Từ “eo biển Hormuz Trump” đến “New America”: bản đồ như công cụ tuyên bố quyền lực
Chiến dịch đổi tên địa danh của Donald Trump, từ eo biển Hormuz đến bang New Mexico, là chuỗi động thái mang tính biểu tượng nhằm cá nhân hoá quyền lực Mỹ và gửi đi những tín hiệu địa chính trị gây tranh cãi, hơn là những điều chỉnh kỹ thuật vô hại về bản đồ.
Trọng tâm của chiến dịch là eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng một phần năm dầu mỏ thế giới và đã bị Tehran phong toả suốt 6 tháng qua. Trong bối cảnh xung đột với Iran leo thang, Trump tuyên bố eo biển này nằm “dưới sự kiểm soát của Mỹ” và gợi ý đổi tên thành “Trump Strait”, khẳng định nơi đây sẽ “nóng bỏng hơn bao giờ hết” khi mang tên ông. Cùng ngày 2-9, tài khoản Nhà Trắng trên mạng xã hội đăng bản đồ vùng Vịnh, gắn nhãn tuyến hàng hải này là “Trump Strait” kèm bình luận “nghe cũng khá hay đấy”.
Song song trên mặt trận nội địa, Trump đề xuất đổi tên bang New Mexico thành “New America”, kèm hình ảnh chữ “Mexico” bị gạch bỏ và thay bằng “America” do Nhà Trắng chia sẻ. Đằng sau các đề xuất nghe như trò đùa là một kiểu chính trị biểu tượng: dùng địa danh như bảng hiệu quảng bá cái tôi và củng cố tuyên bố kiểm soát Mỹ trước mắt cử tri lẫn đối thủ.
Địa danh như tuyên bố chủ quyền: phong cách Trump trong chính sách địa chính trị
Điểm nhất quán trong các bước đi của Trump là biến đổi tên địa danh thành một dạng tuyên bố chủ quyền và biểu diễn sức mạnh Mỹ. Với eo biển Hormuz, ông không chỉ gợi ý tên “eo biển Hormuz Trump” (eo biển Hormuz Trump) mà còn nhiều lần đăng bản đồ thể hiện tuyến đường thủy này là “lãnh thổ mới của Mỹ” và nhấn mạnh Washington đã kiểm soát eo biển. Những động tác này không thay đổi ranh giới pháp lý, nhưng phát đi một tuyên bố kiểm soát Mỹ rất rõ ràng trong không gian truyền thông – nơi hình ảnh bản đồ có sức nặng không kém công hàm ngoại giao.
Chuỗi đổi tên không dừng ở Hormuz. Ngay ngày đầu trở lại Nhà Trắng tháng 1-2025, Trump ký sắc lệnh đổi tên vịnh Mexico thành “vịnh America”; sau đó tiếp tục đổi tên hồ Ontario thành “hồ America” giữa lúc căng thẳng với Canada, dù cả Mexico và Canada đều bác bỏ. Đây là chính sách địa chính trị theo phong cách Trump: lấy biểu tượng, ngôn từ và bản đồ để phóng chiếu quyền lực Mỹ, bất chấp chuẩn mực đồng thuận địa danh quốc tế hay sự đồng ý của các bên liên quan.
Trong logic đó, đổi tên New Mexico thành “New America” không chỉ là đùa cợt mà còn là nỗ lực tẩy dấu bất kỳ yếu tố “Mexico” nào khỏi bản đồ chính trị Mỹ, gửi đi thông điệp quốc gia hoá tối đa và xoá mờ ký ức lịch sử về lãnh thổ từng thuộc về nước láng giềng.
Đổi tên New Mexico: bản sắc địa phương va chạm với chủ nghĩa “America-first” cực đoan
Đề xuất đổi tên New Mexico (đổi tên New Mexico) cho thấy Trump sẵn sàng xô lệch bản sắc địa phương để phục vụ hình ảnh một nước Mỹ thuần nhất dưới dấu ấn của ông. Trên Truth Social, Trump viết rằng “nhiều người đã gợi ý đổi tên New Mexico thành New America” vì cái tên nghe “oai hơn và đẹp hơn” với một bang “có tiềm năng phi thường”, đồng thời khẳng định ông “rất thích” ý tưởng này.
Phản ứng từ New Mexico cho thấy giới lãnh đạo bang nhìn đây là cuộc tấn công vào lịch sử và quyền tự quyết. Thống đốc Michelle Lujan Grisham tuyên bố tên bang “không phải chuyện đem ra tranh luận; nó thuộc về chúng tôi trước khi nước Mỹ được thành lập”. Bà cho rằng động thái của Trump nhằm “đánh lạc hướng người dân Mỹ” khỏi các vấn đề như giá xăng tăng – lời chỉ trích cho thấy người dân địa phương nhìn chiến dịch đổi tên là một màn chuyển hướng chú ý, hơn là chính sách nghiêm túc.
Việc chính quyền liên bang dùng tài khoản Nhà Trắng để chia sẻ hình ảnh gạch chữ “Mexico” rồi thay bằng “America” biến một trò đùa lan truyền trên mạng thành thông điệp chính trị chính thức. Khi bản sắc một bang bị vẽ lại bằng vài nét bút trên mạng xã hội, mối quan hệ giữa trung ương và địa phương bị đặt vào thế đối đầu tượng trưng nhưng đầy cảm xúc.
Màn đánh lạc hướng hay chiến lược dài hạn trong xung đột với Iran và láng giềng?
Không thể tách chiến dịch đổi tên khỏi bối cảnh xung đột với Iran và sức ép chính trị nội bộ Mỹ. Đề xuất “eo biển Hormuz Trump” xuất hiện sau nhiều tuần giao tranh gia tăng quanh eo biển, nơi Tehran đã phong toả suốt 6 tháng để trả đũa cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động, khiến giá dầu leo thang. Mỹ tiến hành không kích gần eo biển, Iran đáp trả bằng loạt tấn công vào các căn cứ Mỹ ở Jordan, UAE, Kuwait, Bahrain và Iraq. Trong bối cảnh đó, một số phân tích nhận định việc nêu ý tưởng đổi tên eo biển có thể nhằm tạo chủ đề gây xao nhãng khỏi cuộc chiến với Iran trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Ở trong nước, thống đốc New Mexico cũng cho rằng đề xuất của Trump về “New America” nhằm đánh lạc hướng người dân khỏi thực trạng giá xăng tăng. Sự trùng hợp giữa các cuộc khủng hoảng năng lượng, xung đột quân sự và những “quả bom truyền thông” mang tên đổi địa danh cho thấy đây là một công thức chính trị: mỗi khi giá phải trả cho chiến lược đối ngoại tăng lên, Nhà Trắng tung ra một biểu tượng mới để chiếm sóng tranh luận.
Câu hỏi là liệu những biểu tượng đó chỉ là trò đánh lạc hướng ngắn hạn hay là phần của chiến lược dài hạn nhằm bình thường hoá hình ảnh Mỹ như một siêu cường có quyền tự ý dán lại nhãn lên bản đồ thế giới. Nếu là vế thứ hai, các đồng minh và đối thủ sẽ phải đọc chúng như tín hiệu về cách Washington nhìn nhận luật chơi quốc tế.
Khi cái tôi cá nhân lẫn vào thông điệp đối ngoại của Mỹ
Từ eo biển Hormuz Trump đến New America, điểm chung là sự hoà trộn giữa cái tôi cá nhân, chủ nghĩa “America-first” cực đoan và thông điệp địa chính trị. Trump không giấu ý định gắn tên mình với lãnh thổ và hạ tầng quyền lực: từ việc đe doạ tuyên bố chủ quyền với eo biển Hormuz, đổi tên vịnh Mexico và hồ Ontario, đến gắn tên vào chương trình nhập cư “Thẻ vàng Trump” và các thiết chế văn hoá, hoà bình.
Theo các nguồn tin, chuỗi đề xuất đổi tên bắt đầu như những lời trêu ngươi đối thủ, nhưng một phần đã được triển khai bằng sắc lệnh và thể hiện trên bản đồ số của các nền tảng lớn. Khi bản đồ – công cụ định hình nhận thức của công chúng về thế giới – bị cá nhân hoá, ranh giới giữa lợi ích quốc gia và lợi ích chính trị của một cá nhân lãnh đạo trở nên mờ hơn bao giờ hết.
Kết luận hợp lý là: chiến dịch đổi tên địa danh của Trump không thể xem nhẹ như trò gây sốc. Nó là một phần của chiến thuật kể chuyện về quyền lực Mỹ – nơi biên giới, eo biển, vịnh và cả tên gọi bang được dùng như đạo cụ để khẳng định ai mới là người có quyền nói lời cuối cùng về trật tự thế giới.
