Vận động – “liều thuốc” tập trung mà cha mẹ hay bỏ quên
Vận động cho trẻ em là tập hợp các hoạt động thể chất phù hợp lứa tuổi, từ đi bộ nhanh, nhảy dây đến chơi bóng, giúp tim mạch hoạt động, cơ bắp linh hoạt và não bộ nhận nhiều kích thích tích cực để cải thiện tập trung học tập, ghi nhớ và cảm xúc một cách tự nhiên. Hoạt động thể chất có liên quan đến nhiều khía cạnh của sức khỏe não bộ, trong đó có khả năng chú ý, kiểm soát hành vi và ghi nhớ. Điều này đồng nghĩa, khi con “ngồi không yên” trước bàn học, giải pháp không hẳn là thêm bài, mà là thêm vận động. Quan trọng hơn, sức khỏe não bộ có thể được cải thiện ở nhiều độ tuổi nhờ thường xuyên vận động, ăn uống lành mạnh, ngủ đủ giấc và duy trì thói quen rèn luyện trí não. Cha mẹ cần nhìn việc cho con vận động như một phần của chiến lược giáo dục, không phải hoạt động phụ.
Bằng chứng từ khoa học: Não bộ có thể “rèn” được
Nhiều phụ huynh vẫn nghĩ khả năng tập trung hay trí nhớ của con là “trời cho”. Thực tế, nghiên cứu do các nhà khoa học tại Trung tâm Sức khỏe Não bộ thuộc Đại học Texas dựa trên dữ liệu của Dự án Sức khỏe Não bộ cho thấy người tham gia có thể cải thiện khả năng chú ý, tập trung, ghi nhớ, khả năng phục hồi nhận thức và sức khỏe tinh thần. Điều đáng chú ý là những người có kết quả ban đầu thấp hơn lại tiến bộ nhiều hơn – một thông điệp quan trọng cho những đứa trẻ đang bị coi là “chậm” hoặc “khó tập trung”. Những người dành khoảng 5–15 phút mỗi ngày cho các hoạt động rèn luyện trí não và xây dựng thói quen lành mạnh có xu hướng đạt kết quả tốt hơn. Khoảng 30 phút vận động với cường độ vừa phải mỗi ngày có thể giúp giảm nguy cơ suy giảm nhận thức. Đó là mức thời gian hoàn toàn khả thi cho cả trẻ em lẫn người lớn.
Dạng vận động thứ nhất: Aerobic – “khởi động” cho não và cơ thể
Nghiên cứu trên 1.200 trẻ chỉ ra nhóm vận động đầu tiên có lợi rõ rệt cho sức khỏe não bộ là các bài tập aerobic với cường độ vừa phải như đi bộ nhanh, chạy nhẹ, đạp xe, bơi, nhảy dây hoặc jumping jacks. Đặc điểm chung là làm tăng nhịp tim trong một khoảng thời gian nhất định, giúp trẻ rèn sức bền, tăng cường tuần hoàn và duy trì trạng thái tỉnh táo. Nhảy dây là lựa chọn dễ triển khai vì không cần nhiều dụng cụ hay không gian; trẻ nhỏ có thể nhảy tại chỗ, bước qua dây hoặc tập động tác đơn giản trong 5–10 phút, tùy khả năng. Với trẻ lớn, cha mẹ có thể tổ chức các hiệp nhảy ngắn xen kẽ nghỉ. Ở đây, mục tiêu không phải là thành tích thể thao, mà là tạo một nhịp vận động đều đặn để não quen với trạng thái “thức dậy” trước khi học.
Dạng vận động thứ hai: Phối hợp tay – mắt, vừa chơi vừa tập não
Dạng vận động thứ hai là các bài tập phối hợp tay – mắt, buộc trẻ phải quan sát, phán đoán và phản ứng nhanh. Tung – bắt bóng, đánh cầu, bóng bàn, cầu lông hay các trò chơi với bóng đều thuộc nhóm này. Khi bóng di chuyển, trẻ phải theo dõi bằng mắt, dự đoán hướng đi rồi điều khiển tay hoặc cơ thể để phản ứng – đó chính là một dạng bài tập phát triển trí tuệ thông qua vận động. Cha mẹ không cần biến con thành vận động viên; một trò chơi tung bóng qua lại 5–10 phút đã đủ tạo kích thích cho hệ thần kinh. Với trẻ nhỏ, có thể dùng bóng mềm, lớn, khoảng cách gần rồi tăng dần độ khó. Với trẻ lớn, cầu lông, bóng bàn hoặc bóng rổ là lựa chọn phù hợp nếu con thích. Điều cốt lõi là trẻ cảm nhận đây là giờ chơi, không phải “tiết học phụ đạo” trá hình.
Làm sao để vận động trở thành thói quen, không là áp lực?
Hoạt động thể chất thường xuyên có thể hỗ trợ sức khỏe não bộ và khả năng nhận thức của trẻ, giúp trẻ giải tỏa năng lượng, giảm thời gian ngồi một chỗ và hình thành lối sống lành mạnh. Nhưng nếu cha mẹ biến thể thao thành một “môn học” với lịch dày đặc, lợi ích sẽ bị bào mòn. Một cách thực tế là chia thời gian vận động thành hai phần: 10–15 phút vận động aerobic, nghỉ ngắn rồi thêm 10–15 phút hoạt động phối hợp tay – mắt. Quan trọng hơn, hãy để trẻ có nhiều cơ hội vận động trong ngày: đi bộ, leo cầu thang, chơi ngoài trời, đạp xe, đá bóng hoặc những trò chơi khiến trẻ phải di chuyển. Khi con học mãi không tập trung, thay vì ép ngồi thêm một giờ, cha mẹ có thể cho trẻ đứng dậy, ra ngoài vận động và chơi cùng con. Vận động không thể thay thế giấc ngủ, dinh dưỡng hay môi trường tâm lý, nhưng là mảnh ghép quan trọng trong bức tranh sức khỏe não bộ trẻ.
