‘Thiết kế bớt thông minh’ là gì và vì sao đang được người trẻ ưa chuộng?
Thiết kế bớt thông minh là xu hướng chủ động giảm bớt thiết bị kết nối, tự động hóa và màn hình trong nhà, ưu tiên nhà không công nghệ ở một số khu vực, dùng nội thất thủ công, công tắc cơ và hệ thống vận hành đơn giản để tạo không gian sống chậm hơn, dễ tương tác trực tiếp và ít căng thẳng hơn. Nhiều nhà thiết kế ghi nhận khách hàng, đặc biệt thế hệ trẻ đô thị, không còn hào hứng với việc gắn ứng dụng, cảm biến và trí tuệ nhân tạo lên mọi đồ vật trong nhà; họ muốn đèn “bật là sáng”, ổ cắm tiêu chuẩn, thiết bị dễ dùng hơn thay cho hệ thống smart home phức tạp. Đây không phải sự chống đối công nghệ, mà là một phản ứng có tính chọn lọc: công nghệ ở lại những chỗ cần thiết, còn phần còn lại được “giải phóng” để dành lại sự yên tĩnh cho đời sống thường ngày.
Quá tải kích thích và nhu cầu tìm nơi trú ẩn khỏi màn hình
Nếu trước đây smart home là biểu tượng của đời sống hiện đại, thì hiện tại chính nó đang trở thành nguồn gây mệt mỏi cảm giác. Bari Jerauld cho rằng nhu cầu thiết kế bớt thông minh xuất phát từ tình trạng quá tải kích thích: ngày dài bị bao vây bởi thông báo, âm thanh, hình ảnh, tương tác số khiến việc tập trung và thư giãn trở nên khó khăn. Sau khi gắn mắt vào màn hình ngoài đường, người trẻ bắt đầu muốn bước vào một nhà không công nghệ ở những khu vực chủ chốt, nơi không có tivi treo tường ở tiền sảnh, không có loa thông minh chờ lệnh giọng nói, không có tablet nằm chỏng chơ trên bàn ăn. Thời gian tiếp xúc với môi trường số kéo dài khiến họ tìm kiếm cảm giác đối lập: tường sơn ấm, gỗ cũ, vải dệt tay, radio cơ thay cho màn hình – những thứ gợi hoài niệm và làm dịu hệ thần kinh.
Nội thất thủ công và xu hướng tối giản: thiết kế để trò chuyện, không để nhìn tivi
Khác với tối giản lạnh lùng kiểu “trắng – trơn – trống”, xu hướng tối giản hiện nay gắn với nội thất analog ấm áp: bàn gỗ cổ điển, ghế mây, đèn bàn chụp vải, kệ sách âm tường, thảm họa tiết. Nhà thiết kế ghi nhận khách hàng ngày càng ưu tiên nội thất thủ công, vật liệu có vân gỗ, vết xước, dấu ấn thời gian thay cho bề mặt kính bóng và dàn loa – màn hình chiếm hết tường. Phòng khách không còn phải xoay toàn bộ ghế về phía tivi; nhiều dự án mới cố ý tạo góc đọc sách, viết tay, chơi trò chơi bàn với trẻ và khu vực trò chuyện không bị điện thoại chen ngang. Tiến sĩ Sally Augustin nhấn mạnh con người có nhu cầu giao tiếp trực tiếp, trong khi điện thoại và màn hình dễ làm gián đoạn cuộc trò chuyện. Nói cách khác, cách bố trí đồ đạc đang quay về một mục tiêu tưởng chừng cũ kỹ: khiến mọi người nói chuyện với nhau nhiều hơn, thay vì nhìn vào thiết bị.
Khi thông minh thành phiền toái: quyền chủ động, chi phí và sự bền vững
Một lý do ít được nói ra nhưng rất thực tế: hệ thống smart home không phải lúc nào cũng thuận tiện hơn cho người dùng. Tiến sĩ Sally Augustin nhận định, khi phải cài đặt, xử lý lỗi, cập nhật phần mềm, cảm giác chủ động của người ở trong nhà có thể giảm đi. Máy tính có thể lỗi, thiết bị thông minh có thể ngừng tương thích sau vài năm, và không phải gia chủ nào cũng muốn đuổi theo tốc độ nâng cấp công nghệ liên tục. Các nhà thiết kế đánh giá cách tiếp cận analog – dùng công tắc cơ, ổ cắm tiêu chuẩn, thiết bị vận hành trực tiếp – có lợi thế về chi phí sử dụng lâu dài, vì ít phụ thuộc phần mềm và dễ sửa chữa, thay thế. Theo Feuer, thay vì biến toàn bộ nhà thành một hệ thống tự động hóa, giữ lại các thiết bị cơ bản ở vị trí phù hợp giúp nhà dễ dùng hơn và hạn chế chi phí nâng cấp về sau.
Sống chậm hơn không phải là bỏ công nghệ, mà là biết đặt nó ở đâu
Điều thú vị là gần như không nhà thiết kế nào cổ vũ việc “cắt đứt” hoàn toàn với công nghệ. Emily Spanos cho rằng nhà ở cần cân bằng giữa yếu tố hoài niệm và nhu cầu hiện tại: công nghệ vẫn thiết yếu, nhất là với người làm việc tại nhà, nhưng không cần xuất hiện trong mọi hoạt động. Thay vì cấm điện thoại, các gia đình đang tổ chức lại không gian để sống chậm hơn: một “điểm tập kết” gần lối vào cho tất cả điện thoại và thiết bị, thêm bàn ăn không màn hình, góc làm việc ưu tiên giấy bút, ổ cắm được bố trí để tránh dây sạc tràn lan. Mục tiêu không phải loại bỏ tivi mà là phân bổ thêm diện tích cho hoạt động không cần màn hình, cho những ký ức tích cực có thể cải thiện tâm trạng, tập trung và tương tác xã hội. Xu hướng thiết kế bớt thông minh vì thế là lời nhắc: nhà ở nên phục vụ đời sống con người, không phải đời sống của thiết bị.
