Vụ việc đặt ra câu hỏi về khả năng truy xuất nguồn hàng
Vụ Petimex xăng dầu bị chuyển hồ sơ điều tra là việc Thanh tra Chính phủ phát hiện doanh nghiệp đã bán khoảng 185 triệu lít nhiên liệu mà không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, rồi kiến nghị cơ quan công an xem xét các dấu hiệu vi phạm. Đây không chỉ là một sai sót hồ sơ cần làm rõ: trong thị trường xăng dầu, chứng từ là căn cứ để lần theo nguồn hàng và kiểm tra tính hợp pháp của giao dịch. Theo kết luận thanh tra được công bố ngày 2/10, lượng hàng nói trên có giá trị hơn 2.841 tỷ đồng; hồ sơ, tài liệu đã được chuyển đến Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an và Công an tỉnh Đồng Tháp để xem xét, xử lý theo thẩm quyền. Quy mô này khiến yêu cầu giải trình phải đi xa hơn việc bổ sung giấy tờ: cần xác định hàng đến từ đâu, giao dịch được ghi nhận ra sao và trách nhiệm thuộc về tổ chức, cá nhân nào.
Không có chứng từ là dấu hiệu cần được điều tra, chưa phải kết luận có tội
Thanh tra Chính phủ nêu hành vi bán xăng dầu không chứng từ có dấu hiệu của các tội trốn thuế, buôn lậu và vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng; cơ quan điều tra mới là nơi xem xét, xác minh và xử lý theo thẩm quyền. Cách phân biệt này quan trọng: kết luận thanh tra chỉ ra dấu hiệu cần điều tra, không thay thế kết luận tố tụng về tội danh hay trách nhiệm hình sự. Tuy vậy, 185 triệu lít hàng thiếu căn cứ nguồn gốc là cảnh báo nghiêm trọng về lỗ hổng kiểm soát giao dịch. Nếu hóa đơn, sổ sách và hồ sơ vận chuyển không khớp hoặc không tồn tại, khả năng giám sát đường đi của nhiên liệu sẽ bị suy yếu. Vì thế, việc chuyển hồ sơ là bước cần thiết để làm rõ bản chất giao dịch, thay vì mặc định rằng phát hiện về chứng từ đã tự trả lời mọi câu hỏi.
Các giao dịch khác làm tăng sức nặng của cuộc thanh tra
Phát hiện về xăng dầu không chứng từ xuất hiện trong một kết luận rộng hơn về hoạt động kinh doanh và quản lý vốn, tài sản nhà nước tại Petimex. Thanh tra Chính phủ cho biết trong tháng 3/2026, doanh nghiệp bán 16,268 triệu lít xăng dầu cho 14 khách hàng trước các kỳ điều hành giá, với giá thấp hơn giá thành; thiệt hại ước tính khoảng 58,433 tỷ đồng. Cơ quan thanh tra cũng nêu giao dịch bán 5,9 triệu lít dầu diesel cho Công ty Phúc Lâm trái quy định và thỏa thuận giữa hai bên, gây thiệt hại cho Petimex khoảng 41,59 tỷ đồng. Ngoài ra, sau khi đoàn thanh tra làm việc về đơn hàng này, lãnh đạo Petimex bị nêu đã bổ sung biên bản sửa đổi ký lùi ngày để gửi đoàn thanh tra; hành vi được đánh giá có dấu hiệu giả mạo trong công tác. Những nội dung này cần được xác minh riêng, nhưng cho thấy cuộc thanh tra không chỉ xoay quanh một lô hàng.
Quản lý thị trường xăng dầu cần dựa vào hồ sơ có thể kiểm chứng
Vụ việc cho thấy quản lý thị trường xăng dầu không thể dừng ở điều kiện cấp phép hay kiểm tra tại một thời điểm. Cần có khả năng đối chiếu liên tục giữa chứng từ nguồn hàng, hóa đơn bán ra, sổ kế toán và hồ sơ giao nhận; nếu các mắt xích này đứt đoạn, cơ quan giám sát khó xác định hàng hóa đi qua đâu và trách nhiệm nằm ở đâu. Đây là lý do yêu cầu siết quản lý hoạt động mua bán, phân phối phải đi cùng kiểm tra thực chất và chế tài được thực thi, không chỉ dừng ở quy trình giấy tờ. Thanh tra Chính phủ kiến nghị cơ quan chức năng tiếp tục làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan; đồng thời yêu cầu Petimex khắc phục tồn tại và báo cáo kết quả thực hiện kết luận trước ngày 20/11/2026. Kết luận cuối cùng còn chờ cơ quan có thẩm quyền, nhưng bài học quản lý đã rõ: giao dịch càng lớn càng phải để lại dấu vết có thể kiểm chứng.
