Đơn hàng thời trang giảm: dấu hiệu khủng hoảng ngay trong mùa cao điểm
Khủng hoảng ngành thời trang trong mùa cao điểm cuối năm là tình trạng các doanh nghiệp may mặc, thời trang nhanh phải đối mặt với việc đơn hàng lớn theo mùa giảm mạnh, chi phí sản xuất tăng hơn 20% trong khi giá bán không thể điều chỉnh tương ứng, buộc họ phải chia nhỏ sản xuất, chấp nhận biên lợi nhuận thấp và tái cấu trúc chiến lược sản xuất cuối năm để duy trì việc làm cho công nhân và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Điều đáng nói là hiện tượng này xảy ra đúng giai đoạn truyền thống vốn là “mùa vàng” của sản xuất, xuất khẩu và doanh thu. Bước vào mùa sản xuất cuối năm, Công ty Việt Thắng Jean phải tính toán lại cách tổ chức sản xuất khi các đơn hàng lớn theo mùa không còn nhiều, thay bằng các đơn nhỏ, triển khai từng phần. Đây không chỉ là trục trặc tạm thời mà thành một tín hiệu cảnh báo: mô hình thời trang nhanh lệ thuộc vào đơn hàng khối lượng lớn đang mất dần nền tảng.
Chi phí sản xuất tăng: lợi nhuận bị bào mòn để giữ chân lao động
Điểm nghẽn lớn nhất trong khủng hoảng ngành thời trang hiện nay là chi phí sản xuất tăng đồng loạt, từ nguyên liệu, nhân công đến logistics. Tổng chi phí của Việt Thắng Jean tăng hơn 20% nhưng giá bán vẫn đứng nguyên, nghĩa là biên lợi nhuận bị cắt sâu. Khi đơn hàng thời trang giảm về quy mô, doanh nghiệp không còn lợi thế tối ưu công suất, mọi khoản chi bị phân bổ lên lô hàng nhỏ, làm chi phí trên mỗi sản phẩm càng cao. Nhiều nhà máy buộc phải chọn chiến lược giữ người hơn giữ lãi: Dony chấp nhận nhận các đơn gia công có biên lợi nhuận rất thấp chỉ để duy trì việc làm ổn định cho công nhân. Đây là quyết định mang tính xã hội hơn là kinh tế, nhưng cũng cho thấy mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ đang chạm trần, chi phí sản xuất tăng kéo dài sẽ làm nhiều doanh nghiệp kiệt sức nếu không có đổi mới căn bản.
Chiến lược sản xuất cuối năm: từ chạy theo số lượng sang quản trị rủi ro
Trong bối cảnh đơn hàng thời trang giảm, các doanh nghiệp buộc phải viết lại chiến lược sản xuất cuối năm thay vì thói quen tăng ca để “chạy số”. Việt Thắng Jean đang đàm phán lại phương thức giao hàng, chủ động gom các đơn hàng có triển vọng để sản xuất tập trung, nâng năng suất và tiết giảm chi phí. Cách làm này cho thấy dịch chuyển tư duy: kiểm soát rủi ro và chi phí được đặt lên ngang hàng với mục tiêu sản lượng. Dony thì điều chỉnh mẫu mã theo hướng tối giản, hạ giá thành nhưng vẫn bảo đảm chất lượng, đồng thời tập trung vào thị trường nội địa và Đông Nam Á để giảm phụ thuộc các thị trường xa nhiều rủi ro. Việc trả hết các khoản vay, bỏ những đơn có công nợ quá dài thể hiện một ưu tiên mới: bảo toàn dòng tiền trước, tăng trưởng sau. Cuối năm không còn là cuộc đua mở rộng bằng mọi giá, mà là bài toán “sống sót thông minh” trong chu kỳ khủng hoảng ngành thời trang.
Tác động đa tầng: biến động toàn cầu và sự phân hóa trong sản xuất
Điều gây khó chịu cho doanh nghiệp là khủng hoảng này không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là sự chồng lớp của nhiều yếu tố. Theo cơ quan quản lý, giá nguyên, nhiên, vật liệu nhập khẩu tăng, áp lực cạnh tranh từ sản phẩm cùng loại nhập khẩu và sự phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài là nguyên nhân chủ yếu khiến chi phí sản xuất tăng và lợi nhuận bị thu hẹp. Bất ổn địa chính trị toàn cầu khiến vận tải biển khó khăn, chi phí logistics tăng, trong khi người tiêu dùng quốc tế thắt chặt chi tiêu, tiếp tục gây sức ép lên biên lợi nhuận. Dù chỉ số sản xuất công nghiệp 8 tháng đầu năm tăng gần 10,8%, các ngành truyền thống như dệt may, da giày lại chỉ nhích nhẹ: sản xuất trang phục tăng 2,26%, da và sản phẩm liên quan tăng 1,95%, giày dép thể thao giảm 2,09%, sợi tự nhiên giảm tới 27,33%. Những con số này nói thẳng một điều: thời trang nhanh không còn là “đầu tàu” của sản xuất như trước.
Con đường thoát hiểm: chất lượng, liên kết và chủ động thị trường
Trong bối cảnh khủng hoảng ngành thời trang, lối thoát không nằm ở việc chạy theo giảm giá vô hạn mà ở khả năng cân bằng giữa tối ưu chi phí và duy trì chất lượng sản phẩm. Dony chọn hướng tối giản thiết kế để hạ giá thành nhưng vẫn giữ chất lượng, đó là một nỗ lực tách khỏi vòng xoáy “rẻ bằng mọi giá” vốn dễ làm hình ảnh thương hiệu xuống cấp. Ở tầm hệ thống, cơ quan quản lý cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ mở rộng thị trường, thúc đẩy xuất khẩu và tăng liên kết giữa doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp FDI với công nghiệp hỗ trợ trong nước. Hoạt động xúc tiến thương mại, đa dạng hóa thị trường và tận dụng các hiệp định thương mại tự do cũng sẽ được đẩy mạnh để tìm thêm đơn hàng. Nếu doanh nghiệp biết dùng những hỗ trợ này để xây chuỗi cung ứng linh hoạt, ít phụ thuộc hơn, thì khủng hoảng hiện tại có thể trở thành bước chuyển sang một mô hình thời trang nhanh bền vững hơn, ít bị cuốn vào biến động cuối năm và địa chính trị.
