Phương Mỹ Chi và lựa chọn dân ca đương đại như một con đường dài hạn
Hành trình dân ca đương đại của Phương Mỹ Chi là quá trình cô chủ động đưa chất liệu dân gian, đặc biệt là âm nhạc Nam Bộ và văn hóa Khmer Nam Bộ, vào cấu trúc nhạc pop để tạo nên một dòng dân ca đương đại Việt mang màu sắc cá nhân rõ rệt, hướng đến khán giả đại chúng nhưng vẫn giữ tinh thần truyền thống.
Ngay từ khi định hướng chuyển sang dân gian đương đại vào năm 2023, Phương Mỹ Chi đã xác lập đây không phải là “thử nghiệm một lần rồi thôi”, mà là bước chuyển chiến lược cho giai đoạn mới của sự nghiệp. Lợi thế của cô khá rõ: giọng hát gắn với dân ca từ nhỏ, lượng khán giả trung thành, cùng sự đồng hành của tổ đội sản xuất DTAP vốn quen tay với màu dân gian đương đại. Ở bối cảnh pop Việt đang bão hòa những ca khúc na ná nhau, lựa chọn này mang tính tuyên ngôn: Phương Mỹ Chi không chạy theo trend, mà muốn kéo khán giả về gần hơn với những chất liệu truyền thống. Nếu phải gọi tên một từ khóa cho hướng đi này, thì đó là “bền”: bền về bản sắc, chứ không chỉ về lượt nghe.
‘Thiên đường với người thương’: an toàn, dễ nghe nhưng không hời hợt
‘Thiên đường với người thương’ là minh chứng rõ nhất cho cách Phương Mỹ Chi đặt dân ca trong khuôn nhạc pop quen tai, thay vì biến nó thành món “đặc sản khó nuốt” với khán giả phổ thông. Ca khúc dễ nghe, giàu màu sắc Nam Bộ nhưng vẫn khá an toàn: cấu trúc gọn, hook vào sớm, điệp khúc lặp đủ nhiều để người nghe nhanh chóng nhớ. Nhiều người có thể xem đây là lựa chọn ít mạo hiểm, song với một nghệ sĩ đang cần củng cố hình ảnh mới, sự “an toàn” này là tính toán có lý. Theo một nhận định, “Nếu Phương Mỹ Chi muốn tiếp tục chinh phục khán giả đại chúng và duy trì sự chú ý quanh mỗi lần trở lại, Thiên đường với người thương có thể xem là một bước đi hợp lý”.
Điểm thú vị nằm ở cách cô khai thác khẩu ngữ Nam Bộ như “hổng”, “quài”, “mấy anh mấy cô”, rồi những hình ảnh đời sống như “đua ghe”, “ăn cá kèo mắm me”, khiến ca từ hồn nhiên mà giàu chất liệu đời thường. Punchline “Cõi thiên đường là ngồi đáy giếng với người mình thương” bẻ nghĩa một hình ảnh vốn tiêu cực thành câu tỏ tình rặt Nam Bộ, vừa dí dỏm vừa dễ nhớ. Dẫu vậy, phối khí lần này của DTAP khá đơn giản, hòa âm ổn định, ít cao trào, khiến ca khúc trở nên dễ đoán sau vài lượt nghe. Hạn chế đó cho thấy: Phương Mỹ Chi và ê-kíp vẫn đang dò đường, ưu tiên sự thân thiện với số đông hơn là bứt phá táo bạo.
Âm nhạc Khmer Nam Bộ: từ chi tiết trang trí thành trục xương sống thẩm mỹ
Nếu chỉ nghe lướt, nhiều người sẽ gói ‘Thiên đường với người thương’ vào nhãn “nhạc Nam Bộ rộn ràng” rồi thôi. Nhưng khi soi kỹ, có thể thấy ảnh hưởng âm nhạc Khmer Nam Bộ đã được đưa lên hàng trục chính, chứ không phải vài giai điệu trang trí cho đẹp. Phần intro mang màu nhạc lễ đường Khmer với âm sắc bộ gõ, thang âm ngũ cung và không khí lễ hội rõ rệt, tạo ngay một không gian văn hóa riêng. Từ đó, mạch ca khúc bám vào cảm giác rộn ràng, sinh hoạt, thay vì bi lụy quen thuộc của nhiều bài pop ballad. Đáng nói là màu sắc này không bị đẩy đến mức “thử nghiệm khó nghe”, mà được đặt vào khung pop thân thiện, vừa đủ để người nghe phổ thông tiếp nhận.
Ở phần hát, Phương Mỹ Chi dùng nhiều vuốt âm, luyến cuối câu, bẻ chữ và ngân rung gợi lại cách hát dân ca Nam Bộ, tạo cảm giác như một câu chuyện kể, hơn là màn khoe giọng. Một số câu được xử lý như đối đáp, khiến nhân vật nữ trong bài vừa hóm hỉnh vừa hơi “đỏng đảnh” theo kiểu con gái miền Tây. Tuy nhiên, chính việc đẩy màu dân ca đậm đặc từ ca từ đến giai điệu khiến một bộ phận khán giả chưa quen có thể thấy ca khúc hơi sến và cũ. Sự chông chênh này đặt ra câu hỏi thú vị cho dân ca đương đại Việt: đâu là ranh giới giữa “giữ hồn” và “làm quá”, nhất là khi mục tiêu là khán giả trẻ.
Khi đại học bước vào MV: câu chuyện hợp tác giữa học thuật và giải trí
Điểm khiến ‘Thiên đường với người thương’ nổi bật so với nhiều MV sử dụng chất liệu truyền thống khác nằm ở hậu trường: sản phẩm có sự tham gia của đội ngũ cố vấn chuyên môn đến từ Trường Ngôn ngữ – Văn hóa – Nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn thuộc một trường đại học tại Trà Vinh, nhằm bảo đảm tính chân thực trong tái hiện văn hóa Khmer Nam Bộ. Từ ý tưởng, màu sắc, hoa văn, trang phục, đến lựa chọn điệu múa, nhạc cụ và âm thanh, các chuyên gia cùng ê-kíp làm việc sát sao, để yếu tố văn hóa không dừng ở “hình thức đẹp mắt”, mà gắn với đời sống tinh thần cộng đồng. Nói cách khác, đây là một ví dụ hiếm hoi cho thấy ngành giáo dục đại học có thể bước ra khỏi giảng đường, đồng hành cùng ngành giải trí trong sáng tạo âm nhạc.
ThS. Thạch Thị Út Linh trực tiếp hướng dẫn Phương Mỹ Chi các điệu múa Khmer Nam Bộ từ những buổi tập đầu đến khi ghi hình, trong khi Achar Sơn Tịch và ThS. Sơn Kim Hà cố vấn nghi lễ cưới hỏi, không gian ngày cưới và các yếu tố tín ngưỡng. MV vì thế không dùng văn hóa Khmer Nam Bộ như phông nền, mà đưa nó thành hành trình sống của nhân vật, với các nghi lễ cưới hỏi truyền thống được tái hiện cụ thể. Hệ quả là, khán giả không chỉ xem một chuyện tình, mà còn có thêm góc nhìn về đời sống văn hóa, tín ngưỡng và những giá trị truyền thống của cộng đồng Khmer Nam Bộ. Đây là mẫu hình hợp tác nên được nhân rộng nếu chúng ta muốn dân ca đương đại Việt vừa mới, vừa đúng.
Từ ‘vùng an toàn’ đến bước nhảy tiếp theo của Phương Mỹ Chi
Đặt lên bàn cân, ‘Thiên đường với người thương’ rõ ràng không phải cú bứt phá lớn nhất trong sự nghiệp Phương Mỹ Chi. Ca khúc được đánh giá là dễ nghe, giàu màu sắc Nam Bộ nhưng vẫn khá an toàn; phối khí đơn giản, ít cao trào; lượng streaming chưa thật sự nổi bật so với mặt bằng thị trường. Dẫu vậy, khi nhìn nó như một mắt xích trong hành trình chuyển sang dân gian đương đại từ năm 2023, bức tranh trở nên rõ hơn: đây là bước đi dùng để định hình “vùng an toàn” mới, nơi công chúng quen dần với hình ảnh một Phương Mỹ Chi của dân ca đương đại, chứ không chỉ là “cô bé dân ca” năm nào.
Điều đáng chú ý là hướng đi này đã bắt đầu cho thấy hiệu quả khi MV đạt gần 3 triệu lượt xem sau 2 ngày phát hành, một con số đủ chứng minh sức hút của lựa chọn dân ca đương đại. Với Phương Mỹ Chi 2024, bài toán đặt ra không còn là “có nên tiếp tục dân ca hay không”, mà là: làm sao bước ra khỏi vùng an toàn mà cô vừa dựng, để tìm những cấu trúc âm nhạc táo bạo hơn, những ca khúc ấn tượng hơn về chất lượng, nhưng vẫn giữ cái chất Nam Bộ và Khmer Nam Bộ đã trở thành bản sắc. Nếu cô và các cộng sự tiếp tục dám thử nghiệm – đồng thời duy trì hợp tác với giới học thuật – dân ca đương đại Việt rất có thể sẽ có thêm một tiếng nói quan trọng, bền và khác biệt.
