Ghép tế bào gốc Việt Nam: từ kỹ thuật khó đến hy vọng sống
Ghép tế bào gốc tạo máu là phương pháp điều trị chuyên sâu sử dụng tế bào gốc khỏe mạnh để tái tạo hệ tạo máu của người bệnh, giúp kiểm soát hoặc chữa khỏi các bệnh lý huyết học ác tính và bẩm sinh, mở ra cơ hội sống lâu dài, chất lượng hơn cho những bệnh nhân tưởng như không còn lựa chọn điều trị hiệu quả. Điều đáng nói là ghép tế bào gốc Việt Nam không còn là câu chuyện thử nghiệm mà đã chuyển sang giai đoạn làm chủ kỹ thuật. Bệnh viện 19-8 vừa thực hiện thành công ca ghép tế bào gốc tạo máu thứ 3 cho bệnh nhân nam sinh năm 1977, được chẩn đoán đa u tủy xương từ tháng 8/2025, hiện sức khỏe ổn định và đã xuất viện sau hơn 20 ngày theo dõi. Cùng lúc, Bệnh viện Trung ương Huế ghi dấu ấn với chương trình ghép tủy đồng loại cho trẻ mắc bệnh tan máu bẩm sinh, được các chuyên gia quốc tế công nhận.
Ca ghép tự thân tại Bệnh viện 19-8: đa u tủy xương có thêm cửa sống
Trường hợp bệnh nhân 49 tuổi mắc ung thư máu (đa u tủy xương) tại Bệnh viện 19-8 cho thấy kỹ thuật ghép tế bào gốc không còn xa vời với người bệnh Việt Nam. Sau nhiều đợt hóa trị, khi nguy cơ tái phát sớm và tác dụng phụ trở thành nỗi lo thường trực, các bác sĩ quyết định ghép tế bào gốc tạo máu để cải thiện chất lượng sống thay vì chỉ kéo dài thời gian điều trị. Ca ghép thực hiện ngày 29/7, đến 18/8 bệnh nhân đã ổn định hoàn toàn và được xuất viện, đánh dấu ca ghép tự thân thứ 3 tại bệnh viện, đồng thời là ca đầu tiên đội ngũ bác sĩ tự làm chủ toàn bộ quy trình chuyên môn mà không cần hỗ trợ trực tiếp từ tuyến trên. Đây là bước nhảy quan trọng, bởi ghép tế bào gốc tạo máu đã khẳng định vai trò trong điều trị đa u tủy xương và một số thể u lympho, giúp nhiều bệnh nhân ung thư máu có thể sống khỏe vài chục năm, lập gia đình, sinh con và trở lại cuộc sống bình thường.
Huế và chương trình ghép tủy đồng loại cho bệnh tan máu bẩm sinh
Nếu Bệnh viện 19-8 cho thấy sức bật trong điều trị ung thư máu ở người trưởng thành, thì Bệnh viện Trung ương Huế trở thành điểm sáng với ghép tủy đồng loại cho trẻ mắc bệnh tan máu bẩm sinh (Thalassemia). Thalassemia là bệnh lý tan máu bẩm sinh có tính chất di truyền; các trường hợp nặng phải điều trị kéo dài, ảnh hưởng sức khỏe, phát triển thể chất và chất lượng cuộc sống của trẻ. Ghép tế bào gốc tạo máu đồng loại được xem là phương pháp điều trị có khả năng chữa khỏi cho những bệnh nhân được lựa chọn phù hợp, nghĩa là không chỉ giảm triệu chứng mà còn thay đổi toàn bộ tiên lượng cuộc đời. Theo Giám đốc bệnh viện Phạm Như Hiệp, chương trình ghép tủy cho trẻ Thalassemia thể nặng được triển khai từ tháng 9/2024 với sự hỗ trợ của GS. Lawrence Faulkner và tổ chức DKMS. Trong gần 2 năm, bệnh viện đã ghép tủy thành công cho 20 trẻ, tất cả đều có sức khỏe ổn định, tiếp tục phát triển về thể chất và dần trở lại sinh hoạt, học tập phù hợp với lứa tuổi.
Sự công nhận quốc tế và bước mở rộng kỹ thuật hiện đại
Thành công của Huế không chỉ nằm ở con số 20 ca ghép tủy đồng loại cho bệnh nhi Thalassemia thể nặng, mà còn ở việc chương trình được đặt trong bối cảnh hội nhập khoa học. Tại hội nghị Phòng chống ung thư thường niên lần thứ 14 diễn ra từ 19–21/8, hơn 200 chuyên gia trong nước và 25 chuyên gia quốc tế từ 12 quốc gia đã trực tiếp chứng kiến lễ chúc mừng 20 bệnh nhi được ghép tủy đồng loại thành công và ghi nhận hiệu quả chương trình ghép tế bào gốc tại Huế. Giáo sư Lawrence Faulkner, Giám đốc y khoa của tổ chức Cure2Children tại Florence, bày tỏ "cảm phục và hài lòng trước sự chuyên nghiệp và hiệu quả chương trình ghép tủy" tại đây. Đằng sau mỗi ca ghép là sự phối hợp chặt chẽ của nhiều chuyên khoa: Huyết học – Ung bướu Nhi, Ghép tế bào gốc, Hồi sức tích cực, Truyền máu, Xét nghiệm, Dược, Kiểm soát nhiễm khuẩn, Dinh dưỡng, Điều dưỡng… Trên nền tảng này, bệnh viện đặt mục tiêu xây dựng chương trình ghép tế bào gốc tạo máu trẻ em an toàn, hiệu quả, bền vững và có khả năng mở rộng, hướng tới triển khai ghép tế bào gốc tạo máu nửa thuận hợp để mở rộng cơ hội điều trị cho nhiều trẻ Thalassemia thể nặng hơn nữa.
Từ kỹ thuật hiện đại đến trách nhiệm mở rộng cơ hội điều trị
Nhìn từ các ca ghép thành công, không thể tiếp tục coi ghép tế bào gốc tạo máu là "xa xỉ" trong điều trị ung thư máu và bệnh tan máu bẩm sinh ở Việt Nam. Kỹ thuật hiện đại này đã chứng minh khả năng mang lại chất lượng sống tốt cho bệnh nhân đa u tủy xương giai đoạn nặng, cũng như cơ hội chữa khỏi cho trẻ Thalassemia được lựa chọn phù hợp. Tại Việt Nam, nhiều bệnh nhân sau ghép tế bào gốc điều trị ung thư máu có thể sống khỏe vài chục năm, lập gia đình, sinh con và sinh hoạt như người bình thường – đó là bằng chứng sống cho giá trị thực tế của kỹ thuật. Chi phí ghép tế bào gốc tự thân hiện ở mức phù hợp, giúp nhiều người bệnh tiếp cận được điều trị, nhưng bài toán lâu dài vẫn là mở rộng mạng lưới ghép, tăng năng lực tại các bệnh viện và xây dựng chương trình bền vững. Khi Bệnh viện 19-8 làm chủ quy trình ghép tự thân và Bệnh viện Trung ương Huế hướng tới ghép nửa thuận hợp, thông điệp rõ ràng là: Việt Nam không còn chạy theo mà đang góp phần định hình chuẩn mực điều trị huyết học bằng kỹ thuật hiện đại ngay trên chính sân nhà.
