Khủng hoảng bộ nhớ AI là gì và vì sao người dùng phải quan tâm?
Khủng hoảng chip nhớ AI là tình trạng nhu cầu bộ nhớ phục vụ trí tuệ nhân tạo tăng đột biến, khiến nguồn cung chip nhớ thông thường trở nên khan hiếm, giá linh kiện đội lên và buộc các hãng smartphone phải điều chỉnh chiến lược giá, từ đó tác động trực tiếp đến số tiền người dùng phải bỏ ra cho mỗi chiếc điện thoại mới. Điểm đáng nói ở cuộc khủng hoảng hiện tại là nó không chỉ là vấn đề kỹ thuật của ngành bán dẫn, mà đang chuyển hóa thành bài toán bất bình đẳng trên thị trường điện thoại. Khi bộ nhớ cho AI được ưu tiên sản xuất và đẩy giá lên cao, smartphone cao cấp vẫn giữ được lợi thế nhờ sức mạnh thương hiệu và khả năng đàm phán với nhà cung cấp, trong khi Android giá rẻ bị bào mòn biên lợi nhuận, buộc phải tăng giá hoặc cắt giảm cấu hình. Người dùng, nhất là ở phân khúc phổ thông, đang dần mất đi lựa chọn “ngon, bổ, rẻ” từng là động lực chính của thị trường.
Samsung: Lợi nhuận bán dẫn bùng nổ, nhưng smartphone đối mặt bài toán tăng giá
Samsung là ví dụ rõ nhất cho mặt sáng tối của khủng hoảng chip nhớ AI. Trong báo cáo kinh doanh gần đây, lợi nhuận hoạt động mảng chip của hãng tăng tới 470%, đạt 16,4 nghìn tỷ won và chiếm hơn 80% tổng lợi nhuận tập đoàn. Đây là kết quả của làn sóng đầu tư AI đẩy nhu cầu bộ nhớ lên mức rất cao, khiến giá bán được nâng lên mạnh mẽ. Nhưng chính con dao hai lưỡi này đang cắt vào mảng điện thoại. Lợi nhuận bộ phận smartphone của Samsung giảm 10%, chỉ còn 1,9 nghìn tỷ won, chủ yếu do chi phí bộ nhớ leo thang. Trong một phát biểu mang tính cảnh báo, đồng CEO TM Roh gọi tình trạng thiếu hụt chip hiện nay là “chưa từng có tiền lệ” và không loại trừ khả năng tăng giá điện thoại. Nói thẳng, nếu Samsung không muốn biên lợi nhuận của smartphone bị xói mòn, người dùng sẽ là đối tượng phải gánh thêm chi phí, đặc biệt ở dòng flagship vốn đã đắt đỏ.
Thiếu hụt bán dẫn: Khi trung tâm dữ liệu AI hút cạn nguồn chip của điện thoại giá rẻ
Căn nguyên của khủng hoảng chip nhớ AI nằm ở các trung tâm dữ liệu đang chạy đua huấn luyện và vận hành mô hình AI quy mô lớn. Những đơn vị này mua vào lượng bộ nhớ khổng lồ, khiến nguồn cung dành cho smartphone và máy tính bị thu hẹp đáng kể. Song song đó, các nhà sản xuất lớn như Samsung, SK Hynix, Micron chuyển năng lực sang các dòng bộ nhớ AI lợi nhuận cao, càng làm ít đi chip cho thiết bị tiêu dùng. Theo IDC, giá bộ nhớ đã tăng gần 300% chỉ trong một năm, và hiện chiếm hơn 65% tổng giá thành linh kiện của một chiếc điện thoại bình dân. Đây là câu nói đáng trích dẫn: "Giá bộ nhớ đã tăng gần 300% trong vòng một năm qua, khiến chi phí bộ nhớ chiếm hơn 65% giá thành linh kiện của điện thoại bình dân". Với cấu trúc chi phí đảo lộn như vậy, các hãng giá rẻ gần như không còn chỗ để "đè" giá, buộc phải tăng giá bán lẻ hoặc chấp nhận lỗ. Kết quả là người dùng ở phân khúc thấp phải trả nhiều tiền hơn cho một thiết bị có thể còn yếu hơn về cấu hình so với trước.
Thị trường bị chia đôi: flagship lên ngôi, Android giá rẻ hụt hơi
Khủng hoảng bộ nhớ đang tạo ra một đường ranh rõ rệt: một bên là các thương hiệu lớn, sở hữu nguồn cung ổn định và có khả năng gánh chi phí; bên kia là những nhà sản xuất điện thoại giá rẻ, chuyên bán số lượng lớn nhưng biên lợi nhuận mỏng. IDC nhận định thị trường smartphone hiện bị chia thành hai nhóm, ưu ái cho các hãng quy mô lớn và gây áp lực mạnh lên các thương hiệu giá rẻ. Số liệu cho thấy sự phân hóa này: Apple và Samsung là hai trong số ít hãng lớn tăng trưởng, lần lượt 15,3% và 8,1%, trong khi Xiaomi giảm 26,3%, vivo giảm 19,4% và OPPO giảm 17,5%. Khi giá điện thoại giữa các thương hiệu không còn chênh lệch nhiều, người dùng có xu hướng chuyển sang mua nhãn hiệu lớn thay vì nâng cấp một chiếc giá rẻ. Điều này không chỉ là phản ứng tâm lý; đó là lựa chọn kinh tế: nếu đã phải trả thêm vì giá chip, khách hàng muốn đổi lấy sự yên tâm về thương hiệu và độ bền, càng đẩy thị trường vào thế "kẻ mạnh càng mạnh".
Apple và tương lai người dùng phổ thông: trả thêm để giữ trải nghiệm?
Giữa khủng hoảng bộ nhớ, Apple nổi lên như bên hưởng lợi tương đối. Dù toàn thị trường smartphone giảm 6,7% trong quý gần đây, Apple lại tăng trưởng 15,3% và đạt mức giao hàng kỷ lục. Giá cổ phiếu hãng chạm đỉnh mọi thời đại, đóng cửa ở USD 317,31 (approx. ₫8,000,000) sau khi đạt đỉnh trong ngày là USD 323,45 (approx. ₫8,100,000), vốn hóa khoảng 4.700 tỷ USD (approx. ₫120,000,000,000,000).* Apple đã chuyển một phần chi phí chip tăng lên cho người dùng bằng cách tăng giá Mac và iPad, nhưng tạm thời giữ giá iPhone. Tuy nhiên, nếu khủng hoảng kéo dài đến 2028 như một số dự báo, áp lực giá sẽ khó tránh. Ngay cả Apple cũng phải tìm cách đàm phán nguồn cung mới từ các nhà sản xuất bộ nhớ Trung Quốc để giảm chi phí tại thị trường nội địa. Về phía người dùng phổ thông, câu hỏi không còn là "liệu giá điện thoại có tăng" mà là "chúng ta sẵn sàng trả thêm bao nhiêu để giữ chất lượng và thương hiệu", trong bối cảnh lựa chọn giá rẻ đang co cụm lại. Cuộc chơi AI, suy cho cùng, không chỉ nằm trên máy chủ mà đã len vào túi tiền của từng cá nhân.
