Một bộ phim vượt khỏi tuổi đời của màn ảnh
Đất phương Nam là phim truyền hình 11 tập chuyển thể từ tiểu thuyết Đất rừng phương Nam của nhà văn Đoàn Giỏi, kể hành trình cậu bé An lưu lạc đi tìm cha giữa miền Tây Nam Bộ. Lên sóng năm 1997, tác phẩm của đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn đã trở thành ký ức chung của nhiều thế hệ khán giả.
Gần ba thập kỷ sau, sức sống của phim không chỉ nằm ở cảnh sắc sông nước hay câu chuyện phiêu bạt. Tác phẩm còn khiến người xem nhớ những gương mặt trẻ đã đưa An, Cò và Tư Mắm thành những nhân vật gần gũi. Đó là thành tựu hiếm: một bộ phim đủ sức đứng riêng trong ký ức công chúng, ngay cả khi cuộc đời những người góp mặt đã rẽ theo nhiều hướng khác nhau.
Những ngã rẽ khác nhau của dàn diễn viên
Hùng Thuận mới 12 tuổi khi đóng bé An. Vai diễn đưa anh đến với sự yêu mến của khán giả, nhưng cũng tạo nên cái bóng lớn mà những vai sau khó vượt qua. Sau nhiều năm đóng phim, anh rời hoạt động nghệ thuật để tập trung kinh doanh bất động sản; tháng 7/2025, anh tổ chức đám cưới với bạn gái sau gần 10 năm hẹn hò. Câu chuyện của anh cho thấy thành công sớm trên màn ảnh không bảo đảm một hành trình diễn xuất lâu dài.
Phùng Ngọc, người đóng Cò, cũng dần rút lui khỏi nghệ thuật. Anh từng trải qua nhiều công việc mưu sinh, từ chạy xe ôm, cắt tóc đến bán hàng, trước khi cuộc sống ổn định hơn với công việc tại một quán ăn ở TP.HCM. Trái lại, Cát Phượng vẫn theo đuổi nghệ thuật sau dấu ấn Tư Mắm, chuyển hướng sang hài kịch và sân khấu. Số phận dàn diễn viên Đất phương Nam vì thế không thể gói trong một câu chuyện thành danh hay lụi tàn: mỗi người tự tìm cách sống tiếp với ký ức về vai diễn.
Nguyễn Vinh Sơn và dấu ấn vượt khỏi một tác phẩm
Đạo diễn Nguyễn Vinh Sơn qua đời lúc 16h20 ngày 22/10 tại nhà riêng ở TP.HCM, sau thời gian điều trị ung thư; ông hưởng thọ 73 tuổi. Tin buồn khiến những người từng làm việc, học tập cùng ông nhắc lại không chỉ Đất phương Nam, mà còn một sự nghiệp có nhiều sắc thái.
Trước đó, ông đã đạo diễn Tuổi thơ dữ dội (1989), chuyển thể từ tác phẩm của Phùng Quán, và Trăng nơi đáy giếng (2008), bộ phim ghi dấu tại các giải thưởng trong nước lẫn quốc tế. Những lựa chọn ấy cho thấy ông không bị giới hạn trong một câu chuyện hay một vùng đất. Đất phương Nam là tác phẩm nổi tiếng nhất, nhưng di sản của ông còn nằm ở cách nhìn con người qua những bối cảnh và số phận khác nhau.
Đạo diễn Nguyễn Quang Dũng tiễn biệt ông như một người thầy thân thương của nhiều thế hệ làm phim. Hồng Ánh cũng kể về tin nhắn gần đây của ông, trong đó ông vẫn chia sẻ bài nghiên cứu điện ảnh và suy nghĩ cách làm Trăng nơi đáy giếng tốt hơn. Những hồi ức ấy phác họa một nghệ sĩ kỹ lưỡng, khiêm nhường và còn gắn bó với nghề đến những ngày cuối.
Điều còn lại sau cuộc chia ly
Sự ra đi của Nguyễn Vinh Sơn khiến Đất phương Nam được nhìn lại như một phần trong di sản rộng hơn của ông. Khán giả nhớ bộ phim, nhưng cũng nhớ cách nó kết nối với những người đã diễn xuất trong đó: có người tiếp tục nghệ thuật, có người rời màn ảnh để mưu sinh và xây dựng cuộc sống riêng.
Đó là lý do phim vẫn có ý nghĩa sau gần ba thập kỷ: tác phẩm không đóng khung các diễn viên trong những vai diễn cũ, cũng không thể thu gọn sự nghiệp của đạo diễn vào một thành công duy nhất. Dàn diễn viên Đất phương Nam đã đổi thay, còn dấu ấn của Nguyễn Vinh Sơn vẫn hiện diện trong ký ức người xem và trong những lời tri ân của đồng nghiệp, học trò. Một bộ phim có thể khép lại trên màn ảnh; cách nó ở lại với con người mới là thước đo bền lâu.
