Thoái hóa khớp sớm: không còn là chuyện riêng của tuổi già
Thoái hóa khớp sớm là tình trạng sụn khớp và cấu trúc quanh khớp bị bào mòn, giảm đàn hồi và mất dần chức năng nâng đỡ, xảy ra ở người mới 30-40 tuổi với biểu hiện đau khớp tuổi trẻ, cứng khớp, mỏi cơ và giảm linh hoạt khớp, chứ không chỉ ở người cao tuổi như nhiều người vẫn nghĩ. Thực tế, ngày càng nhiều người ngoài 30 đã đau mỏi, cứng khớp hoặc có dấu hiệu thoái hóa khớp sớm, cho thấy lối sống hiện đại đang khiến khớp “già” nhanh hơn cơ thể. Điều đáng nói là đau không phải dấu hiệu xuất hiện sớm; nó thường là “hồi chuông muộn” báo khớp đã tổn thương đáng kể. Nếu bạn nghĩ mình còn trẻ nên chưa cần quan tâm đến khớp, đó là một sai lầm có thể phải trả giá bằng nhiều năm đau nhức và hạn chế vận động về sau.
Vì sao khớp của người 30-40 tuổi đang “già trước tuổi”?
Gốc rễ của thoái hóa khớp sớm thường bắt đầu từ trước tuổi 30, giai đoạn cơ thể xây dựng khung xương, hệ thống khớp và khối cơ. Nếu gần như không vận động thể dục thể thao, sụn khớp sẽ không được kích thích chịu lực, không dày lên đủ, dẫn đến dễ bị bào mòn, nứt và hư khớp sau tuổi 30. Bác sĩ CK2 Nguyễn Thái Thành, Khoa Chấn thương Chỉnh hình, Trung tâm Y khoa chuyên sâu VietHope, nhấn mạnh: dinh dưỡng nghèo nàn, lười vận động, béo phì và hệ cơ yếu là bốn yếu tố đẩy khớp vào tình trạng lão hóa nhanh. Mỗi bước đi, khớp gối có thể phải chịu lực gấp 3–4 lần trọng lượng cơ thể, và khi chạy con số này lên đến khoảng 5–6 lần, nghĩa là một người nặng 50 kg, mỗi bước đi khớp gối phải gánh 150–200 kg. Nếu hệ cơ không đủ khỏe để chia sẻ lực, toàn bộ áp lực sẽ dồn lên sụn khớp, khiến nó “già” đi từng ngày.
Ba dấu hiệu cảnh báo khớp đang thoái hóa sớm
Điều nguy hiểm là đa số người trẻ chỉ đi khám khi đã đau nhiều, trong khi cơ thể đã gửi tín hiệu cảnh báo từ trước. Đầu tiên là cảm giác mỏi cơ quanh khớp sau vận động hoặc sau ngày dài ngồi bàn làm việc; vì hệ cơ có vai trò như “quan tướng” bảo vệ “ông vua” sụn khớp, mỏi cơ kéo dài chính là lời nhắc rằng khớp bắt đầu chịu áp lực quá mức. Thứ hai là cứng khớp, nhất là vào buổi sáng hoặc sau khi ngồi lâu. Bạn phải xoay, duỗi một lúc khớp mới trơn tru trở lại, đó là dấu hiệu hoạt dịch khớp giảm đàn hồi. Thứ ba là tiếng lạo xạo, lục cục khi gập duỗi gối, cổ tay, vai: tiếng này cho thấy bề mặt khớp đã cọ xát, sụn bị bào mòn. Đừng chờ tới khi đau dữ dội mới đi khám, vì đau là dấu hiệu xuất hiện muộn, báo hiệu tổn thương đã tiến triển.
Bài tập phòng ngừa khớp: kết hợp sức mạnh và linh hoạt
Nếu muốn thoái hóa khớp sớm dừng lại ở người khác chứ không phải mình, cách duy nhất là chủ động xây dựng và duy trì một chương trình bài tập phòng ngừa khớp từ tuổi 20-30, rồi kiên trì sau tuổi 30. Các chuyên gia khuyến cáo nên kết hợp bài tập kháng lực và tập luyện sức mạnh đều đặn để tăng khối cơ, đồng thời bảo vệ và nuôi dưỡng khớp. Với khớp gối, thay vì chạy bộ khi đã nghi ngờ thoái hóa, hãy chọn đi bộ dưới nước, đạp xe tại chỗ và tập tăng cường cơ tứ đầu đùi, cơ nhị đầu đùi – những nhóm cơ giúp chia sẻ lực cho khớp gối. Song song đó, đừng bỏ qua các bài tập linh hoạt khớp như xoay khớp vai, khớp hông, kéo giãn cơ quanh gối, cổ chân, vì chúng hỗ trợ tầm vận động, giúp khớp bôi trơn tốt hơn khi hoạt động. Quan trọng hơn cả, chương trình tập nên được cá nhân hóa với tư vấn của bác sĩ hoặc chuyên gia thể dục, tránh tập quá sức gây chấn thương.
Mật độ xương sau 40 tuổi: cuộc đua bảo tồn, không phải tăng tốc
Thoái hóa khớp sớm và loãng xương về già là hai mặt của cùng một vấn đề: bạn đã không chăm hệ cơ xương khớp từ thời trẻ. Mật độ xương đạt đỉnh trước tuổi 30 và bắt đầu giảm từ sau 40 tuổi; sau tuổi 40, khối lượng xương suy giảm theo quy luật tự nhiên. Ở tuổi trung niên và cao niên, mục tiêu y khoa không còn là tăng mật độ xương, mà là bảo tồn lượng xương hiện có và làm chậm tốc độ suy thoái. Điều này cho thấy không có giải pháp tăng mật độ xương cấp tốc, chỉ có chiến lược dài hạn dựa trên kỷ luật vận động và dinh dưỡng. Hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, dùng corticosteroid kéo dài, chấn thương lặp đi lặp lại đều làm mất xương nhanh hơn. Lời khuyên thực tế là: sau 40 tuổi, hãy coi bài tập kháng lực, tập sức mạnh, ăn đủ calci và ngủ đủ như “thuốc phòng gãy xương” mỗi ngày. Nếu thuộc nhóm lười vận động, béo phì, chơi thể thao quá sức hoặc có bệnh lý bẩm sinh về xương khớp, bạn càng phải chủ động tầm soát khớp và xương sớm.
