhu cầu cộng đồng âm nhạc, đồng thời cam kết bảo đảm nghệ sĩ cảm thấy được nhìn nhận và lắng nghe. Nay, ngoài chuyện Grammy cải tổ nhạc pop châu Á, tổ chức này còn xem xét lại quy trình tổng thể về việc đưa ra hạng mục mới, trong bối cảnh giải thưởng đã có hơn 100 hạng mục. Đó là dấu hiệu ít thấy: một định chế tự soi lại cách mình tạo ra luật chơi. Dĩ nhiên, chưa ai biết cấu trúc mới sẽ khác hiện tại đến đâu, cũng như K-pop Viện Hàn lâm sẽ được đặt ở vị trí nào trong hệ thống sửa đổi. Nhưng sự kiện BTS tẩy chay đã đặt nền tảng cho một cuộc đối thoại mới: nghệ sĩ không chỉ là người nhận giải, mà có thể trở thành tác nhân buộc các thiết chế quyền lực trong âm nhạc phải thay đổi cách công nhận và đại diện.
