Một mái nhà nhỏ, một mong ước giản dị
Nghệ sĩ Hồng Sáp là diễn viên cải lương gắn bó gần trọn đời với sân khấu, nay vẫn nhận vai khi có dịp dù tuổi cao và cuộc sống còn nhiều thiếu thốn. Câu chuyện của bà nhắc rằng ánh hào quang nghề nghiệp không phải tấm lưới bảo đảm cho nghệ sĩ cao tuổi khi sức khỏe và khả năng làm việc dần hạn chế. Gần 90 tuổi, bà sống cùng con trai và cháu nội trong căn nhà thuê rộng 16 m² tại TP HCM, với tiền thuê 3 triệu đồng mỗi tháng do nghệ sĩ Bình Tinh hỗ trợ. Căn phòng chật không chỉ là nơi trú ngụ; nó phơi bày khoảng cách giữa một đời cống hiến và sự an ổn mà nhiều người vẫn mong có khi về già. Hồng Sáp từng từ chối suất vào Viện dưỡng lão Nghệ sĩ TP HCM để ở gần chăm cháu. Đó là lựa chọn giàu tình thân, nhưng cũng khiến cuộc sống tuổi già của bà tiếp tục xoay quanh việc tự thu xếp trong không gian hạn hẹp.
Bà vẫn tự lo nhiều việc thường ngày, từ đi lại đến nấu ăn. Có hôm, bà mua cá kho hoặc sườn nấu sẵn ở chợ, giá 15.000–30.000 đồng, rồi chia sẻ bữa ăn với con cháu. Những con số nhỏ ấy nói lên cách bà chắt chiu, nhưng không nên che khuất điều đáng buồn hơn: sau hàng chục năm đi hát, bà vẫn chưa có một mái nhà riêng. Điều bà mong không phải giàu sang hay tiếng tăm trở lại, mà là nơi ở ổn định và đủ sức khỏe để còn làm nghề.

Giữ nghề khi sân khấu không còn đều đặn
Hồng Sáp tên thật là Bùi Hồng Sáp, sinh năm 1937 tại Hà Nội; năm tám tuổi, bà theo cha mẹ vào Nam rồi gắn bó với các đoàn hát và những chuyến lưu diễn cải lương. Bà thường đảm nhận vai người già, vai phản diện với tạo hình xấu xí; vai dì ghẻ trong vở Hồ Quảng “Tấm Cám” từng khiến khán giả tức giận đến mức gặp bà ngoài đường vẫn trách móc. Với người diễn, phản ứng ấy cũng là dấu hiệu nhân vật đã được tin là thật. Nhưng khi tuổi tác và sức khỏe không còn cho phép biểu diễn thường xuyên, thu nhập của bà eo hẹp hơn. Ở tuổi gần 90, Hồng Sáp vẫn vui khi được mời đóng phim, đi hát và nghe khán giả khen diễn tốt. Ngày 24/10, bà vào vai người mẹ tiễn con lên đường nhập ngũ trong một tiểu phẩm của thí sinh Miss Charm Vietnam 2026. Trở lại sân khấu đem đến niềm vui, đồng thời là cách bà tiếp tục mưu sinh.
Nghệ sĩ Bình Tinh hỗ trợ tiền thuê nhà và, khi đoàn cải lương tuồng cổ Huỳnh Long có suất diễn, trả cho Hồng Sáp vài trăm nghìn đồng mỗi đêm. Sự giúp đỡ ấy có ý nghĩa thiết thực, nhưng cũng cho thấy cuộc sống của một nghệ sĩ sau sân khấu có thể phụ thuộc vào những cơ hội làm nghề thưa dần và sự nâng đỡ của đồng nghiệp. Bà từng kể mình tiếc lựa chọn tình cảm thời trẻ: vì sợ lấy người ngoài nghề sẽ phải rời sân khấu, bà chọn người cùng giới nghệ thuật, rồi hai vợ chồng chật vật mưu sinh. Hối tiếc ấy không phải lời phủ nhận con đường đã chọn; nó là cái nhìn muộn màng của một người nhận ra đam mê không tự bảo đảm một tuổi già an nhàn.

Những ngã rẽ khác nhau của nghệ sĩ cao tuổi
Đặt Hồng Sáp cạnh Phi Điểu, Kim Cương và Ngọc Đáng, có thể thấy tuổi già không đưa nghệ sĩ đến cùng một bến đỗ. NSƯT Phi Điểu, ngoài 90 tuổi, vẫn gắn bó với màn ảnh. Sau nhiều năm làm phát thanh viên, bà chỉ bước vào con đường diễn xuất chuyên nghiệp khi gần 70; những vai người mẹ, người bà mộc mạc đưa bà đến với khán giả. Với Phi Điểu, kinh nghiệm sống thành vốn nghề, dù mỗi vai vẫn đòi hỏi cân nhắc sức khỏe và việc di chuyển. NSND Kim Cương lại dành nhiều tâm sức cho di sản sân khấu và đồng nghiệp khó khăn. Bước sang tuổi 90 trong năm 2026, bà vẫn tham gia hoạt động của giới sân khấu TP HCM, gặp lại khán giả và tiếp tục kết nối, hỗ trợ những người cùng nghề. Còn nghệ sĩ Ngọc Đáng, 99 tuổi trong năm 2026, từng là đào chính cải lương và cùng chồng lập gánh hát lưu diễn. Sau một lần té, khả năng đi lại của bà suy giảm; bà phải dùng xe lăn và cần được chăm sóc nhiều hơn, hiện sống tại Trung tâm dưỡng lão Thị Nghè.
Bốn cuộc đời không tạo thành một thước đo thành bại. Phi Điểu còn nhận vai, Kim Cương chuyển sức lực sang gìn giữ di sản và chăm lo đồng nghiệp, Ngọc Đáng cần được chăm sóc, còn Hồng Sáp tiếp tục bám nghề giữa căn nhà thuê chật hẹp. Nhưng câu chuyện của bà cho thấy rõ một thực tế: danh tiếng không đồng nghĩa với an toàn kinh tế khi tuổi già đến, và nghệ sĩ không còn đủ sức biểu diễn đều đặn vẫn phải đối diện với tiền nhà, bữa ăn và sức khỏe. Tôn trọng nghệ sĩ không chỉ là nhớ những vai diễn; còn là nhìn thẳng vào điều kiện sống sau khi tiếng vỗ tay thưa dần.

Điều còn lại sau tiếng vỗ tay
Hồng Sáp không đòi hỏi danh vọng muộn màng. Bà chỉ mong có sức khỏe để sống qua ngày và tiếp tục nhận việc khi còn có thể; Bình Tinh lo chỗ ở, còn bà cố không làm phiền người khác. Ước muốn ấy vừa khiêm nhường vừa khiến người đọc phải dừng lại: một mái nhà ổn định đáng lẽ không nên trở thành giấc mơ quá xa vời với người đã dành phần lớn đời mình cho sân khấu. Những ngã rẽ của Phi Điểu, Kim Cương và Ngọc Đáng cho thấy người nghệ sĩ có thể tiếp tục diễn, gìn giữ di sản hoặc cần sự chăm sóc khi tuổi tác đổi thay. Với Hồng Sáp, lựa chọn còn lại là giữ lửa nghề trong giới hạn sức khỏe, đồng thời chăm cháu và xoay xở cuộc sống. Câu chuyện của bà không chỉ gợi thương cảm; nó nhắc rằng ký ức về nghệ thuật cần đi cùng sự quan tâm cụ thể đến đời sống của nghệ sĩ cao tuổi, cả khi ánh đèn đã tắt.






