Âm nhạc cổ điển không kén người nghe, chỉ thiếu cánh cửa bước vào
Âm nhạc cổ điển là dòng nhạc giao hưởng, thính phòng, opera… hình thành từ các thời kỳ Baroque, Cổ điển, Lãng mạn nhưng vẫn được trình diễn và sáng tạo trong đời sống hôm nay, nơi các nhạc trưởng, nghệ sĩ và nhà hát nỗ lực làm mới trải nghiệm thưởng thức để phù hợp với khán giả hiện đại, nhất là giới trẻ. Nghịch lý kéo dài nhiều năm là người ta quen miệng nói âm nhạc cổ điển kén người nghe, mà ít khi tự hỏi dòng nhạc ấy đã chủ động đi tìm khán giả hay chưa. Cách đặt vấn đề này quan trọng, vì nó chuyển trọng tâm từ việc “đổ lỗi” cho công chúng sang trách nhiệm của người làm nghệ thuật: nếu công chúng chưa quay lưng với âm nhạc cổ điển nhưng thiếu một cánh cửa đủ gần, thì nhiệm vụ của nhà hát là mở cánh cửa đó ra bằng những trải nghiệm vừa chất lượng, vừa dễ tiếp cận.
Nhà hát Hồ Gươm và sức hút của những kiệt tác vượt thời gian
Nhà hát Hồ Gươm đang chứng minh một điều: khi được đặt trong đúng ngữ cảnh, các hòa nhạc kinh điển có sức hút mạnh với nhiều thế hệ, trong đó có khán giả trẻ nhạc cổ điển. Đêm hòa nhạc Timeless Masterpieces – Những kiệt tác vượt thời gian biến nhà hát thành điểm hẹn của những tâm hồn yêu nghệ thuật, dẫn dắt người nghe qua Bach, Godard, Bruch đến Tchaikovsky trong một hành trình 4 bản hòa tấu nối liền Baroque với Lãng mạn. Piano Concerto No. 5 của Bach mở đầu như một “cuộc đối thoại” giữa piano và dàn nhạc, làm rõ cấu trúc nhưng không khô khan. Suite de 3 morceaux của Godard cho thấy các giai điệu duyên dáng vẫn sống động khi được nghệ sĩ hôm nay diễn giải bằng cảm quan đương đại. Đỉnh điểm cảm xúc là Tchaikovsky với Giao hưởng số 5, nơi u tối, hy vọng và sức mạnh nội tâm dồn lại trong đoạn kết rực rỡ. Chính cách xâu chuỗi này khiến âm nhạc cổ điển Việt Nam ở Nhà hát Hồ Gươm bước ra khỏi khung “bài học lịch sử”, trở thành trải nghiệm cảm xúc liền mạch.
Khi Sài Gòn chật kín khán phòng: tín hiệu mới từ những ghế ngồi sold-out
Trong bức tranh âm nhạc cổ điển Việt Nam, TP.HCM đang gửi đi tín hiệu đáng chú ý: các không gian giao hưởng ngày càng đông khán giả. Dưới góc nhìn của nhạc trưởng Lê Ha My, câu hỏi không phải là “có khán giả hay không” mà là nhà hát đã chịu bước ra tìm khán giả tới đâu. Ông cho rằng thưởng thức giao hưởng giống như hình thành một thói quen văn hóa: không ai yêu được điều mình chưa từng tiếp xúc, nhưng khi được lắng nghe, được dẫn dắt bằng cảm xúc thay vì mặc cảm “khó hiểu”, khoảng cách sẽ thu hẹp. Sự thành công của dự án ballet Hồ Thiên Nga với bốn đêm diễn bán hết vé trước một tuần cho thấy khi chương trình đủ hấp dẫn, công chúng – trong đó có người trẻ – sẵn sàng dành thời gian và tiền bạc cho hòa nhạc kinh điển. Đây không phải là phép màu, mà là kết quả của chiến lược: dám đầu tư cho chất lượng nghệ thuật, dám mạo hiểm với những dự án quy mô, thay vì chỉ giữ an toàn.
Lập trình chiến lược: từ giai điệu quen thuộc tới chiều sâu cảm xúc
Điểm chung giữa Nhà hát Hồ Gươm và các dàn nhạc ở TP.HCM là họ không chờ khán giả tự “ngộ” ra giá trị của nhạc cổ điển, mà chủ động thiết kế lộ trình tiếp cận. Ở Sài Gòn, thay vì mở đầu bằng các tác phẩm quá khó, chương trình được xây dựng theo hướng mở, dùng những giai điệu quen thuộc của Mozart, Beethoven, Tchaikovsky hay các tác phẩm giàu tính kể chuyện để kéo công chúng lại gần giao hưởng. Chất lượng nghệ thuật không giảm, nhưng con đường đến với người nghe bớt dốc hơn. Ở Hà Nội, Timeless Masterpieces lại chọn cách nhấn mạnh sức mạnh kể chuyện và chiều sâu cảm xúc: tiếng violin trong concerto của Bruch được ví như “giọng hát” nối vẻ đẹp Lãng mạn với rung động của khán giả hôm nay. Còn Giao hưởng số 5 của Tchaikovsky khép lại như một hành trình vượt qua bóng tối nội tâm để đi tới âm hưởng rực rỡ. Khi lập trình nhấn vào tính phổ quát và cảm xúc, âm nhạc cổ điển thoát khỏi hình ảnh “xa xỉ, hàn lâm”, trở thành ngôn ngữ chung của mọi tầng lớp.
Mở rộng cánh cửa: bối cảnh, không gian số và sự đồng hành dài hạn
Điều khán giả trẻ cần không chỉ là vé hòa nhạc, mà là một hệ sinh thái giúp họ gắn bó lâu dài với nhạc cổ điển. Lê Ha My nhìn thấy tương lai của âm nhạc cổ điển gắn với ba yếu tố: nhà hát đạt chuẩn, giáo dục từ sớm và một thế hệ khán giả được nuôi dưỡng bằng trải nghiệm nghệ thuật thường xuyên. Ông không ngần ngại đưa nhà hát lên mạng xã hội, nền tảng video ngắn, bởi “người trẻ ở đâu, nhà hát phải hiện diện ở đó” – không phải để chạy theo trào lưu, mà để khơi gợi tò mò trước khi mời họ bước vào khán phòng. Tại Hà Nội, từ năm 2025, dự án “Thanh âm tinh hoa” do ROX Group và MSB khởi xướng, đồng hành cùng Dàn nhạc Giao hưởng Hà Nội và Nhà hát Hồ Gươm, hướng tới việc đưa các tác phẩm kinh điển và tinh hoa âm nhạc quốc tế đến gần hơn với công chúng Việt Nam. Sự đồng hành này mở rộng những điểm chạm văn hóa, biến trải nghiệm nghệ thuật thành phần tự nhiên của đời sống đô thị, đồng thời lan tỏa các giá trị văn hóa bền vững và tiếp thêm sức sống cho nghệ thuật trong hiện tại. Trong bối cảnh đó, câu chuyện không còn là “làm sao cứu nhạc cổ điển”, mà là chúng ta có dám bước thêm một bước để mở ra cơ hội mới cho nghệ sĩ và khán giả hay không.
