Số hóa hồ sơ vụ án: bước ngoặt của chuyển đổi số công an
Số hóa hồ sơ vụ án là quá trình thay thế việc lưu trữ, quản lý và khai thác hồ sơ tố tụng bằng hệ thống hồ sơ điện tử, trong đó dữ liệu vụ án, bị can, tài liệu chứng cứ và tiến độ tố tụng được cập nhật thường xuyên trên môi trường số, cho phép điều tra viên và lãnh đạo tra cứu nhanh, giám sát chặt chẽ và chỉ đạo kịp thời mà không còn phụ thuộc vào hồ sơ giấy phân tán tại từng đơn vị, từng cán bộ thụ lý. Đây không phải chuyện “thêm một phần mềm”, mà là thay đổi cách tư duy quản lý tội phạm điện tử: lấy dữ liệu làm nền, pháp luật làm khung, công nghệ làm công cụ để nâng chất lượng điều tra, kiểm soát thời hạn tố tụng và giảm gánh nặng báo cáo thủ công. Điểm đáng nói là lực lượng công an không chờ giải pháp từ bên ngoài mà tự nhận diện “điểm nghẽn” trong thực tiễn và thiết kế hệ thống phù hợp với nghiệp vụ. Lai Châu đi đầu khi biến yêu cầu số hóa hồ sơ vụ án thành động lực để xây dựng phần mềm Hồ sơ vụ án điện tử do chính cán bộ, chiến sĩ nghiên cứu và triển khai. Hướng đi này cho thấy: chuyển đổi số công an chỉ có giá trị thực sự khi gắn chặt với nhu cầu công việc hằng ngày, chứ không phải phong trào chạy theo công nghệ.
Lai Châu: Tự xây hệ thống hồ sơ điện tử từ thực tiễn điều tra
Lai Châu là tỉnh miền núi, biên giới, địa bàn rộng, nhiều xã xa trung tâm, giao thông khó khăn; hồ sơ vụ án lâu nay chủ yếu dựa vào hồ sơ giấy, sổ sách và báo cáo thủ công. Tài liệu phân tán theo đơn vị, theo cán bộ thụ lý khiến việc tra cứu, tổng hợp, kiểm tra tiến độ, rà soát thời hạn tố tụng tốn nhiều thời gian. Chính ở bối cảnh đó, Đảng ủy Công an tỉnh xác định chuyển đổi số phải bắt đầu từ những vấn đề cụ thể nhất trong thực tiễn công tác, chứ không phải từ những “dự án hoành tráng” tách rời cuộc sống nghiệp vụ. Từ tháng 1/2026, Ban Chấp hành Đảng ủy Công an tỉnh ban hành nghị quyết, Công an tỉnh xây dựng kế hoạch triển khai và thành lập Tổ giúp việc giải pháp số hóa gồm cán bộ, chiến sĩ các đơn vị PV01, PC01, PC10 để nghiên cứu, xây dựng phần mềm quản lý hồ sơ nguồn tin, vụ án; quản lý người chấp hành án hình sự tại cộng đồng và hồ sơ cai nghiện bắt buộc trên môi trường mạng nội bộ tập trung, thống nhất. Giá trị nổi bật là phần mềm Hồ sơ vụ án điện tử do chính lực lượng công an Lai Châu tự xây dựng từ hiểu biết sâu về quy trình điều tra, chứ không mua sẵn một sản phẩm chung chung.
Từ kho lưu trữ số đến công cụ quản lý tội phạm điện tử
Nếu chỉ coi hệ thống hồ sơ điện tử là “kho” lưu trữ tài liệu số thì chuyển đổi số công an sẽ dừng lại ở việc thay giấy bằng màn hình. Công an Lai Châu đi xa hơn: hệ thống được thiết kế như công cụ hỗ trợ quản lý, chỉ huy và khai thác thông tin, bảo đảm đầy đủ các quy định pháp luật về lập, quản lý, sử dụng hồ sơ tố tụng. Giá trị của phần mềm thể hiện rõ ở khả năng chuyển phương thức quản lý từ phân tán, thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu được cập nhật thường xuyên. Lãnh đạo có thể nắm tình hình để chỉ đạo kịp thời; điều tra viên thuận lợi hơn trong tra cứu, kiểm tra, đối chiếu tài liệu và quản lý công việc. Ở góc độ chỉ huy, những dữ liệu cập nhật trên hệ thống giúp nhìn thấy toàn cảnh: ai đang phụ trách việc gì, tiến độ đến đâu, hồ sơ nào cần đôn đốc, địa bàn nào phát sinh nhiều vụ việc hoặc đối tượng nào cần tăng cường quản lý. Đặc biệt, mô-đun quản lý vụ việc liên quan đến an ninh, trật tự tạo thêm một kênh quan trọng để ghi nhận cả những vụ việc chưa được xác định là nguồn tin về tội phạm, nhưng vẫn được phân công và cập nhật kết quả. Đó là một dạng quản lý tội phạm điện tử theo nghĩa rộng: không bỏ sót tín hiệu, không để thông tin “chết” trong sổ tay cá nhân.
Cần Thơ: Chuyển đổi số công an gắn với người dân và dịch vụ công
Trong khi Lai Châu tập trung số hóa hồ sơ vụ án, lực lượng công an tại một đô thị lớn như Cần Thơ lại cho thấy một mặt trận khác của chuyển đổi số: cải cách hành chính và phục vụ người dân. Từ dữ liệu dân cư và định danh điện tử đến dịch vụ công trực tuyến, từ tài liệu giấy đến môi trường làm việc số, chuyển đổi số đang thay đổi cách quản lý, vận hành và phục vụ của lực lượng công an thành phố. Bám sát Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Công an thành phố Cần Thơ thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, với dữ liệu là nền tảng, công nghệ là động lực và người dân là trung tâm. Trong 6 tháng đầu năm 2026, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06 được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên; Công an thành phố ban hành 22 kế hoạch, 7 quyết định và 42 văn bản để tổ chức triển khai, đồng thời củng cố Ban Chỉ đạo về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và Đề án 06. Trên nền đó, việc số hóa hồ sơ, hình thành kho dữ liệu số, chuẩn hóa và chia sẻ dữ liệu giúp dần hiện thực hóa mục tiêu “một lần cung cấp – nhiều lần sử dụng”, giảm giấy tờ, thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp.
Không dừng ở quản lý nội bộ, Công an Cần Thơ chủ động đưa tiện ích số đến gần người dân. Dữ liệu dân cư được “làm sạch” thường xuyên với mục tiêu “đúng, đủ, sạch, sống”, đi kèm việc hướng dẫn người dân đăng ký, kích hoạt tài khoản định danh điện tử, tích hợp thông tin trên VNeID và sử dụng ứng dụng này để phản ánh các vấn đề về an ninh, trật tự. Thành phố phát động “chiến dịch 60 ngày” hướng dẫn kích hoạt và tích hợp thông tin VNeID mức 2, góp phần xây dựng công dân số. Theo lực lượng công an thành phố, mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số là làm cho công việc “nhanh hơn, chính xác hơn, minh bạch hơn, hiệu quả hơn”, giúp dịch vụ dễ tiếp cận hơn, cung cấp thêm công cụ cho cán bộ, chiến sĩ và khiến quản lý nhà nước về an ninh, trật tự ngày càng chủ động, hiện đại. Đây là câu trả lời rõ ràng cho câu hỏi: chuyển đổi số công an để làm gì? Không chỉ để quản lý tốt hơn, mà còn để phục vụ người dân thuận tiện hơn.
Bài học cho nhân rộng: đặt nghiệp vụ lên trước, công nghệ theo sau
Từ câu chuyện Lai Châu và Cần Thơ, có thể thấy một mẫu số chung cho chuyển đổi số công an: phải xuất phát từ thực tiễn, từ những “nỗi vất vả” trong công việc hằng ngày. Lai Châu không bắt đầu bằng việc chọn công nghệ mới để chạy theo xu hướng, mà bằng việc nhận diện đúng những khó khăn tồn tại trong quản lý hồ sơ giấy, báo cáo thủ công và yêu cầu phối hợp điều tra. Cần Thơ cũng không coi chuyển đổi số là việc mua thêm thiết bị hay phần mềm, mà là quá trình đổi mới toàn diện phương thức quản lý, vận hành, phục vụ, trong đó dữ liệu là nền tảng, công nghệ là công cụ và con người là yếu tố quyết định. Quyết tâm đưa phần mềm Hồ sơ vụ án điện tử của Lai Châu vào vận hành toàn diện thể hiện rõ qua lớp tập huấn với 79 học viên là lãnh đạo, chỉ huy và cán bộ điều tra thuộc các phòng điều tra, Công an xã, phường; ba báo cáo viên chuyên sâu cùng 10 điều tra viên trợ giảng trực tiếp hướng dẫn theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, thao tác trên dữ liệu thực tế. Trong thời gian tới, Công an Lai Châu đặt mục tiêu tiếp tục hoàn thiện các chức năng cập nhật, tìm kiếm, thống kê, theo dõi tiến độ và cảnh báo các mốc công việc quan trọng, đồng thời chuẩn hóa dữ liệu để tạo nền tảng ứng dụng công nghệ ở mức cao hơn. Về phía Cần Thơ, tầm nhìn đến 2030 là mở rộng xử lý hồ sơ công việc trực tuyến, tăng hội nghị trực tuyến, xử lý văn bản và sử dụng chữ ký số, hình thành môi trường làm việc hiện đại, linh hoạt, giảm phụ thuộc vào giấy tờ, nâng hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, quản lý. Nếu được nhìn nhận đúng và triển khai bài bản, số hóa hồ sơ vụ án và hệ thống hồ sơ điện tử không chỉ là một “dự án IT” mà là trục xương sống của quản lý tội phạm điện tử trên toàn quốc. Vấn đề không còn là “có làm hay không”, mà là làm thế nào để mỗi phần mềm đều xuất phát từ nghiệp vụ, bám sát pháp luật và phục vụ đồng thời hai mục tiêu: điều tra hiệu quả hơn, người dân được bảo vệ và phục vụ tốt hơn.
