Tắt màn hình chưa đủ: cần một “kế hoạch” thay thế cho trẻ
Thay thế màn hình cho trẻ là quá trình cha mẹ chủ động giảm thời gian dùng điện thoại, máy tính bảng, tivi, đồng thời xây dựng những hoạt động ngoài màn hình hấp dẫn để trẻ không phụ thuộc vào thiết bị mà vẫn cảm thấy vui, được kết nối và phát triển kỹ năng sống trẻ em theo cách chủ động, lành mạnh. Trẻ em hiện nay rất dễ hình thành phản xạ hễ rảnh là đòi điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi. Khi màn hình tắt, trẻ lập tức thấy buồn chán, còn cha mẹ thì loay hoay không biết phải làm gì để con vui chơi. Nếu chỉ cấm đoán, chúng ta sẽ biến công nghệ thành “trái cấm” càng hấp dẫn hơn. Thông điệp quan trọng là: hãy cho con thấy thế giới bên ngoài màn hình thú vị hơn rất nhiều.
Biến căn nhà thành sân chơi: hoạt động ngoài màn hình không cần phải cầu kỳ
Muốn trẻ em buồn chán ít hơn khi buông điện thoại, cha mẹ phải chuẩn bị sẵn các hoạt động ngoài màn hình trong không gian sống hằng ngày. Không cần đồ chơi đắt tiền, nhiều khi chỉ vài vật dụng quen thuộc trong nhà, một khoảng sân nhỏ hay một cuốn truyện cũng đủ để trẻ say mê hàng giờ. Các vật liệu mở như khối gỗ, miếng ghép nhựa, bìa carton, hộp giấy sạch, lõi giấy vệ sinh giúp trẻ tự xây dựng thế giới của riêng mình, rèn tư duy không gian, phối hợp tay mắt, sự kiên trì và kỹ năng giải quyết vấn đề một cách tự nhiên. Hoạt động thủ công đơn giản với giấy màu, keo dán, hoặc đất nặn cho phép trẻ xé, dán, vo, lăn, trộn màu mà không cần sản phẩm hoàn hảo, quan trọng là cảm giác biến vật liệu ban đầu thành thứ gì đó do chính mình tạo ra.
Cho con tham gia việc nhà: kỹ năng sống bắt đầu từ những việc rất nhỏ
Một cách thay thế màn hình cho trẻ hiệu quả nhưng hay bị bỏ qua là cho con tham gia những công việc thật trong cuộc sống hằng ngày. Lau bàn, rửa rau, gấp quần áo, tưới cây… đều là hoạt động ngoài màn hình giúp trẻ rời smartphone một cách tự nhiên, đồng thời học trách nhiệm và tự chủ. Khi trẻ học cách lau bàn, con không chỉ tập vận động mà còn học làm việc theo trình tự; quan trọng hơn, trẻ cảm nhận được rằng mình là một thành viên có ích trong gia đình. Những trải nghiệm này chính là nền tảng kỹ năng sống trẻ em: biết quan sát, biết giúp đỡ, biết kiên nhẫn hoàn thành nhiệm vụ. Nếu cha mẹ cũng sẵn sàng đặt điện thoại xuống, tắt tivi và cùng con chạm vào, quan sát, thử nghiệm, sáng tạo, cuộc sống sẽ hiện ra như một sân chơi rộng lớn với vô vàn điều thú vị.
Khu vui chơi và hoạt động nhóm: cho trẻ “tránh xa smartphone” một cách hào hứng
Không phải lúc nào ở nhà cha mẹ cũng đủ năng lượng chơi cùng con, nên các khu vui chơi ngoài trời và hoạt động nhóm là lựa chọn thông minh để trẻ tránh xa smartphone một cách tự nhiên. Theo một hướng dẫn du lịch, khu vui chơi ở Sài Gòn cho trẻ em là điều nhiều cha mẹ tìm kiếm vào mỗi dịp cuối tuần. Vietopia tại 98 Nguyễn Thị Thập, Khu đô thị Him Lam, phường Tân Hưng, TP. Hồ Chí Minh, là thành phố giải trí có tính giáo dục – hướng nghiệp cho trẻ 3–15 tuổi, với khuôn viên hơn 14.000m2 đầy đủ tòa nhà, giao thông, đường phố như một xã hội thu nhỏ. Giá vé cho trẻ em là 280.000 đồng/vé, người lớn 45.000 đồng/người. Funzone Adventure ở SC VivoCity rộng 1.000m2, có hơn 20 trò vận động, giá vé khoảng 100.000–200.000 đồng/người. Jump Arena cũng là khu vui chơi ở Sài Gòn cho trẻ em với thế giới bạt nhún đầy thử thách, giá vé là 210.000 đồng/người chơi trong 120 phút.
Kết luận: Chủ động xây thói quen mới để con yêu đời hơn ngoài màn hình
Nếu cứ để phản xạ “rảnh là đòi điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi” phát triển tự do, trẻ sẽ ngày càng khó tìm thấy niềm vui trong thế giới thật. Giải pháp không nằm ở việc cấm đoán mà ở việc chủ động xây dựng thói quen hoạt động ngoài màn hình: chơi lắp ghép, làm thủ công, tham gia việc nhà, khám phá các khu vui chơi, lớp kỹ năng, hoạt động nhóm. Không chỉ giúp trẻ em buồn chán ít hơn, những trải nghiệm này còn nuôi dưỡng kỹ năng sống trẻ em và khả năng tự chủ. Có thể bạn sẽ bất ngờ khi nhận ra rằng, khi màn hình được đặt xuống, trẻ không hề thiếu việc để làm. Điều trẻ cần là một người lớn dám thay đổi thói quen của chính mình, làm gương và cùng con khám phá cuộc sống như một sân chơi rộng lớn.
