Minh bạch là lợi ích, không phải khẩu hiệu
Chuẩn mực Báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) là hệ thống quy tắc chung về ghi nhận, đo lường và trình bày thông tin tài chính, giúp người đọc so sánh hoạt động của doanh nghiệp trên một nền tảng nhất quán. Giá trị lớn nhất của việc áp dụng IFRS không nằm ở nhãn chuẩn mực, mà ở khả năng làm rõ doanh nghiệp đang có gì, nợ gì và rủi ro nằm ở đâu. Cơ quan quản lý ghi nhận một số báo cáo tài chính còn chênh lệch lớn trước và sau kiểm toán, ghi nhận doanh thu, chi phí chưa đúng kỳ hoặc thuyết minh giao dịch với bên liên quan chưa đầy đủ. Những khoảng trống ấy làm nhà đầu tư khó đánh giá chất lượng lợi nhuận. Chuẩn hóa báo cáo tài chính giúp họ có cơ sở tốt hơn để định giá rủi ro và ra quyết định; chất lượng thông tin vì thế có thể củng cố niềm tin, thay vì chỉ đáp ứng yêu cầu công bố.
Cửa vốn quốc tế mở rộng, nhưng phải có bằng chứng
Với doanh nghiệp muốn huy động vốn quốc tế, báo cáo theo chuẩn mực IFRS có thể giảm khoảng cách thông tin giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư vốn quen với hệ thống này. Nhà đầu tư có thêm cơ sở so sánh doanh nghiệp với các đối tác ở thị trường khác; doanh nghiệp cũng có thể mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn và góp phần giảm chi phí vốn. Đây là lợi ích đáng kể, nhưng không tự động xuất hiện sau một lần đổi biểu mẫu. Nếu số liệu thiếu nhất quán hoặc giải trình không rõ vì sao lợi nhuận, tài sản hay nợ phải trả thay đổi khi chuyển chuẩn mực, nhà đầu tư vẫn phải dè chừng. Do đó, doanh nghiệp nên xem áp dụng IFRS là một phần của chiến lược quản trị và quan hệ với nhà đầu tư. Một báo cáo dễ đối chiếu, có thuyết minh đủ sâu sẽ hữu ích hơn lời hứa chung chung về minh bạch.
Khảo sát biến ý định thành kế hoạch chuẩn bị
Công tác chuẩn bị đang được thúc đẩy bằng khảo sát mức độ sẵn sàng do cơ quan quản lý phối hợp với cộng đồng doanh nghiệp. Hội nghị triển khai có gần 300 đại biểu tham dự trực tiếp và trực tuyến, đại diện cơ quan quản lý, doanh nghiệp niêm yết, ngân hàng, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp FDI và các nhóm liên quan. Bảng khảo sát gồm 50 câu hỏi, tập trung vào ba nhóm: mức độ chuẩn bị về con người, dữ liệu, hệ thống và nguồn lực; tác động cùng các điểm nghẽn dự kiến; và nhu cầu hỗ trợ, hướng dẫn trong giai đoạn chuyển tiếp. Đây là cách tiếp cận đúng: trước khi đặt ra yêu cầu rộng khắp, cần biết doanh nghiệp đang thiếu gì. Kết quả sẽ hỗ trợ Bộ Tài chính xây dựng lộ trình phù hợp cho giai đoạn 2027–2030; từ ngày 1/1/2027, việc áp dụng tự nguyện được dự kiến cho thành viên Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam và các đơn vị đủ điều kiện.
Chuyển đổi IFRS phải bắt đầu từ dữ liệu và lãnh đạo
Thách thức lớn nhất của chuyển đổi IFRS thường không nằm ở việc học thêm định khoản, mà ở việc tập hợp dữ liệu đủ tin cậy cho các xét đoán và ước tính. Thông tin có thể nằm rải rác ở bộ phận kinh doanh, quản trị rủi ro và tài chính; khi hệ thống không kết nối, đối chiếu số liệu tốn công và khó giữ nhất quán. Vì vậy, giao toàn bộ dự án cho phòng kế toán là cách làm thiếu thực tế. Ban lãnh đạo cần bảo trợ, các bộ phận phải thống nhất trách nhiệm dữ liệu, còn công nghệ thông tin cần hỗ trợ truy vết và kiểm soát an toàn thông tin, chứng thực giao dịch, vận hành nội bộ. Doanh nghiệp cũng phải đánh giá khoảng trống nhân lực, ngoại ngữ, hệ thống và tác động của khác biệt chuẩn mực lên các chỉ số tài chính. Một đến hai năm chuẩn bị hệ thống và lập thử báo cáo là khoảng thời gian được đề xuất.
- Đánh giá chênh lệch giữa chuẩn mực hiện hành và IFRS, xác định khoản mục có thể thay đổi.
- Rà soát nguồn dữ liệu, quy trình phối hợp và khả năng nâng cấp hệ thống thông tin.
- Đào tạo đội ngũ liên quan, phân công trách nhiệm và có sự tham gia trực tiếp của lãnh đạo.
- Lập thử báo cáo, kiểm tra khả năng đối chiếu và chuẩn bị giải trình cho nhà đầu tư.
Kết luận: chuẩn mực chỉ có giá trị khi được thực thi tốt
IFRS có thể giúp doanh nghiệp nâng chất lượng thông tin, tăng sức thuyết phục với nhà đầu tư và mở rộng cơ hội tiếp cận vốn dài hạn. Nhưng chuyển đổi không phải cuộc thay thế kỹ thuật đơn lẻ: nó đòi hỏi dữ liệu có thể kiểm chứng, nhân lực đủ năng lực, hệ thống phù hợp và lãnh đạo chịu trách nhiệm. Khảo sát sẵn sàng là bước cần thiết để nhận diện khoảng trống trước khi triển khai theo lộ trình; còn mỗi doanh nghiệp nên bắt đầu bằng việc kiểm kê dữ liệu và thử lập báo cáo, thay vì chờ đến khi yêu cầu áp dụng trở nên cấp bách. IFRS không bảo đảm vốn sẽ tìm đến, nhưng một hệ thống báo cáo đáng tin cậy giúp doanh nghiệp có cơ sở tốt hơn để được đánh giá công bằng.
