Mùa thu, hô hấp yếu đi và lý do nên quay về thực phẩm tự nhiên
Nước chanh gừng mật ong và cải bẹ xanh là những thực phẩm mùa thu quen thuộc ở Việt Nam, kết hợp vị cay ấm và chua ngọt dễ chịu, đồng thời cung cấp vitamin, chất chống oxy hóa và các hợp chất thực vật hỗ trợ miễn dịch tự nhiên, từ đó giúp cơ thể thích nghi tốt hơn với sự thay đổi nhiệt độ, độ ẩm và hạn chế khó chịu đường hô hấp khi giao mùa. Khi mùa thu đến, không khí se lạnh, độ ẩm thất thường, ho, đau rát họng, nghẹt mũi xuất hiện nhiều hơn. Thay vì chờ đến lúc phải uống thuốc, cách sống khôn ngoan là chuẩn bị cơ thể trước bằng đồ uống ấm và rau lá xanh phù hợp mùa. Quan điểm của tôi: chế độ ăn theo mùa không phải mẹo dân gian vô căn cứ, mà là cách áp dụng khoa học dinh dưỡng vào thói quen hàng ngày.
Nước chanh gừng mật ong: ly đồ uống ấm áp cho cổ họng mùa giao mùa
Một cốc nước chanh gừng mật ong pha ấm là thức uống dễ uống, bổ sung nước và dưỡng chất vào những ngày giao mùa. Lợi ích của ly nước này đến từ từng thành phần: nước giúp bù dịch sau nhiều giờ ngủ; chanh cung cấp vitamin C tham gia chức năng miễn dịch và hoạt động chống oxy hóa theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ; gừng chứa gingerol cùng nhiều hợp chất thực vật; mật ong giúp làm dịu ho cấp ở trẻ trên 1 tuổi bị nhiễm trùng đường hô hấp trên theo hướng dẫn NICE. Pha mật ong với nước ấm tạo cảm giác dễ chịu cho cổ họng khi đang ho hoặc khô rát. Tuy vậy, đây chỉ là hỗ trợ, không thay thế điều trị khi bệnh nặng. Người kiểm soát đường huyết cần tính lượng đường từ mật ong vào tổng khẩu phần trong ngày, và trẻ dưới 1 tuổi tuyệt đối không dùng mật ong.
Cải bẹ xanh: rau vị cay đắng nhưng là “lá chắn” miễn dịch
Người xưa có thói quen ăn uống theo mùa và các thực phẩm có vị đắng như cải bẹ xanh thường được khuyến khích dùng vào mùa thu. Quan điểm này được khoa học hiện đại ủng hộ: cải bẹ xanh chứa nhiều chất xơ, vitamin A, C, K cùng canxi, sắt, đồng, kali, magie và nhiều vi chất khác có lợi cho sức khỏe. Rau cải bẹ giàu vitamin A và C, hỗ trợ sự phát triển tế bào T – loại bạch cầu có vai trò chống lại tác nhân gây nhiễm trùng và virus tấn công cơ thể. Đây là nền tảng cho miễn dịch tự nhiên khỏe hơn, gián tiếp giúp cơ quan hô hấp đỡ nhạy cảm trước thay đổi thời tiết. Thêm vào đó, cải bẹ xanh giàu flavonoid, lutein, beta-carotene, vitamin C, E, có tác dụng chống stress oxy hóa, bảo vệ da và giảm nguy cơ bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường, Alzheimer.
Khi nào nên uống, ăn và cách chuẩn bị để tận dụng tối đa lợi ích
Theo tôi, thời điểm vàng cho nước chanh gừng mật ong là buổi sáng sau khi ngủ dậy để bù nước, hoặc giữa ngày khi cổ họng khô rát. Có thể pha một cốc nước ấm với vài lát gừng tươi, nước cốt chanh và một lượng nhỏ mật ong. Nên dùng nước ấm, tránh quá nóng để không kích ứng niêm mạc miệng, họng. Lượng chanh và gừng điều chỉnh theo khả năng dung nạp, nhất là người dễ khó chịu dạ dày. Với cải bẹ xanh, cách chế biến tốt cho mùa thu là luộc, xào nhẹ hoặc nấu canh, có thể thêm vài lát gừng cho bữa ăn ngày se lạnh. Rau muối chua giữ calo, carb và chất xơ tương đương rau tươi nhưng mất một phần vitamin C, dù vẫn giữ khá tốt các hợp chất chống oxy hóa. Tôi thiên về ưu tiên rau tươi trong bữa chính, dùng dưa cải theo khẩu phần nhỏ.
Nhóm cần thận trọng và lời kết cho một mùa thu hô hấp an lành
Không phải ai cũng dùng thoải mái các thực phẩm mùa thu này. Người cần kiểm soát đường huyết phải tính lượng đường từ mật ong vào tổng khẩu phần ngày, và trẻ dưới 1 tuổi tuyệt đối không dùng mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulinum. Với cải bẹ xanh, người đang dùng thuốc làm loãng máu (warfarin) nên hạn chế vì lượng vitamin K cao có thể làm giảm tác dụng thuốc, và người có tiền sử sỏi thận cần thận trọng do rau chứa nhiều oxalate, ăn nhiều dễ góp phần hình thành sỏi. Trong khung cảnh đó, nước chanh gừng mật ong và cải bẹ xanh là hai lựa chọn đáng giá để hỗ trợ đường hô hấp và miễn dịch tự nhiên vào mùa thu, miễn là bạn hiểu rõ cơ địa và bệnh nền của mình. Thay đổi thời tiết là điều không kiểm soát được, nhưng những gì bạn cho vào ly và vào đĩa mỗi ngày thì hoàn toàn có thể chủ động.
