Phổ cập AI phải bắt đầu từ năng lực sử dụng có trách nhiệm
Giáo dục AI trong trường phổ thông là quá trình giúp học sinh hiểu, sử dụng và đánh giá trí tuệ nhân tạo phù hợp với lứa tuổi, đồng thời rèn tư duy tính toán, đạo đức số và khả năng dùng công nghệ an toàn, có trách nhiệm. Đây là mục tiêu đáng ủng hộ, nhưng không nên đo bằng số ứng dụng được cài đặt hay số tiết học đã xếp vào thời khóa biểu. Câu hỏi quan trọng hơn là học sinh có biết kiểm chứng kết quả, nhận ra giới hạn của công cụ và vận dụng nó để học tốt hơn hay không. Tại lớp 6A1 Trường THCS Trưng Vương, chủ đề “Học với AI nhưng con người phải kiểm chứng” đã biến nguyên tắc ấy thành nội dung cụ thể.
Học sinh Nguyễn Ngọc Dung cho biết em từng nghĩ AI luôn trả lời đúng, nhưng sau tiết học đã hiểu cần tra cứu và đối chiếu thông tin trước khi sử dụng. Đó là kết quả giáo dục thiết thực hơn việc chỉ cho học sinh thử một công cụ mới: các em học cách giữ quyền phán đoán của mình.
Một chương trình, nhiều cách tiếp cận theo lứa tuổi
Dạy AI phổ thông không nên đồng nghĩa với việc đưa cùng một nội dung xuống mọi lớp. Định hướng hiện nay đi từ làm quen, trải nghiệm đến vận dụng và sáng tạo: học sinh tiểu học tiếp xúc ứng dụng trực quan; cấp THCS dùng công cụ AI để tạo sản phẩm số, hỗ trợ việc học; còn cấp THPT có thể khám phá, thiết kế hoặc cải tiến công cụ đơn giản qua dự án khoa học và chuyên đề tự chọn. Cách phân tầng này hợp lý vì mục tiêu không phải biến mọi học sinh thành lập trình viên, mà giúp mỗi em hiểu công nghệ theo khả năng và nhu cầu của mình.
Tại Trường THCS Trưng Vương, từ đầu tháng 10, nhà trường tổ chức một tiết AI mỗi tuần và đã thực hiện ba tiết. Trường THPT Tức Tranh thì hoàn thiện giáo án cho 12 tiết, đồng thời phân công giáo viên cốt cán phụ trách. Những ví dụ này cho thấy chương trình AI có thể bắt đầu bằng hoạt động gần với bài học và dự án của học sinh, thay vì biến thành một môn lý thuyết tách rời. Hiệu quả cần được xem qua tiến bộ thực chất của người học, không phải số lượng phần mềm được triển khai.
Thiếu giáo viên và thiết bị có thể biến định hướng thành hình thức
Nút thắt lớn nhất của AI trong trường học không nằm ở việc học sinh có hào hứng hay không, mà ở việc nhà trường có đủ điều kiện để biến sự tò mò thành học tập an toàn và liên tục. Phó hiệu trưởng Trường THPT Tức Tranh Nguyễn Toàn Thắng cho biết trường còn thiếu giáo viên nòng cốt, trong khi thiết bị phục vụ thực hành AI còn hạn chế. Ông đề nghị quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, phòng máy và tổ chức tập huấn chuyên sâu cho giáo viên.
Đây không phải những việc phụ có thể xử lý sau khi ban hành chương trình. Giáo viên cần đủ năng lực để hướng dẫn học sinh đặt câu hỏi, kiểm chứng câu trả lời và lựa chọn công cụ phù hợp; trường cần thiết bị và điều kiện thực hành tương ứng. Cùng với đó là đổi mới phương pháp dạy học và lưu ý nguồn lực, chi phí vận hành, an toàn dữ liệu. Nếu thiếu các nền tảng ấy, 12 tiết học dễ dừng ở trình diễn công nghệ, còn cơ hội tiếp cận sẽ chênh lệch giữa các trường.
Đặt mục tiêu rộng phải đi cùng cách triển khai đo được
Đồng Tháp đặt giáo dục AI trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; ngành giáo dục tỉnh cũng đang thúc đẩy chuyển đổi số và đầu tư hạ tầng. Tầm nhìn đến năm 2035 là hình thành lực lượng lao động có khả năng sử dụng, ứng dụng AI như một kỹ năng phổ biến. Đích đến ấy khiến giáo dục phổ thông có vai trò nền móng, nhưng phổ cập không thể chỉ là mở lớp đồng loạt.
Nhà trường cần xác định rõ mục tiêu từng cấp học, bồi dưỡng giáo viên trước khi mở rộng, bảo đảm thiết bị thực hành và đưa an toàn, đạo đức, kiểm chứng thông tin vào bài học. Sau đó, việc đánh giá nên tập trung vào sản phẩm, cách lập luận và mức tiến bộ của học sinh. Phổ cập AI chỉ thành công khi mọi em có cơ hội học và thực hành có chất lượng, không phụ thuộc trường ở trung tâm hay địa bàn nông thôn. Vì vậy, đầu tư cho con người và điều kiện dạy học phải đi trước việc chạy theo công cụ.
