Ghế ô tô trẻ em an toàn: tiêu chuẩn không còn là chuyện tự nguyện
Ghế ô tô trẻ em an toàn là thiết bị bảo vệ dành cho trẻ dưới một ngưỡng tuổi và chiều cao nhất định khi di chuyển bằng ô tô, được thiết kế theo tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể về kết cấu, dây đai, hệ thống cố định và khả năng bảo vệ trong các tình huống va chạm. Từ khi quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ dưới 10 tuổi, cao dưới 1,35 m có hiệu lực, ghế trẻ em không còn là lựa chọn mang tính khuyến nghị mà đã trở thành yêu cầu pháp lý đối với phần lớn gia đình sử dụng ô tô. Điều này là bước tiến cần thiết, nhưng cũng đặt cha mẹ vào mê trận sản phẩm, trong khi hạ tầng thử nghiệm và chứng nhận vẫn đang chạy đua với nhu cầu tăng vọt.
QCVN 123: Chuẩn mới, sân chơi mới cho thị trường ghế trẻ em
Tiêu chuẩn QCVN 123:2024/BGTVT là “xương sống” mới cho thị trường ghế ô tô trẻ em an toàn, được xây dựng dựa trên các quy định quốc tế UN R44 và UN R129 và đã có hiệu lực từ đầu năm 2026. Quy chuẩn này không chỉ nhắm đến chiếc ghế theo nghĩa thuần túy, mà bao phủ cả hệ thống bảo vệ trẻ em, từ kết cấu ghế, dây đai, khóa, cơ cấu điều chỉnh, neo ISOFIX cho tới cảnh báo và khả năng bảo vệ trong thử nghiệm động. Nói cách khác, một sản phẩm muốn được coi là đạt chuẩn không thể chỉ đẹp, rẻ, nhiều tính năng quảng cáo; nó phải “sống sót” sau chuỗi thử nghiệm khắt khe. Đây là bước sàng lọc cần thiết, nhưng cũng là cú sốc cho những doanh nghiệp vốn quen với chuẩn mực lỏng lẻo hoặc chỉ dựa vào chứng nhận nước ngoài.
Một câu nói đáng trích là: "QCVN 123:2024/BGTVT được xây dựng trên cơ sở các quy định quốc tế UN R44 và UN R129". Câu này cho thấy nhà quản lý không tự đặt ra luật chơi biệt lập, mà cố gắng đồng bộ với tiêu chuẩn an toàn đang được nhiều nước áp dụng, đồng thời giữ quyền đánh giá sự phù hợp trong nước. Với phụ huynh, điều đó có nghĩa: những chứng nhận quốc tế là điểm khởi đầu tốt, nhưng không thể thay cho dấu hiệu sản phẩm đã được đánh giá theo QCVN 123 khi bán trong nước.
Hai phòng thử nghiệm được chỉ định: bước tháo nút thắt nhưng chưa đủ
Cục Đăng kiểm Việt Nam đã tạm thời chỉ định Trung tâm Thử nghiệm xe cơ giới (VMTC) và Công ty CP Dịch vụ VCT thực hiện thử nghiệm thiết bị an toàn cho trẻ em sử dụng trên ô tô theo QCVN 123:2024/BGTVT. Hai quyết định 495/QĐ-ĐKVN và 496/QĐ-ĐKVN được ban hành ngày 20/7/2026, khoảng ba tuần sau khi quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn cho một số nhóm trẻ chính thức có hiệu lực. Việc chỉ định này không phải lựa chọn xa xỉ mà là giải pháp cấp bách, bởi chính cơ quan quản lý trước đó đã cảnh báo nguy cơ thiếu tổ chức đủ năng lực thử nghiệm và chứng nhận, có thể trở thành điểm nghẽn với sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh.
Dù vậy, cần nhìn rõ đây mới là chỉ định tạm thời, tối đa 6 tháng, và mới dừng ở khâu thử nghiệm chứ chưa bao phủ toàn bộ chuỗi chứng nhận hợp quy. VMTC và VCT phải tuân thủ đầy đủ hướng dẫn của cơ quan nhà nước, chịu trách nhiệm về kết quả thử nghiệm, nhưng bản thân họ cũng đang trong giai đoạn xây dựng năng lực, tới mức VMTC phải ban hành biểu giá dịch vụ mới từ 1/9/2026. Một câu đáng chú ý: "Thời gian chỉ định tạm thời tối đa 6 tháng". Nghĩa là hạ tầng thử nghiệm vẫn đang “chạy thử”, trong khi thị trường đã tăng tốc, tạo ra nguy cơ thắt cổ chai nếu số lượng mẫu cần kiểm tra tiếp tục phình to.
Bùng nổ nhu cầu sau quy định bắt buộc ghế trẻ: thị trường bước vào giai đoạn sàng lọc
Quy định bắt buộc ghế trẻ là cú hích trực tiếp lên nhu cầu thị trường. Từ ngày 1/7/2026, khi chở trẻ dưới 10 tuổi, cao dưới 1,35 m trên ô tô, người lái phải sử dụng thiết bị an toàn phù hợp, trừ một số trường hợp pháp luật quy định và trừ xe kinh doanh vận tải hành khách. Tiếp đó, Nghị định 238/2026/NĐ-CP quy định người điều khiển ô tô không dùng thiết bị an toàn phù hợp với nhóm trẻ trên sẽ bị phạt cảnh cáo và nghiêm cấm bố trí trẻ dưới 10 tuổi, cao dưới 1,35 m ngồi cùng hàng ghế với người lái, trừ khi xe chỉ có một hàng ghế. Đây là thông điệp rõ: an toàn trẻ em không còn là “tùy tâm” của cha mẹ.
Thị trường phản ứng tức thì. Trong 5 tháng đầu 2026, doanh số ghế an toàn trẻ em trên các sàn thương mại điện tử lớn đạt khoảng 78,2 tỷ đồng, tăng 116% so với cùng kỳ; khoảng 78.000 sản phẩm được bán ra, tăng 78%, với gần 900 gian hàng tham gia. Sức mua tăng mạnh là điều tích cực, nhưng cũng đồng nghĩa hàng loạt thương hiệu mới chen chân, từ sản phẩm đạt chuẩn quốc tế đến hàng kém chất lượng. Ghế ô tô trẻ em an toàn vì thế bước vào giai đoạn sàng lọc: ai đáp ứng được tiêu chuẩn QCVN 123 và vượt qua thử nghiệm ghế trẻ em trong nước sẽ ở lại; phần còn lại sẽ dần bị loại bỏ khi cơ chế kiểm tra, hậu kiểm siết chặt hơn.
Cha mẹ nên nhìn gì khi chọn ghế ô tô trẻ em trong bối cảnh mới?
Điểm quan trọng nhất trong bối cảnh hạ tầng thử nghiệm và chứng nhận còn thiếu là phụ huynh không nên đánh đồng mọi sản phẩm quảng cáo "chuẩn quốc tế". Dù QCVN 123 dựa trên UN R44 và UN R129, một sản phẩm đã có chứng nhận nước ngoài không tự động được miễn nghĩa vụ đánh giá sự phù hợp trong nước. Cục Đăng kiểm khẳng định chưa có cơ chế cho phép chứng nhận nước ngoài thay thế thủ tục hợp quy; hàng nhập khẩu vẫn phải tính thêm chi phí và thời gian để đáp ứng quy định. Nghĩa là, khi đứng trước kệ hàng, điều cha mẹ nên quan tâm không chỉ là thương hiệu hay xuất xứ, mà là sản phẩm có được thử nghiệm ghế trẻ em theo QCVN 123 và đã được chứng nhận, công bố hợp quy hay chưa.
Từ phía cơ quan quản lý, thiết bị an toàn cho trẻ em được xếp vào nhóm sản phẩm có mức độ rủi ro trung bình; việc chứng nhận hợp quy phải do tổ chức chứng nhận được công nhận thực hiện và doanh nghiệp phải hoàn tất chứng nhận, công bố hợp quy trước khi đưa sản phẩm ra thị trường. Nhưng trên thực tế, giai đoạn chuyển tiếp luôn tồn tại khoảng trống. Đó là lý do các gia đình cần chủ động: ưu tiên ghế ô tô trẻ em an toàn có tài liệu kỹ thuật rõ ràng, hồ sơ hợp quy đầy đủ; tránh bị thuyết phục bởi giá rẻ hoặc lời quảng cáo mơ hồ. An toàn của con không phải là nơi để thử vận may với những sản phẩm chưa đi hết quy trình đánh giá theo tiêu chuẩn QCVN 123.
