Làn sóng hàng giá rẻ hạ nhiệt: tín hiệu mở màn cho cuộc chơi mới
Nhập khẩu hàng giá rẻ châu Âu từ các nền tảng thương mại điện tử Trung Quốc như Temu và Shein là hiện tượng bùng nổ của thị trường fast fashion, khi hàng thời trang giá rẻ và đồ tiêu dùng nhỏ được đưa vào Liên minh châu Âu thông qua các lô hàng trị giá thấp, tận dụng ưu đãi thuế để bán với mức giá siêu thấp cho người tiêu dùng trực tuyến. Trong tháng 7, dòng chảy này bất ngờ chững lại, mở ra câu hỏi: đây là tạm thời hay sự khởi đầu của một trật tự mới trên thị trường thời trang giá rẻ?
Theo Cơ quan Hải quan Séc, số lô hàng nhập khẩu từ các nước ngoài EU giảm mạnh xuống khoảng 1,08 triệu trong tháng 7, giảm hơn một nửa so với 2,22 triệu lô trong tháng 6. Tính theo số lượng mặt hàng, mức giảm còn sốc hơn: từ 13,60 triệu xuống 3,68 triệu, trong khi tháng 1 là 21,86 triệu. Đây không chỉ là vài con số khô khan, mà là cú phanh gấp của cả chuỗi cung ứng thời trang siêu rẻ vốn được dựng lên trên lợi thế thuế và tốc độ. Quy định thuế mới của EU đã đánh thẳng vào mô hình này, và Temu, Shein là những cái tên chịu chấn động đầu tiên.
Thuế mới, quy định mới: vì sao Shein và Temu đột ngột hụt hơi?
Cú rơi của nhập khẩu hàng giá rẻ châu Âu không phải ngẫu nhiên. Từ ngày 1/7, EU chấm dứt ưu đãi thuế hải quan cho các lô hàng giá trị thấp và áp một mức thuế cố định cho mỗi mặt hàng nhỏ nhập khẩu. Chính sách này nhằm chặn lỗ hổng đã giúp những nền tảng như Temu và Shein đẩy hàng vào EU với chi phí cực thấp, biến fast fashion thành sản phẩm tiêu dùng gần như "dùng rồi bỏ". Khi mỗi món đồ bị cộng thêm một khoản chi phí bắt buộc, lợi thế giá – vũ khí quan trọng nhất của các nền tảng ngoài EU – lập tức bị bào mòn.
Theo đại diện Hiệp hội Thương mại Điện tử Séc, người tiêu dùng đã bắt đầu cảm nhận chi phí mua hàng từ Trung Quốc tăng lên. Hàng thời trang giá rẻ, vốn được đặt kỳ vọng là "không suy nghĩ cũng mua được", nay không còn rẻ như trước. Cú sốc này diễn ra đúng thời điểm mùa Hè – lúc sức mua vốn thường chậm lại – khiến số liệu tháng 7 càng thêm ảm đạm. Đại diện doanh nghiệp logistics thừa nhận có sụt giảm đơn nhưng cho rằng yếu tố mùa vụ vẫn cần tính đến. Dù vậy, khó phủ nhận một thực tế: Shein Temu giảm bán không chỉ vì người mua đi nghỉ mát, mà vì cuộc chơi giá rẻ đang bị luật lệ mới bó chặt.
Từ thuế đến lệnh cấm phá hủy hàng tồn: EU siết fast fashion từ gốc
Nếu thuế mới đánh vào cửa ngõ nhập khẩu, thì quy định thời trang EU về cấm phá hủy hàng tồn đụng thẳng đến trái tim của mô hình fast fashion. Các tổ chức môi trường cảnh báo lệnh cấm phá hủy hàng tồn chỉ xử lý phần ngọn, khi bản chất vấn đề là sản xuất thừa và vòng đời sản phẩm quá ngắn. Như một chuyên gia nhận xét: khi bồn tắm tràn, dùng cây lau không đủ, phải khóa vòi lại – nghĩa là chặn ngay từ khâu sản xuất và thiết kế mô hình kinh doanh.
Thậm chí, việc tái chế hàng tồn kho chưa bán hết cũng bị xem là một dạng phá hủy và bị hạn chế nếu không đáp ứng điều kiện ngoại lệ. Những lô áo phông mới nhưng ế, trước đây có thể đưa thẳng vào nhà máy tái chế để kéo sợi, giờ không dễ làm nữa. Điều này làm khó các doanh nghiệp tái chế đang cần nguồn nguyên liệu, nhưng lại gửi thông điệp rõ ràng tới các thương hiệu: không thể tiếp tục sản xuất ồ ạt rồi trông chờ tái chế cứu vãn. Khi EU vừa siết nhập khẩu hàng giá rẻ châu Âu từ ngoài khối, vừa cấm xử lý hàng tồn theo cách "xóa dấu vết", chuỗi cung ứng fast fashion bị buộc phải tái thiết, chứ không chỉ chỉnh nhẹ.
Người tiêu dùng mất thời trang siêu rẻ, thị trường lại tiến gần hơn tới sự tập trung
Trong ngắn hạn, người tiêu dùng châu Âu chắc chắn là bên cảm nhận tác động rõ nhất. Việc bãi bỏ miễn thuế và áp phí cố định cho mỗi mặt hàng khiến các lô hàng, đặc biệt từ Trung Quốc, trở nên đắt hơn đáng kể. Hệ quả là những chiếc áo, phụ kiện vài euro vốn là biểu tượng của hàng thời trang giá rẻ nay không còn siêu rẻ nữa. Khi Shein Temu giảm bán vì chi phí tăng, khả năng tiếp cận thời trang "rẻ tới mức không cần cân nhắc" của giới trẻ châu Âu bị thu hẹp. Đây là cú sốc tâm lý không nhỏ với thế hệ đã quen với việc bấm điện thoại là có ngay cả tủ đồ mới.
Nhưng về cấu trúc thị trường, cú sốc giá này có thể dẫn đến một kết quả đáng lo hơn: sự tập trung thêm vào tay các hãng lớn. Những thương hiệu có nguồn lực tài chính mạnh, hệ thống phân phối tại chỗ, và khả năng tuân thủ quy định phức tạp sẽ thích ứng tốt hơn. Trong khi đó, các nhà bán nhỏ, kể cả những nhà cung cấp trên nền tảng châu Á, phải gánh chi phí tuân thủ và thuế cao hơn, dễ bị bật khỏi cuộc chơi. Khi tái chế hàng tồn bị hạn chế và luật được giao cho cơ quan quốc gia giám sát nhưng chưa rõ có thêm nguồn lực hay không, nguy cơ xuất hiện một "sân chơi hai tầng" là có thật: hãng lớn đủ sức tuân thủ, hãng nhỏ bị loại. Người tiêu dùng có thể mất đi sự đa dạng mà họ từng được hưởng nhờ làn sóng hàng giá rẻ.
Đây là bước ngoặt, không phải cú hắt hơi mùa vụ
Giới kinh doanh thận trọng khi nói về xu hướng dài hạn, kêu gọi chờ số liệu tháng 9–10 để tách bạch tác động mùa Hè và tác động của luật mới. Nhưng khi đặt cạnh nhau: thuế nhập khẩu mới đánh vào lô hàng nhỏ, quy định thời trang EU về cấm phá hủy và hạn chế tái chế hàng tồn, cùng áp lực dư luận về môi trường, rất khó tin rằng cú giảm sốc của tháng 7 chỉ là hắt hơi nhất thời. EU đang xây lại luật chơi để làm fast fashion bớt hấp dẫn và bớt vô trách nhiệm.
Điều còn thiếu là khả năng thực thi: cơ quan quốc gia phải kiểm soát hàng loạt luật mới, trong khi chưa rõ họ có thêm nguồn lực hay không. Nếu luật chỉ nằm trên giấy, những nền tảng khổng lồ sẽ tìm cách lách quy định, còn người tiêu dùng vẫn sẽ bị cuốn vào vòng xoáy mua nhiều – vứt nhanh. Nhưng nếu EU kiên trì áp dụng, nhập khẩu hàng giá rẻ châu Âu sẽ không biến mất, mà sẽ biến dạng: ít bùng nổ hơn, đắt hơn, nhưng có thể bền vững hơn. Câu hỏi không còn là liệu Temu, Shein có trụ lại, mà là họ – và cả người tiêu dùng – có sẵn sàng trả giá cao hơn cho một hệ thống thời trang ít hủy hoại hơn hay không.
