Phí ngoài niêm yết là gì và vì sao đang làm xấu hình ảnh du lịch
Phí ngoài niêm yết là những khoản tiền mà du khách bị yêu cầu trả thêm ngoài mức giá đã công khai, thường phát sinh tại điểm tham quan hoặc trong quá trình sử dụng dịch vụ, không được báo trước và không có trong bảng giá chính thức, khiến khách khó kiểm soát chi tiêu và dễ bị thiệt thòi, đặc biệt với người đi du lịch tiết kiệm. Khi du lịch Sapa Mù Cang Chải trở nên nổi tiếng, tình trạng này càng nguy hiểm vì nó âm thầm gặm nhấm uy tín điểm đến và tạo cảm giác “lừa đảo du khách” dù không phải dịch vụ nào cũng xấu. Vấn đề không chỉ là chuyện vài chục nghìn đồng, mà là cảm giác bị lợi dụng, khiến nhiều người ngán ngẩm, không muốn quay lại hay giới thiệu cho bạn bè.
Dù lượn ở Sapa: Trải nghiệm cao cấp, chi phí cao và rủi ro hiểu nhầm
Dù lượn ngắm ruộng bậc thang ở thung lũng Mường Hoa, cách trung tâm Sa Pa khoảng 10 km về phía đông nam, là trải nghiệm được quảng bá như một hoạt động thể thao mạo hiểm nghiêm túc, với tuyến bay được nghiên cứu kỹ và cấp phép. Ngày 14/2/2025, Công ty Cổ phần Thể thao và Du lịch Dù lượn Sapa đã được Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Lào Cai cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh hoạt động thể thao số 2/GCN-SVHTT. Đây là điểm cộng quan trọng, cho thấy chi phí cao có nền tảng từ yêu cầu an toàn, thiết bị và đội ngũ chuyên môn. Tuy nhiên, mặt trái là nhiều du khách chỉ nghe đến mức giá cho một chuyến bay đôi, thời lượng bay khoảng 8–15 phút, rồi tự mặc định mọi khoản phát sinh đều “chặt chém” mà không phân biệt đâu là dịch vụ kèm theo hợp lý, đâu là phí ngoài niêm yết.
Trong thực tế, hành trình 90 phút từ lúc đón khách đến khi trả lại về trung tâm bao gồm xe đưa đón hai chiều, khâu đăng ký, ký giấy tờ bảo hiểm, sắp xếp phi công và chuẩn bị trang thiết bị. Giá vé tham quan cao đối với một số người là điều dễ hiểu, nhưng điều khiến họ khó chịu là khi có thêm các đề nghị phụ thu mà không được giải thích trước, hoặc khi thời tiết vùng cao thay đổi rất nhanh trong ngày khiến chuyến bay bị trì hoãn, còn khách lại không được thông báo rõ ràng về chính sách hoàn/đổi suất bay. Khoảng thời gian chờ cũng có thể kéo dài hơn dự kiến do gió trên núi thay đổi từng phút, càng khiến những ai “mù thông tin” dễ suy diễn thành bị lợi dụng.
Mù Cang Chải: Khi người dân tự đặt bảng thu thêm tiền trên ruộng bậc thang
Ruộng bậc thang Mù Cang Chải là một trong những điểm đến nổi tiếng của vùng Tây Bắc, đặc biệt hút khách vào mùa lúa chín tháng 9–10. Tại khu vực Võng Lúa, còn gọi là Đồi Móng Ngựa, hợp tác xã gồm 14 hộ dân cùng quản lý với mức giá tham quan niêm yết 30.000 đồng/lượt. Nghe qua tưởng rất rõ ràng, nhưng thời gian qua, một số hộ lại tự thu thêm tiền khi du khách vào lán, xuống ruộng chụp ảnh hoặc mặc trang phục dân tộc địa phương. Những khoản này nằm ngoài mức giá chung của hợp tác xã, tức là phí ngoài niêm yết đúng nghĩa.
Có hộ còn cắm biển với nội dung khách mặc trang phục dân tộc xuống ruộng phải trả thêm tiền, gây tranh cãi. Theo công an xã, việc tự ý thu thêm tiền gây bức xúc cho du khách và ảnh hưởng đến hình ảnh địa phương. Đáng nói là chính quyền đã mời 14 hộ làm việc khoảng 5 lần để tuyên truyền, thống nhất cách phục vụ khách, nhưng tình trạng vẫn tái diễn do nhận thức và cách làm du lịch của một số hộ chưa đồng nhất với quy định chung. Khi một vài người lợi dụng danh nghĩa “ruộng nhà tôi” để tăng thu, cả điểm đến phải trả giá bằng uy tín; khách đi du lịch Sapa Mù Cang Chải bắt đầu gắn nơi này với hình ảnh lừa đảo du khách, thay vì mùa vàng thơ mộng.
Giá vé tham quan cao hay phí ngoài niêm yết mới đáng sợ hơn?
Cần phân biệt: giá vé tham quan cao nhưng được công khai, có giải thích hợp lý, vẫn có thể chấp nhận; còn phí ngoài niêm yết là thứ phá hỏng niềm tin nhanh nhất. Khi du lịch Sapa Mù Cang Chải phát triển, nhiều dịch vụ mới xuất hiện, từ dù lượn ở Sapa đến các điểm check-in lúa chín ở Mù Cang Chải. Nếu mọi mức phí được thông báo, niêm yết công khai như yêu cầu của cơ quan chức năng, du khách có quyền chọn dùng hay không. Vấn đề là khi họ đến nơi mới bị yêu cầu “mua thêm” vì đã lỡ vào bãi, lỡ mặc trang phục, hoặc bị gây sức ép tâm lý để trả tiền.
Theo công an xã Mù Cang Chải, việc tự ý thu thêm tiền gây bức xúc cho du khách và ảnh hưởng đến hình ảnh địa phương. Đây cũng là lời cảnh tỉnh cho chính quyền nhiều nơi: nếu không kịp thời chấn chỉnh, những hành vi nhỏ lẻ sẽ tạo ra “tiếng xấu” khó gỡ. Từ ngày 20 đến 22/8, công an xã đã tham mưu UBND xã chỉ đạo các ban ngành tiếp tục tuyên truyền, nhắc nhở người dân; trong tuần tới, lực lượng văn hóa và công an sẽ tăng cường tuần tra, hỗ trợ du khách khi phát sinh vấn đề. Những động thái này là cần thiết, nhưng chưa đủ nếu không gắn với chế tài rõ ràng cho các trường hợp cố tình thu phí ngoài niêm yết.
Chiến lược tự bảo vệ: kiểm tra giá, hỏi kỹ, yêu cầu niêm yết
Đối với người đi du lịch tiết kiệm, chiến lược khôn ngoan không phải là tránh hết các dịch vụ có giá cao, mà là chủ động nắm thông tin để không bị bất ngờ. Trước khi đi, hãy tìm hiểu kỹ giá vé tham quan, dịch vụ dù lượn, combo chụp ảnh… từ các kênh chính thức. Khi tới nơi, yêu cầu xem bảng giá niêm yết; cơ quan chức năng cũng khẳng định các mức phí, giá dịch vụ tại điểm tham quan phải được thông báo, niêm yết công khai. Nếu ai đó báo giá miệng cao hơn hoặc nói “phí riêng”, hãy bình tĩnh yêu cầu tách bạch: tiền vé vào cửa, tiền thuê trang phục, tiền chụp ảnh, tiền gửi xe… để biết mình đang trả cho điều gì.
Nếu gặp trường hợp tự ý thu thêm tiền, thu cao hơn mức niêm yết hoặc có hành vi chưa chuẩn mực trong cung cấp dịch vụ, du khách được khuyến cáo liên hệ đường dây nóng để được hỗ trợ. Nhiều người ngại phản ánh vì nghĩ “ít tiền thôi”, nhưng chính sự im lặng đó khiến các hành vi lừa đảo du khách tồn tại lâu hơn. Ngược lại, khi bạn lên tiếng, bạn không chỉ bảo vệ mình mà còn góp phần bảo vệ những người làm du lịch văn minh. Kết lại, ruộng bậc thang ở Sapa, Mù Cang Chải đẹp đến mức xứng đáng được nhớ vì cảnh quan, không phải vì những khoản phí ngoài niêm yết. Muốn vậy, cả chính quyền, người dân lẫn du khách đều phải chủ động thay đổi.
