Từ cam kết đến hành động tại COP31
Việt Nam tại COP31 là sự tham gia cấp cao của đoàn Việt Nam vào đàm phán khí hậu quốc tế, đồng thời tìm cách gắn các mục tiêu phát thải và thích ứng với nguồn lực cùng lợi ích phát triển trong nước. Từ ngày 17 đến 20/11, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng dẫn đầu đoàn dự hội nghị tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ. Đây không chỉ là chuyến đi để nhắc lại cam kết; giá trị của nó nằm ở việc biến cam kết thành hợp tác có thể triển khai. Việt Nam khẳng định tiếp tục thực hiện Thỏa thuận Paris và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, đồng thời chủ động đóng góp vào nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu toàn cầu. Trong bối cảnh sức ép khí hậu gia tăng cùng nhu cầu năng lượng và điện, cách tiếp cận này cần thiết: chuyển đổi xanh phải đi cùng phát triển bền vững, an ninh năng lượng và an ninh lương thực.
Đàm phán đa phương cần đi cùng nguồn lực
Thông điệp của Việt Nam tại COP31 có trọng tâm rõ: tham vọng khí hậu chỉ có sức thuyết phục khi đi kèm khả năng thực hiện. Tại Phiên họp cấp cao, Phó Thủ tướng dự kiến truyền tải quan điểm, chính sách và những hành động cụ thể của Việt Nam, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu huy động tài chính, công nghệ và tri thức cho chuyển đổi xanh, thích ứng khí hậu. Cuộc gặp ngày 18/11 với Simon Stiell, Thư ký điều hành Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC), làm rõ điểm này: ông Hồ Quốc Dũng khẳng định vai trò trung tâm của UNFCCC và Thỏa thuận Paris, nhưng nhấn mạnh các nước đang phát triển cần được hỗ trợ thực chất và tiếp cận nguồn lực, không bị hạn chế quyền phát triển chính đáng. Đây là lập trường có tính thực tiễn, bởi cam kết không thể tự thay thế năng lực kỹ thuật, tài chính và thể chế.
Đàm phán tại COP31 tập trung vào chuyển dịch công bằng, giảm phát thải, mục tiêu thích ứng toàn cầu và tài chính khí hậu; theo Simon Stiell, các bên cần nỗ lực để hội nghị chứng minh tiến triển và giá trị của hợp tác đa phương giữa lúc chia rẽ địa chính trị, xung đột còn tiếp diễn. Ông cũng hoan nghênh nỗ lực của Việt Nam và mong nhận được bản Đóng góp quốc gia tự nguyện cập nhật, đồng thời sẵn sàng kết nối hỗ trợ cho sáng kiến P-CRAFT. Vì vậy, tiếng nói tại bàn đàm phán và việc đề nghị hỗ trợ cụ thể không phải hai hướng riêng biệt: một bên định hình nguyên tắc, bên kia mở đường cho thực thi.
Các cuộc làm việc mở đường cho hợp tác cụ thể
Ngày 18/11, bên lề hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng làm việc với Simon Stiell, Bộ trưởng Biến đổi khí hậu New Zealand Simon Watts và lãnh đạo hai ngân hàng Standard Chartered, HSBC. Các cuộc gặp này cho thấy ngoại giao khí hậu không dừng ở phát biểu: Việt Nam tìm kiếm hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo, tài chính khí hậu, kết nối đối tác và kinh nghiệm phát triển thị trường các-bon. Với New Zealand, trọng tâm được nêu gồm nông nghiệp thích ứng, chuyển đổi xanh, giao dịch phát thải và triển khai các thỏa thuận hợp tác đã ký; phía New Zealand bày tỏ sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm về hệ thống giao dịch phát thải và ủng hộ P-CRAFT. Với Standard Chartered, nội dung trao đổi tập trung vào nguồn lực cho các mục tiêu khí hậu, nhất là lĩnh vực năng lượng, cùng tư vấn và nâng cao năng lực thị trường các-bon. Đây là cách tiếp cận đúng hướng: kết nối cam kết với những đối tác có thể góp phần tháo gỡ trở ngại thực thi.

Lợi ích của chuyển đổi phải đến được người dân
Một thước đo quan trọng của cam kết khí hậu là tác động đến sinh kế, chứ không chỉ là mục tiêu trên văn bản. Việt Nam nêu quan điểm lấy người dân làm trung tâm, gắn chuyển đổi xanh với công bằng xã hội và bảo đảm quá trình chuyển đổi phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Sáng kiến P-CRAFT, dự kiến được Việt Nam cùng một số quốc gia và tổ chức quốc tế công bố bên lề hội nghị, hướng tới kết nối chính phủ, tổ chức quốc tế, định chế tài chính, doanh nghiệp và đối tác phát triển để xây dựng chuỗi giá trị nông, lâm, thủy sản thích ứng khí hậu, đồng thời bảo đảm lợi ích cho người sản xuất. Phó Thủ tướng cũng dự sự kiện “Việt Nam ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới”. Nếu được chuyển thành hỗ trợ kỹ thuật và hợp tác trên thực địa, những sáng kiến như vậy có thể giúp người sản xuất tăng khả năng chống chịu thay vì phải tự gánh toàn bộ chi phí chuyển đổi.
Hồ Quốc Dũng COP31 vì thế là một dấu mốc ngoại giao đáng chú ý không chỉ bởi cấp độ tham dự, mà bởi cách đoàn Việt Nam đặt đàm phán và làm việc đối tác trong cùng một chương trình. Cam kết khí hậu cần được củng cố bằng hỗ trợ có thể tiếp cận, công nghệ phù hợp và quan hệ hợp tác lâu dài; ngược lại, các cuộc gặp chỉ có ý nghĩa khi giúp biến mục tiêu thành năng lực thực hiện. Việc kết hợp hai mặt này tạo cơ hội để Việt Nam vừa góp tiếng nói vào hợp tác đa phương, vừa tìm kiếm điều kiện cho chuyển đổi xanh trong nước. Kết quả cuối cùng nên được đánh giá bằng tiến triển cụ thể: khả năng thích ứng tốt hơn, phát thải giảm và sinh kế người dân được bảo vệ.







