Khi loa cao cấp không còn xoay quanh beryllium
Xu hướng thiết kế loa cao cấp hiện nay là thay đổi chất liệu driver – từ beryllium sang các hợp kim và Kevlar – để tối ưu độ cứng, độ nhẹ và kiểm soát cộng hưởng, qua đó nâng hiệu suất âm thanh trong khi mở rộng phân khúc giá tiếp cận cho nhiều đối tượng chơi audio hơn. Với Scala Utopia Evo M, dòng loa cao cấp Focal Utopia bước vào giai đoạn “hậu beryllium” đầy tranh cãi. Thương hiệu Pháp vốn nổi tiếng với tweeter beryllium trên loa hi‑fi premium nay lần đầu tiên loại bỏ chất liệu này trên một mẫu Utopia thụ động. Quyết định đó không chỉ là thay driver, mà là một tuyên bố: vật liệu không còn là biểu tượng marketing, mà phải phục vụ đúng cho âm thanh và trải nghiệm sử dụng.
Scala Utopia Evo M: Focal dám “phá tượng đài” của chính mình
Scala Utopia Evo M vẫn giữ thiết kế 3 đường tiếng, thùng loa, kích thước và ngôn ngữ thiết kế quen thuộc của dòng Scala Utopia III Evo, nhưng toàn bộ kiến trúc âm thanh đã được vẽ lại từ đầu. Điểm xoay trục là tweeter PRISM mới, dùng hợp kim nhiều vật liệu (có carbon) và công nghệ vi cấu trúc, được Focal khẳng định là cứng hơn beryllium nhưng vẫn cân bằng giữa độ nhẹ và khả năng triệt rung. Ở dải trung, driver 13 cm màng W profil M monobloc – ngày càng giống loa monitor trường chuyên nghiệp – được tinh chỉnh để cho vocal “trong và tự nhiên hơn” nhờ giảm cộng hưởng không mong muốn trên giọng nói. Tất cả diễn ra trong khi loa vẫn giữ dải tần 27 Hz–40 kHz, độ nhạy 92 dB, công suất khuyến nghị 50–500 W và chỉ thay đổi trở kháng danh định từ 8 xuống 6 ohm.
Quan trọng hơn, woofer W 27 cm nay dùng motor hai ferrite, nam châm dày hơn, cho hành trình lớn và hạn chế méo cơ học, nghĩa là người chơi có thể đánh công suất cao mà vẫn giữ được dải trầm kiểm soát, không bể tiếng ngay cả khi mở lớn. Cộng thêm Focus Time (canh góc cụm mid/tweeter vào vị trí nghe) và lọc OPC+ cho phép tinh chỉnh bass/treble theo phòng, Scala Utopia Evo M cho thấy Focal đã dịch chuyển trọng tâm từ “khoe vật liệu beryllium” sang “đặt người nghe và căn phòng thật” làm trung tâm. Đôi loa này vẫn được định giá 40.000 € một cặp – giữ nguyên so với người tiền nhiệm – nhưng rõ ràng triết lý đã đổi: người mua trả tiền cho kỹ thuật âm học và khả năng tối ưu trong không gian sống, không phải cho tên gọi của kim loại quý.
Beryllium vs Kevlar: cuộc đấu mới của vật liệu driver
Một bên là driver beryllium đã thành truyền thuyết trong giới audiophile, một bên là Kevlar dệt lưới đang trở thành lựa chọn thực dụng hơn – driver beryllium vs Kevlar giờ là câu chuyện cân bằng giữa hiệu suất, độ an toàn và giá. Scala Utopia Evo M tượng trưng cho hướng tiếp cận “siêu cao cấp”, hi sinh chi phí để tối đa hóa kiến trúc ba đường tiếng, tweeter hợp kim vi cấu trúc PRISM và khả năng xử lý công suất lớn. Ngược lại, Quad Elegan Series lại chọn Kevlar làm vũ khí chính cho phân khúc tiếp cận. Cả Elegan 1 lẫn Elegan 2 đều dùng cone Kevlar dệt lưới, dựa trên độ bền kéo cao và khối lượng nhẹ của vật liệu này. Theo Quad, cách làm đó giúp driver hoạt động gần với “piston lý tưởng” trên dải tần rộng, giảm cộng hưởng không mong muốn và cải thiện độ rõ của dải trung. "Cả hai mẫu loa Quad Elegan đều xây dựng quanh công nghệ driver Kevlar dệt lưới của hãng".
Điểm thú vị: Kevlar cho phép Quad đưa triết lý thiết kế loa premium xuống mức giá dễ chịu hơn nhiều so với các tượng đài siêu hi‑end. Elegan 1 (loa bookshelf) được bán với giá GBP 749 / USD 995 / AU$1699 một cặp – tương đương khoảng USD 995 (xấp xỉ ₫25.000.000) – còn Elegan 2 (loa cột) ở mức GBP 1.499 / USD 1.995 / AU$3499 – tương đương khoảng USD 1.995 (xấp xỉ ₫50.000.000). Trong khi đó, Scala Utopia Evo M ở mức 40.000 € một cặp (xấp xỉ hơn 1 tỉ đồng) vẫn là thế giới của số ít. Cùng chung mục tiêu kiểm soát rung động và mở rộng dải tần, nhưng Kevlar cho phép “dân thường” chạm vào triết lý thiết kế loa cao cấp mà không phải bước vào vùng giá siêu xa xỉ.
Quad Elegan Series: hiệu suất hi‑end cho phòng khách đời thường
Quad không cố gắng cạnh tranh trực diện với loa cao cấp Focal Utopia, mà đóng vai người “dịch” triết lý hi‑end sang ngôn ngữ dễ tiêu hơn với dòng Quad Elegan Series. Elegan 1 là loa bookshelf hai đường tiếng, dùng mid/bass Kevlar 16,5 cm kết hợp tweeter vòm vải 25 mm, tối ưu cho phòng nhỏ và khoảng cách nghe gần đến trung bình. Elegan 2 là loa cột ba đường tiếng với hai woofer 16,5 cm, một driver trung 12,5 cm (đều là Kevlar dệt lưới) và cùng tweeter 25 mm, driver trung được đặt trong buồng riêng để bảo toàn độ rõ và biểu cảm dải mid. Cả hai dùng waveguide tần số cao để tối ưu tán âm và chuyển giao mượt mà sang dải trung, cùng vách thùng dày, gia cố và tiêu âm kỹ, thể hiện qua “trọng lượng đáng kể” – 8,9 kg cho mỗi loa Elegan 1 và 27,8 kg cho mỗi loa Elegan 2.
Điều đáng nói là mục tiêu mà Quad tự đặt ra: “đem hiệu suất high‑end với mức giá dễ tiếp cận” cho người chơi phổ thông. Hai model được xem là “hậu duệ tinh thần” của dòng L Series từng được ưa chuộng từ đầu những năm 2000, nghĩa là hãng đang đặt cược vào hoài niệm và trải nghiệm nghe lâu dài, không chạy theo chiêu trò. Với khoảng giá USD 995–1.995 (xấp xỉ ₫25–50 triệu) mỗi cặp, Quad Elegan Series cho phép người dùng phổ thông thưởng thức thiết kế loa premium – từ driver Kevlar đến thùng nặng, hoàn thiện màu đen mờ hoặc veneer gỗ óc chó – mà không phải chạm đến vùng giá “chỉ nhìn cho vui” như Utopia.
Ý nghĩa cho người chơi audio: chọn chất liệu hay chọn triết lý?
Điểm chung giữa Scala Utopia Evo M và Quad Elegan Series là chúng đều nói rằng: kỷ nguyên chạy đua vật liệu “độc” đã hết, kỷ nguyên tối ưu toàn hệ thống đang lên. Focal không còn dựa vào beryllium như một biểu tượng mà áp dụng tweeter PRISM cùng cấu trúc driver mới để tăng độ trong trẻo dải trung, kiểm soát dải trầm ở công suất lớn và cho phép tinh chỉnh theo phòng nghe. Quad thì chứng minh Kevlar vẫn đủ tiềm năng để tạo nên trải nghiệm “nghe sạch, rõ, kiểm soát tốt” trên loa bookshelf và loa cột tầm trung. Kết quả là cả hai hướng đều phục vụ tốt hai nhóm khác nhau: người săn hiệu suất tối thượng sẵn sàng chi cho Scala Utopia Evo M, và người cần hiệu suất cao nhưng vẫn muốn giữ ngân sách hợp lý với Quad Elegan.
Điều đó mở ra tương lai thú vị: các hãng sẽ tiếp tục làm mới driver, thùng loa và bộ lọc thay vì bám vào một vật liệu “thần thánh” nào. Focal đã phát tín hiệu sẽ nâng cấp dần các model Utopia khác sau Scala, dù chưa chia sẻ chi tiết. Quad cũng đã đưa Elegan lên kệ với hai phiên bản, sẵn sàng thành nền tảng để mở rộng line‑up. Với người chơi audio, câu hỏi quan trọng không còn là “loa dùng beryllium hay Kevlar?”, mà là “triết lý thiết kế loa premium nào phù hợp với không gian, ngân sách và đôi tai của mình nhất?”.
