Dị ứng và ngộ độc khi du lịch: Nguy cơ bị xem nhẹ
Dị ứng và ngộ độc khi du lịch là những rối loạn sức khỏe xảy ra do cơ thể phải thích nghi đột ngột với môi trường, thời tiết và chế độ ăn uống khác lạ trong những chuyến đi xa, dễ bùng phát khi nghỉ lễ kéo dài với lịch trình dày đặc, ăn uống thất thường và tiếp xúc nhiều tác nhân lạ từ hải sản, côn trùng, phấn hoa cho đến khí hậu vùng biển, vùng núi.
Kỳ nghỉ lễ dài đáng lẽ là thời gian “xả hơi”, nhưng nếu chủ quan, nó dễ biến thành chuỗi ngày cấp cứu vì dị ứng khi du lịch và ngộ độc thực phẩm du lịch. Các chuyên gia nhấn mạnh, những chuyến đi chơi xa trong kỳ nghỉ lễ mang lại nhiều niềm vui nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro sức khỏe khi cơ thể phải thích nghi với môi trường và chế độ ăn uống hoàn toàn khác biệt. Điều đó có nghĩa: muốn du lịch an toàn dịp lễ, bạn phải nhìn thẳng vào rủi ro, thay vì chỉ lo check-in đẹp.
Quan điểm thực tế là: phòng bệnh quan trọng hơn chữa bệnh, nhất là khi bạn ở xa bệnh viện, di chuyển liên tục, lại phải chăm thêm trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi. Bảo vệ sức khỏe khi đi du lịch cần được xem như mục chuẩn bị số một, không phải “tùy hứng” phút chót.
Khi môi trường và thời tiết trở mặt: Dị ứng không chừa ai
Thay đổi môi trường đột ngột là “kẻ kích hoạt” kinh điển của nhiều bệnh dị ứng, từ nổi mề đay, viêm mũi đến cơn hen phế quản cấp. Không khí se lạnh và sương mù vùng núi cao cũng là tác nhân kích hoạt các cơn hen phế quản cấp tính ở những người có sẵn bệnh nền. Nghĩa là chỉ cần bạn quên bình xịt hen ở nhà, một đêm nhiệt độ hạ sâu trên đỉnh núi có thể khiến cả đoàn phải thức trắng vì một người khó thở.
Ở biển, nguy cơ lại đến từ gió ẩm, nắng gắt, nước mặn, côn trùng và hải sản. Trên rừng, đó là phấn hoa dại, lông sâu róm, ong, bướm, vắt, muỗi; thời điểm cuối tháng 8, đầu tháng 9 là lúc các loài ong, bướm, côn trùng sống trong rừng và sâu róm phát triển mạnh. Sai lầm phổ biến là xem các biểu hiện ngứa, mẩn đỏ, sưng nhẹ sau khi đi rừng hay tắm biển chỉ là “phản ứng da thông thường”. Nhiều trường hợp đến khi toàn thân nổi mẩn, mặt sưng, nghẹn họng mới phát hiện mình đang rơi vào phản ứng dị ứng toàn thân, thậm chí phản vệ.
Theo TS.BS. Nguyễn Hữu Trường – Phó Giám đốc Trung tâm Dị ứng miễn dịch lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai, chuẩn bị trước thuốc và kế hoạch ứng phó dị ứng quan trọng không kém đặt vé máy bay. Gia đình có trẻ nhỏ, người hen, người từng sốc phản vệ càng không được xem nhẹ.
Hải sản, côn trùng và bữa ăn “lạ miệng”: Ranh giới mỏng giữa trải nghiệm và cấp cứu
Khi nói đến chuyến đi biển đảo an toàn, ai cũng nghĩ đến phao cứu sinh, áo chống nắng, nhưng lại ít người chuẩn bị cho “cơn sóng ngầm” từ bàn ăn. Đối với những gia đình chọn biển làm điểm đến, thưởng thức hải sản tươi sống là trải nghiệm khó bỏ qua. Thế nhưng đây lại là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến ca cấp cứu dị ứng trong kỳ nghỉ lễ.
Theo TS.BS. Nguyễn Hữu Trường, ngoài dị ứng cơ địa với tôm, mực… nhiều người chưa từng bị dị ứng vẫn có thể gặp tình trạng “ngộ độc” giống dị ứng sau khi ăn cá biển không bảo quản đủ lạnh như cá ngừ, cá thu. Thịt cá bị vi khuẩn phân hủy làm phát sinh hàm lượng histamin rất cao; khi ăn vào dễ gây đỏ bừng mặt, ngứa dữ dội, nổi mề đay, nôn mửa và đau bụng quặn thắt. Đó là lý do những bữa hải sản giá rẻ, ướp đá sơ sài trên vỉa hè luôn tiềm ẩn nguy cơ.
Ở miền núi, các món đặc sản từ côn trùng còn mạo hiểm hơn. Bác sĩ Lý Công Hinh, Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba, cảnh báo đã ghi nhận nhiều trường hợp ngộ độc sau khi sử dụng côn trùng và ấu trùng làm thực phẩm, trong đó có ngộ độc liên quan đến ấu trùng ve sầu nhiễm nấm độc Ophiocordyceps heteropoda và các trường hợp ngộ độc sau khi ăn bọ xít đen chiên. Nguy cơ tăng mạnh khi du khách tự săn bắt côn trùng, không nhận diện được loài độc. Nếu bạn coi tất cả món “lạ miệng” đều là trải nghiệm phải thử, bạn đang đánh cược sức khỏe gia đình.
Tủ thuốc du lịch gia đình: “Bảo hiểm” nhỏ cho rủi ro lớn
Đi nghỉ lễ mà không có tủ thuốc giống như lái xe đường dài mà không mang bánh xe dự phòng: vẫn đi được, nhưng chỉ cần một sự cố nhỏ là vỡ kế hoạch. Để chuyến du lịch trọn vẹn và chủ động trước mọi tình huống, việc chuẩn bị một tủ thuốc cá nhân nhỏ gọn là điều cần thiết mà các chuyên gia khuyến cáo mọi du khách nên thực hiện.
Theo hướng dẫn của TS.BS. Nguyễn Hữu Trường, mỗi gia đình nên chuẩn bị sẵn thuốc kháng histamin thế hệ mới để giảm nhanh nổi mề đay, ngứa, hắt hơi, sổ mũi do dị ứng thức ăn, thời tiết hoặc côn trùng đốt mà ít gây buồn ngủ. Người có tiền sử hen cần mang theo thuốc xịt dự phòng và cắt cơn, tuyệt đối không gửi trong hành lý ký gửi. Đi cùng nên có kem bôi dịu da, dung dịch sát khuẩn nhẹ để xử lý vết côn trùng đốt, lông sâu róm, và nước muối sinh lý rửa mắt, mũi sau khi đi bụi hoặc tắm biển.
Với người từng dị ứng thực phẩm nặng hoặc có tiền sử phản vệ, việc mang theo đơn thuốc chuyên khoa và chủ động hỏi kỹ thành phần món ăn trước khi gọi là không thể thỏa hiệp. Đừng ngại “khó tính” với nhà hàng, bởi cái giá phải trả cho một lần phản vệ là quá lớn. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ phản vệ như khó thở, nghẹn họng, đau bụng dữ dội, nôn mửa, tụt huyết áp, tái nhợt, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí bằng adrenaline càng sớm càng tốt.
Chiến lược ăn uống và sinh hoạt thông minh cho du lịch an toàn dịp lễ
Muốn bảo vệ sức khỏe khi đi du lịch, bạn phải thay đổi cách ra quyết định mỗi khi gọi món và lên lịch trình. Du lịch không đồng nghĩa với “xả láng” mọi nguyên tắc an toàn. Về ăn uống, lời khuyên của bác sĩ Lý Công Hinh rất rõ: chỉ nên sử dụng các loại côn trùng phổ biến, có nguồn gốc rõ ràng và còn tươi sống; tuyệt đối tránh côn trùng lạ, đã chết hoặc có màu sắc, hình dạng bất thường. Đồng thời, nên hạn chế thực phẩm sống, tái, tiết canh, nộm, rau sống và hải sản chưa được nấu chín kỹ.
Du khách cũng cần cảnh giác với đồ ăn đường phố bày ngoài trời, không được che đậy hoặc phơi nắng lâu vì nguy cơ nhiễm khuẩn cao. Với trái cây, lựa chọn an toàn là mua quả còn nguyên vỏ, rửa sạch và tự gọt thay vì dùng trái cây gọt sẵn bán ven đường. Nghe có vẻ “khó tính”, nhưng đó là ranh giới giữa trải nghiệm ẩm thực và ngộ độc thực phẩm du lịch.
Cuối cùng, hãy lên lịch trình hợp lý để cơ thể có thời gian nghỉ ngơi, ăn uống đúng bữa, uống đủ nước, hạn chế rượu bia. Một chuyến đi biển đảo an toàn hay hành trình lên rừng xuống biển trong dịp lễ không phụ thuộc vào số điểm check-in, mà nằm ở việc cả gia đình trở về nhà khỏe mạnh, không ai phải ghé khoa cấp cứu. Đầu tư công sức cho phòng ngừa dị ứng khi du lịch là cách thông minh nhất để tận hưởng trọn vẹn niềm vui trên mọi cung đường.
