Chọn tươi hay khô theo cách bạn nấu
Lá tía tô là rau gia vị có mùi thơm đặc trưng, vị hơi cay, thường được ăn sống hoặc dùng để tăng hương vị cho món ăn và nấu nước uống. Không có dạng nào luôn tốt hơn: lá tươi hợp khi ưu tiên hương thơm tự nhiên, còn lá khô thuận tiện cho việc dự trữ và sử dụng thường xuyên. Lá tía tô tươi chưa qua phơi hay sấy nên có thể giữ hương vị tự nhiên cùng một số hợp chất dễ bay hơi. Hãy chọn lá sạch, không sâu bệnh; nếu nấu nước, tránh đun quá lâu để không làm biến đổi mùi thơm. Lá khô dễ bảo quản và không cần sơ chế mỗi lần dùng, nhưng phơi nắng hoặc sấy ở nhiệt độ cao có thể làm suy giảm một số thành phần nhạy cảm với nhiệt, ánh sáng và oxy. Dù chọn loại nào, độ sạch và cách bảo quản quan trọng hơn việc chạy theo một dạng được cho là bổ hơn.
| Tiêu chí | Lá tía tô tươi | Lá tía tô khô |
|---|---|---|
| Điểm mạnh | Hương thơm tự nhiên, tiện dùng ngay khi có lá | Dễ dự trữ, bảo quản và dùng khi cần |
| Điều cần lưu ý | Chọn lá sạch, không sâu bệnh | Tránh nguyên liệu ẩm, mốc hoặc có mùi lạ; một số hợp chất có thể giảm khi phơi, sấy |
| Phù hợp khi | Muốn ăn sống hoặc thêm vào món vừa nấu | Muốn có nguyên liệu sẵn để pha, nấu |
Bảo quản và dùng vừa phải
Lá tía tô khô có thể là lựa chọn tốt nếu được làm khô và cất giữ đúng cách, nhưng tiện lợi không có nghĩa là nguyên liệu để được bất kể điều kiện nào. Chọn lá có màu sắc tự nhiên, nguồn gốc rõ ràng; khi lá đã khô hoàn toàn, đặt trong hộp kín ở nơi khô ráo, tránh nắng trực tiếp. Bỏ lá có đốm mốc, bị ẩm trở lại hoặc có mùi bất thường, dù mới cất không lâu. Nếu nấu nước tía tô, nên dùng lượng vừa phải, nấu đủ dùng trong ngày và không để nước ở nhiệt độ phòng quá lâu. Nước này không thay thế nước lọc hay thuốc điều trị. Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để khẳng định uống nước từ lá tía tô tươi hay khô đem lại lợi ích sức khỏe vượt trội. Người đang mang thai hoặc có bệnh nền nên hạn chế sử dụng và hỏi ý kiến chuyên gia khi cần.
Vì sao tía tô thường đi cùng hải sản?
Thói quen dùng tía tô ăn hải sản có lý do ẩm thực rõ ràng: loại rau thơm này thường đi cùng cá, ốc và những món có mùi tanh; nó cũng được ăn sống hoặc nấu với cháo. Trong y học truyền thống ở một số nước Đông Á, tía tô từng được dùng trong các bài thuốc liên quan đến phản ứng bất lợi sau khi ăn cá, cua. Những kinh nghiệm ấy góp phần tạo nên niềm tin rằng tía tô có thể ngăn dị ứng, nhưng vai trò làm món ăn thơm và dễ ăn không đồng nghĩa với khả năng phòng dị ứng thực phẩm. Lá tía tô có tinh dầu và các hợp chất như polyphenol, flavonoid; acid rosmarinic được nghiên cứu về hoạt tính chống viêm và chống dị ứng. Năm 2004, thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng giả dược tại Nhật Bản trên 29 người bị viêm mũi và viêm kết mạc dị ứng theo mùa nhẹ dùng dịch chiết giàu acid rosmarinic trong 21 ngày ghi nhận một số triệu chứng được cải thiện. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu nhỏ với dịch chiết chuẩn hóa, không phải vài lá ăn trong bữa cơm.
Tía tô không ngăn được dị ứng hải sản
Bằng chứng hiện có không cho phép xem tía tô là lá chắn trước dị ứng hải sản. Nghiên cứu trên người được nêu ở trên liên quan đến viêm mũi và viêm kết mạc dị ứng theo mùa; chưa chứng minh việc ăn tía tô có thể ngăn phản vệ do hải sản. Dị ứng, đặc biệt với tôm và cua, có thể liên quan đến phản ứng miễn dịch với protein trong thực phẩm. Ở người có cơ địa dị ứng, triệu chứng có thể xuất hiện nhanh, từ nổi mề đay, ngứa, sưng môi đến khó thở, tụt huyết áp và sốc phản vệ. Vì vậy, người đã được xác định dị ứng tôm, cua không nên thử ăn lại chỉ vì món ăn có tía tô. Hãy dùng rau này vì hương vị: ăn kèm cá, ốc, cho vào cháo hoặc thêm vào món phù hợp. Nếu sau khi ăn hải sản có khó thở, sưng lưỡi, choáng hoặc ngất, cần cấp cứu ngay. Kết luận thực tế rất rõ: chọn tía tô tươi hay khô theo nhu cầu nấu nướng, nhưng không dùng nó thay cho việc tránh thực phẩm gây dị ứng hay chăm sóc y tế.
