Tự lập không phải khẩu hiệu, mà là cách cha mẹ đứng sang một bên
Dạy con tự lập là phương pháp nuôi dạy con trong đó cha mẹ chủ động giảm bớt việc quyết định và làm thay, thay vào đó tạo điều kiện, cơ hội và ranh giới an toàn để con tự lựa chọn, tự trải nghiệm, tự chịu trách nhiệm với hành vi, việc học và các việc nhà trong đời sống hàng ngày. Với cách này, trách nhiệm của trẻ được nuôi dưỡng từ những việc nhỏ, chứ không đợi đến khi trưởng thành. Câu chuyện của NSND Trịnh Kim Chi và người mẫu Đàm Thu Trang đang nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ trên mạng xã hội, bởi họ không nói nhiều về trách nhiệm, mà âm thầm tổ chức cuộc sống gia đình để con buộc phải tự chủ. Điểm chung: một bên để con tự gửi CV và đi qua 5 vòng phỏng vấn tìm việc, bên kia giao việc nhà cho trẻ và khích lệ bằng phần thưởng nhỏ. Đây là lời nhắc thẳng thắn với các bậc cha mẹ: nếu chúng ta cứ ôm hết, con sẽ chẳng có cơ hội lớn lên.
NSND Trịnh Kim Chi: Tôn trọng lựa chọn để con biết tự chịu trách nhiệm
Cuối tháng 4, gia đình NSND Trịnh Kim Chi chứng kiến con gái lớn Võ Trịnh Khánh Ngân tốt nghiệp Đại học ngành Hàng không loại Giỏi. Thành tích ấy ấn tượng, nhưng điều đáng nói hơn là cách người mẹ lựa chọn đứng lùi lại. Khi con tốt nghiệp, ba mẹ định đi xin việc giúp, nhưng Khánh Ngân đã tự gửi CV đi khắp nơi, tự vượt qua 5 vòng phỏng vấn để vào một tập đoàn lớn làm đúng công việc mình yêu thích. Suốt 4 năm đại học, chị không một lần hỏi con được bao nhiêu điểm, không áp đặt nghề nghiệp dù con có ngoại hình và xuất thân thuận lợi để bước vào showbiz. Thay vì quyết định thay, chị mở ra cánh cửa nhưng để con tự chọn. Khoảng không đó buộc Khánh Ngân phải học cách quản lý cuộc sống, tự đưa ra lựa chọn và tự chịu trách nhiệm với con đường mình đi. Đây là hình mẫu dạy con tự lập hiếm thấy: cha mẹ không đứng ngoài, nhưng cũng không chen vào vị trí của con.
Đàm Thu Trang: Việc nhà và phần thưởng nhỏ, đặt nền trách nhiệm rất sớm
Trong lúc Cường Đô La phải tự cách ly ở Phan Thiết vì mắc Covid-19, hai con Suchin và Sutin ở nhà cùng mẹ Đàm Thu Trang đã được giao một “nhiệm vụ” đặc biệt: đứng bên bồn rửa, cẩn thận rửa từng chiếc bát dưới sự hướng dẫn của mẹ. Clip hai chị em chăm chỉ làm việc nhà nhận được nhiều lời khen và bình luận tích cực từ cộng đồng mạng. Điều thú vị là sau khi hoàn thành công việc, mỗi bé được mẹ thưởng 20.000 đồng để ghi nhận sự cố gắng. Giá trị không nằm ở số tiền, mà ở thông điệp: công sức được trân trọng, trách nhiệm của trẻ gắn với việc nhà cho trẻ, chứ không tách rời sinh hoạt gia đình. Nhiều ý kiến cho rằng trẻ biết phụ giúp bố mẹ sẽ hình thành tinh thần trách nhiệm, tính tự lập và hiểu rằng mỗi thành viên đều có vai trò trong gia đình. Đây là một phương pháp nuôi dạy con gần gũi, rõ ràng, dễ áp dụng trong nhiều gia đình.
Việc nhà, trải nghiệm nhỏ và kỹ năng sống lớn
Nhìn vào cách Đàm Thu Trang giao việc nhà cho trẻ, có thể thấy bà mẹ nổi tiếng không chiều chuộng con theo kiểu “con nhà có điều kiện”. Rửa bát, cất đồ chơi, lau bàn, gấp quần áo… khi được giao phù hợp với độ tuổi và có người lớn giám sát, những việc tưởng nhỏ này lại là “phòng tập” quan trọng cho kỹ năng sống của con. Trẻ học cách chăm sóc không gian chung, tôn trọng công sức của người khác và hiểu rằng đóng góp của mình tạo ra khác biệt. Phần thưởng không nhất thiết phải là tiền: đó có thể là lời khen, món quà nhỏ hoặc thời gian vui chơi cùng bố mẹ. Điểm cốt lõi là cha mẹ ghi nhận nỗ lực, tạo động lực để con duy trì thói quen tốt. Nhiều năm qua, hai vợ chồng vẫn ưu tiên cho con trải nghiệm đời thường – học, chơi thể thao, chăm cây, nấu ăn, hoạt động ngoài trời – để các bé tự làm những việc nhỏ trong khả năng, từ đó tự tin hơn khi bước vào cuộc sống sau này.
Thông điệp chung: muốn con tự lập, hãy nhường chỗ cho trách nhiệm của trẻ
Từ Khánh Ngân tự gửi CV, tự đi phỏng vấn đến Suchin, Sutin tự rửa bát để nhận phần thưởng nhỏ, điểm chung là cha mẹ đã nhường chỗ cho trách nhiệm của trẻ xuất hiện. Tự lập từ sớm không phải ép con trưởng thành quá nhanh, mà là không tước mất cơ hội thử sai an toàn của con. Khi cha mẹ thôi kiểm soát điểm số từng kỳ, thôi làm hết mọi việc nhà cho trẻ, con buộc phải học cách tổ chức thời gian, đối diện kết quả lựa chọn và tôn trọng công sức – của bản thân lẫn người khác. Cộng đồng mạng ủng hộ hai câu chuyện bởi ở đó, sự nổi tiếng không biến thành “ô che” quá mức cho con, mà chuyển hóa thành ý thức về trách nhiệm và kỹ năng sống. Thông điệp dành cho các gia đình: nếu thực sự muốn dạy con tự lập, hãy bắt đầu từ việc đặt ra công việc cụ thể, ranh giới rõ ràng, và chấp nhận để con làm chưa hoàn hảo. Trưởng thành không đến từ lời dạy, mà từ những lần con tự mình bước đi.
