Điện thoại giá rẻ đã thành quá khứ “bình thường mới”
Thời đại điện thoại giá rẻ là giai đoạn người dùng có thể dễ dàng mua smartphone với chi phí thấp, trong khi cấu hình, dung lượng RAM và trải nghiệm vẫn đủ tốt cho phần lớn nhu cầu, nhưng giai đoạn này đang chấm dứt khi giá linh kiện tăng vĩnh viễn và các hãng buộc phải đẩy giá bán trung bình lên. Omdia ghi nhận giá bán trung bình điện thoại tại Đông Nam Á đã đạt mức kỷ lục, tăng 19% so với cùng kỳ. Trong nước, đại diện một hệ thống bán lẻ dự báo sản lượng bán ra năm 2026 chỉ tăng khoảng 3%, trong khi giá trị trung bình mỗi máy tăng 15–30%. Nói cách khác, người dùng mua ít máy hơn nhưng trả nhiều tiền hơn cho mỗi chiếc. Đây không còn là cú sốc nhất thời mà là một trạng thái giá mới, nơi khái niệm “điện thoại giá rẻ” bị thu hẹp nhanh chóng.
Khủng hoảng RAM: cú đánh chí mạng vào điện thoại giá rẻ
Gốc rễ của làn sóng tăng giá điện thoại lại nằm ở một linh kiện người dùng không bao giờ nhìn thấy: bộ nhớ RAM và bộ nhớ flash. Khi các nhà sản xuất chip nhớ dồn năng lực cho dòng bộ nhớ băng thông cao phục vụ trí tuệ nhân tạo, nguồn cung dành cho điện thoại bị thu hẹp và giá bật lên theo chiều thẳng đứng. Cuộc khủng hoảng RAM do AI kích hoạt được dự báo chưa thể ổn định trước năm 2028, đồng nghĩa với việc chi phí này không hề tạm thời. Một hãng đã thẳng thắn thừa nhận tăng chi phí RAM là lý do khiến mẫu CMF Phone 3 Pro gần như chắc chắn không bao giờ xuất hiện. Đây là câu nói đáng trích dẫn: "Khủng hoảng RAM do AI kích hoạt sẽ không ổn định trước năm 2028". Khi một nhà sản xuất phải hủy kế hoạch ra mắt điện thoại giá rẻ, đó là tín hiệu rõ ràng cho thấy phân khúc này đang co lại.
Điện thoại giá rẻ gánh chi phí nặng hơn flagship
Khủng hoảng RAM không đánh đều lên mọi phân khúc. Phân khúc điện thoại giá rẻ chịu tác động nặng hơn vì mỗi đồng chi phí linh kiện tăng thêm chiếm tỷ lệ lớn trong tổng giá thành. Phân tích của Uswitch cho thấy giá điện thoại giá rẻ đã tăng trung bình 23,5% trong bốn năm qua, vượt mức tăng 16,2% của dòng flagship. Điều này làm bộc lộ một nghịch lý: sản phẩm dành cho túi tiền eo hẹp lại tăng giá nhanh hơn thiết bị cao cấp. Thị trường điện thoại giá rẻ vì vậy được dự báo sẽ thu hẹp; chúng ta đã thấy một ví dụ điển hình khi một mẫu từng đoạt danh hiệu "Budget Phone of the Year" bị dừng thế hệ tiếp theo vì không kham nổi chi phí RAM. Nếu trước đây điện thoại giá rẻ là cửa vào công nghệ, thì nay cánh cửa ấy đang khép dần.
Phân khúc tầm trung: từ cuộc đua giá rẻ sang cuộc đua giá trị
Ở phân khúc tầm trung, nơi biên lợi nhuận vốn mỏng và người mua nhạy cảm với từng trăm nghìn đồng, các hãng gần như không còn dư địa hấp thụ chi phí thay khách hàng. Cuộc cạnh tranh vì thế dịch chuyển từ chỗ ai bán rẻ hơn sang chỗ ai trả lại nhiều giá trị hơn trên mỗi đồng đã tăng. Không hạ được giá, các hãng bù cho khách bằng độ bền và thời gian sử dụng: dùng lại thiết kế, màn hình từ dòng cao cấp đời cũ, nâng chuẩn kháng nước, kháng bụi, dùng kính chịu lực và pin dung lượng lớn với tuổi thọ cao. Một số dòng tầm trung mới được quảng bá với pin silicon-carbon lên đến 10.000mAh, khả năng giữ 80% dung lượng sau 1.600 chu kỳ sạc xả và chứng nhận độ bền rơi vỡ, nước vào. Thậm chí, chiến lược bán hàng còn mở rộng thành bốn phiên bản trong cùng một dòng sản phẩm để tạo thêm bậc giá, giữ chân nhóm khách hàng sắp rời bỏ phân khúc.
“Đắt hay rẻ” giờ tính bằng số năm, không phải tem giá
Năng lực sản xuất mới cho chip nhớ phải mất thêm nhiều quý nữa mới vận hành, nên kịch bản giá bộ nhớ hạ nhiệt trong ngắn hạn gần như không có cơ sở. Chi phí đầu vào mang tính cấu trúc, không phải chu kỳ, và giới bán lẻ đã gọi mặt bằng giá hiện tại là “bình thường mới” thay vì một đợt tăng tạm thời. Mặt bằng giá mới nhiều khả năng còn ở lại thêm vài năm nữa, đủ lâu để người mua điện thoại tầm trung phải thay đổi cách tính của mình. Số tiền trên tem giá giờ chỉ là một nửa phép tính; nửa còn lại nằm ở số năm máy còn dùng được và số tiền sửa chữa mà người dùng không phải bỏ ra. Vì giá điện thoại mới đang ở mức bị coi là “astronomical”, một số chuyên gia gợi ý nên cân nhắc máy tân trang, đồng thời chú ý số năm cập nhật phần mềm để kéo dài vòng đời thiết bị. Nếu người dùng buộc phải giữ máy lâu hơn, họ nên đòi hỏi tuổi thọ, bảo hành và độ bền tương xứng với số tiền bỏ ra.
