Khóa tập huấn không chỉ dạy phương pháp, mà xây nền cho bảo tồn tiếng Việt
Khóa tập huấn phương pháp dạy tiếng Việt ở nước ngoài là chương trình đào tạo tập trung tại Hà Nội, trong hơn hai tuần dành cho 50 giáo viên kiều bào đến từ 14 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhằm cập nhật nghiệp vụ sư phạm, tăng trải nghiệm văn hóa và hình thành mạng lưới giáo viên để cùng bảo tồn tiếng Việt cho thế hệ trẻ trong cộng đồng người Việt xa quê. Điểm đáng chú ý của khóa học vừa kết thúc là cách nó đặt vấn đề tiếng Việt như một sợi dây gắn kết chứ không đơn thuần là môn học. Với 21 buổi học, thực hành và dự giờ, chương trình kết hợp dạy ngữ âm, từ vựng, kỹ năng viết với tổ chức lớp, kiểm tra đánh giá và khai thác tư liệu về lịch sử, văn hóa, con người Việt Nam trong giảng dạy. Theo Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài Nguyễn Trung Kiên, giáo viên tiếng Việt ở nước ngoài chính là "sứ giả tiếng Việt", "đại sứ văn hóa" trong cộng đồng. Cách gọi này thể hiện rõ kỳ vọng: mỗi lớp học không chỉ tạo người biết tiếng mà tạo người còn gắn bó với cội nguồn.
Từ lớp học Hà Nội đến lớp học kiều bào: phương pháp mới cho bài toán cũ
Nếu trước đây dạy tiếng Việt ở nước ngoài chủ yếu dựa vào kinh nghiệm cá nhân và giáo trình tự soạn, khóa tập huấn đã đưa đội ngũ giáo viên kiều bào vào một chuẩn mới: có cơ sở lý luận, khung năng lực và công cụ đánh giá rõ ràng. Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – đơn vị đồng hành – nhấn mạnh họ đã xây dựng Khung năng lực tiếng Việt cho người nước ngoài, tổ chức thi cấp chứng chỉ tiếng Việt và đẩy mạnh giảng dạy tiếng Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài trên nền tảng số. Đây là hạ tầng chuyên môn mà giáo viên ở cộng đồng người Việt xa quê lâu nay thiếu. Quan trọng hơn, 50 giáo viên trở về 14 quốc gia mang theo hệ thống phương pháp và bài tập, chứ không chỉ vài giáo án lẻ tẻ. Từ kinh nghiệm dạy ngữ âm cho trẻ sinh ra trong môi trường song ngữ, kỹ thuật giữ sự chú ý của lớp học cuối tuần, đến cách thiết kế hoạt động văn hóa gắn với bài học, các thầy cô đã cùng chia sẻ và kiểm chứng trên lớp ngay tại Hà Nội. Sự chuẩn hóa này sẽ giúp việc bảo tồn tiếng Việt chuyển từ nỗ lực đơn độc sang hoạt động giáo dục có chiến lược.
Trải nghiệm văn hóa: chất liệu sống cho bài giảng và bản sắc Việt
Khóa học sẽ nghèo nàn nếu chỉ dừng lại ở phương pháp sư phạm. Điểm mạnh của chương trình là chuỗi trải nghiệm văn hóa, lịch sử: Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Tam Chúc, Đền Đô, đình làng Đình Bảng, thưởng thức Quan họ Bắc Ninh… tất cả trở thành "tư liệu sống" để giáo viên đưa vào lớp tiếng Việt ở nước ngoài. Đại diện học viên Hàn Quốc Đào Thị Ánh Tuyết thừa nhận việc trở về Việt Nam giúp giáo viên hiểu sâu hơn về văn hóa, lịch sử và con người Việt Nam, từ đó giải thích được cho học sinh kiều bào vì sao cần giữ tiếng Việt, chứ không chỉ là giữ một môn học. Ở góc nhìn phân tích, chính phần trải nghiệm này giải quyết khoảng trống lớn nhất trong bảo tồn tiếng Việt: thiếu cảm xúc gắn với ngôn ngữ. Một đứa trẻ chỉ học bảng chữ cái và chính tả sẽ khó yêu tiếng Việt. Nhưng nếu trong lớp có câu chuyện về Văn Miếu, giai điệu Quan họ, hình ảnh làng quê Bắc Ninh, tiếng Việt trở thành cánh cửa đi vào ký ức và bản sắc. Khi giáo viên kiều bào mang những trải nghiệm này về, lớp học ở cộng đồng người Việt sẽ sống động hơn, từ đó khả năng gắn bó của thế hệ trẻ với tiếng Việt cũng bền hơn.
Khóa tập huấn trong bức tranh chính sách mới về cộng đồng người Việt
Việc tổ chức khóa tập huấn ngay sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới cho thấy đây không phải hoạt động đơn lẻ, mà là mảnh ghép trong chiến lược mở rộng không gian học tiếng Việt cho cộng đồng người Việt. Nghị quyết khẳng định rõ tầm quan trọng của bảo tồn tiếng Việt và bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời tăng cường gắn kết kiều bào với quê hương. Theo ông Nguyễn Trung Kiên, kiến thức và kinh nghiệm từ khóa học sẽ góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy, bồi đắp tình yêu quê hương và ý thức cội nguồn cho thế hệ trẻ kiều bào. Điều đáng nói là Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài không dừng lại ở một khóa trực tiếp. Cơ quan này dự kiến tiếp tục hỗ trợ giáo viên và cộng đồng thông qua các chương trình tập huấn, cung cấp học liệu, kết nối chuyên gia và cơ sở giáo dục, đồng thời chuẩn bị thêm một khóa tập huấn trực tuyến vào tháng 12.2026. Nếu được triển khai liên tục, những chương trình này sẽ tạo mạng lưới giáo viên tiếng Việt kiều bào rộng khắp, góp phần biến những lớp học nhỏ trong nhà thờ, hội quán, trung tâm cộng đồng thành hệ thống giáo dục ngôn ngữ có chiều sâu.
Từ chiến dịch tập huấn đến chiến lược dài hạn bảo tồn tiếng Việt
Nhìn từ góc độ bảo tồn tiếng Việt, khóa tập huấn vừa qua là một bước khởi đầu đáng khích lệ nhưng chưa đủ. Nó cho thấy khi giáo viên kiều bào được trao công cụ sư phạm, được bổ sung trải nghiệm văn hóa và được kết nối với nhau, chất lượng dạy tiếng Việt ở nước ngoài có thể cải thiện nhanh chóng. Các học viên nhận ra rằng mỗi lớp tiếng Việt, mỗi hoạt động văn hóa hay việc giúp một em nhỏ sinh ra ở nước ngoài duy trì tiếng Việt với gia đình đều là những cách thiết thực để "giữ lửa" tiếng Việt. Tuy vậy, để ngọn lửa này không tắt sau vài mùa, cần một chiến lược dài hơi: hỗ trợ tài chính và học liệu cho lớp học cộng đồng, công nhận năng lực giáo viên tiếng Việt trong hệ thống giáo dục sở tại, kết nối trường trong nước với trường ngoài nước qua nền tảng số. Khóa tập huấn đã mở ra mạng lưới và tạo động lực; phần còn lại là tiếp tục biến tiếng Việt thành lựa chọn ổn định trong đời sống cộng đồng người Việt, chứ không phải hoạt động tự phát theo từng nhóm kiều bào. Khi đó, bảo tồn tiếng Việt mới có thể đi từ khẩu hiệu đến thực tế.
