Từ hiện tượng ngôn tình đến thí nghiệm AI gây chia rẽ
Hiện tượng AI thay thế diễn viên trong phim là việc dùng công nghệ deepfake và trí tuệ nhân tạo để giữ lại phần lớn hình ảnh, thoại và cốt truyện gốc, nhưng thay gương mặt nhân vật bằng một gương mặt khác, thường là của diễn viên mới, nhằm tái phát hành các tác phẩm đã hoàn thành mà không cần quay lại toàn bộ. ‘Yêu em từ cái nhìn đầu tiên’ là phép thử lớn đầu tiên của xu hướng này trong phim Hoa ngữ, và nó cho thấy đây vừa là lối thoát kinh tế cho nền tảng, vừa là cánh cửa mở ra hàng loạt tranh cãi đạo đức mới. Hơn 10 năm sau ngày phát sóng, bộ phim được tái phát hành online dưới tên mới ‘Nhất Tiếu Khuynh Thành’, dùng AI để thay gương mặt nữ chính Bối Vy Vy bằng hình ảnh Vương Chu Duyệt.
Nhà sản xuất không chạm vào diễn xuất, thoại hay khung hình của Dương Dương, nhưng “xóa” Trịnh Sảng khỏi khung hình bằng deepfake phim Hoa ngữ. Gương mặt mới được dựng bằng AI, trong khi toàn bộ tuyến truyện, bối cảnh đại học và thế giới game vẫn y nguyên. Điều này cho thấy một thái độ rất rõ: nội dung được coi là tài sản có thể “tái thiết kế” bằng công nghệ trong phim, còn diễn viên chỉ là một lớp da có thể thay thế. Chính ở điểm này, bản AI của bộ phim bước từ chỗ là chiêu thức kinh doanh sang một phép thử đạo đức.
Vì sao nền tảng chấp nhận “đập mặt xây lại” bằng AI?
Cú rẽ AI của ‘Yêu em từ cái nhìn đầu tiên’ không phải ngẫu hứng, mà là hệ quả trực tiếp từ scandal của Trịnh Sảng. Năm 2021, sau khi có thông báo yêu cầu các đài không mời Trịnh Sảng tham gia sản xuất chương trình và dừng phát sóng các tác phẩm cô góp mặt, nhiều phim của cô đồng loạt bị gỡ khỏi nền tảng, trong đó có bộ phim này. Nghĩa là, “tội” của phim không nằm ở nội dung mà nằm ở đời tư diễn viên. Với một tác phẩm từng đạt trung bình hơn 600 triệu lượt xem mỗi tập trước khi rời nền tảng và vượt 28 tỷ lượt xem online, trung bình hơn 800 triệu lượt một tập tính đến cuối 2018, việc để nó nằm kho là điều giới sản xuất khó chấp nhận.
Từ góc độ kinh doanh nội dung, nhà phát hành sở hữu một thư viện hình ảnh đã hoàn thiện, một “thương hiệu” ngôn tình đã được khán giả kiểm chứng, và một nam chính Dương Dương vẫn còn sức hút mạnh sau hơn một thập kỷ. Thay mặt bằng AI thay vì quay lại 30 tập nghĩa là tránh được cả núi chi phí tuyển diễn viên, dựng bối cảnh, quay mới và hậu kỳ, lại khỏi đối mặt với nguy cơ bản làm lại không vượt qua được hào quang bản gốc. Việc đổi tên thành ‘Nhất Tiếu Khuynh Thành’, nâng cấp hình ảnh lên chuẩn 4K và giữ nguyên “thời kỳ đỉnh cao nhan sắc” của Dương Dương biến bản AI thành một gói sản phẩm tái chế ít rủi ro nhưng nhiều tiềm năng sinh lợi.
Khán giả nói gì: cứu tác phẩm hay phá kỷ niệm?
Trên thực tế, thị trường đã cho thấy bản AI không hề là một thử nghiệm âm thầm. Dù chỉ mở cho tài khoản VIP trên một nền tảng, phim vẫn đạt “nhiệt độ” 4.606 điểm, đứng thứ tư trong bảng xếp hạng độ hot phim truyền hình trong ngày, lọt top theo dõi nhiều trên bảng xếp hạng riêng và nhanh chóng vươn lên vị trí 16 sau hai ngày. Những con số này chứng minh sức sống bền bỉ của một phim bị gỡ khỏi sóng, đồng thời cho thấy nhiều người chấp nhận AI thay thế diễn viên như cái giá phải trả để được xem lại một tác phẩm mình từng yêu thích. Ở góc nhìn người xem, đây là thắng lợi của nội dung trước lùm xùm đời tư.
Nhưng cái giá cảm xúc không hề nhỏ. Một bộ phận khán giả chê gương mặt AI thiếu tự nhiên, đặc biệt ở các cảnh có biểu cảm mạnh hoặc tương tác tình cảm; sự lệch pha giữa gương mặt mới và hình thể, chuyển động, nhịp diễn cũ khiến nhân vật Bối Vy Vy trở nên rời rạc, “giả” và khó đồng cảm. Ngay cả Vương Chu Duyệt, người cho phép dùng gương mặt mình, cũng phải công khai xin lỗi vì lo lắng hình ảnh mới sẽ quá khác với Bối Vy Vy trong trí nhớ khán giả. Khi deepfake phim Hoa ngữ chạm tới một “phim tuổi trẻ” của cả thế hệ, câu hỏi không chỉ là nó có giống hay không, mà là: chúng ta có đang phá vỡ ký ức tập thể để tối ưu hóa mô hình kinh doanh nội dung?
AI thay thế diễn viên: lối thoát kinh tế hay cú trượt đạo đức?
Ở tầng sâu hơn, bản AI của ‘Nhất Tiếu Khuynh Thành’ cho thấy công nghệ trong phim đã bước từ hỗ trợ sản xuất sang trực tiếp can thiệp vào tác phẩm đã hoàn thành. Việc dùng deepfake để loại bỏ gương mặt một diễn viên bị cấm mở ra một “giải pháp thần kỳ” cho hàng loạt dự án bị treo vì scandal cá nhân: chỉ cần giữ lại mọi thứ, thay gương mặt, là phim bị gỡ khỏi sóng có thể tái phát hành phim kinh điển như chưa từng có biến cố. Theo một góc nhìn, đây là cách tách bạch tác phẩm khỏi sai lầm cá nhân của diễn viên, bảo vệ thành quả của cả ê-kíp và quyền tiếp cận nội dung của khán giả. Nhưng ở góc nhìn khác, đây là bước trượt cho phép nền tảng “bấm nút xóa người” khi cần, mà không bị ràng buộc bởi ký ức hay lao động sáng tạo của họ.
Hiện tại, tranh cãi chủ yếu xoay quanh độ “giả” của gương mặt AI và trải nghiệm xem, song câu hỏi khó hơn là: quyền hình ảnh và lao động diễn xuất sẽ được bảo vệ thế nào? Khi một diễn viên có thể bị thay thế bằng AI mà khung hình, thoại, nhịp diễn vẫn là của họ, đâu là giới hạn hợp pháp và đạo đức của AI thay thế diễn viên? Và nếu hôm nay công nghệ được dùng để loại bỏ người “có vấn đề”, ngày mai nó hoàn toàn có thể trở thành công cụ mặc cả trong hợp đồng, ép diễn viên chấp nhận điều khoản bất lợi vì biết rằng họ luôn có thể bị “xóa mặt” mà không cần quay lại. Lợi ích kinh tế của nền tảng là rõ ràng, nhưng quyền lực quá lớn trong tay người nắm công nghệ luôn là điều đáng ngại.
Tương lai phim Hoa ngữ: cần “hàng rào” cho công nghệ trước khi quá muộn
‘Yêu em từ cái nhìn đầu tiên’ bản AI là lời cảnh báo sớm: một khi deepfake phim Hoa ngữ chứng minh được hiệu quả tài chính, các nền tảng sẽ có động lực mạnh để dùng nó cho mọi dự án “vướng” diễn viên. Công nghệ giúp hồi sinh phim bị gỡ khỏi sóng, cứu những thư viện nội dung khổng lồ khỏi bị “đắp chiếu”. Nó cũng cho thấy cách mới để tái phát hành phim kinh điển mà không cần đánh cược vào những bản làm lại kém hấp dẫn. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, chúng ta đã bỏ qua một rủi ro hệ thống: tiêu chuẩn đạo đức và quyền nghề nghiệp rất khó theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ.
Muốn AI thay thế diễn viên trở thành giải pháp chứ không là mối đe dọa, ngành phim cần đặt ra vài ranh giới tối thiểu. Thứ nhất, phải minh bạch với khán giả khi dùng deepfake, tránh việc “tân trang” mà không thông báo. Thứ hai, cần khung pháp lý rõ ràng về quyền hình ảnh: diễn viên bị gỡ khỏi phim có được quyền thương lượng, nhận bồi thường hay phản đối việc tác phẩm của mình bị chỉnh sửa bằng AI hay không. Thứ ba, hiệp hội nghề nghiệp phải lên tiếng để bảo đảm AI không biến diễn viên thành vật thay thế mức pixel. Công nghệ trong phim là không thể đảo ngược; câu hỏi giờ đây là chúng ta để nó phục vụ ai, và sẵn sàng bảo vệ giá trị con người đến đâu.
