Model fatigue: khi quá nhiều mô hình AI khiến người dùng quay lưng
“Model fatigue” trong thị trường AI Trung Quốc là hiện tượng người dùng và doanh nghiệp cảm thấy mệt mỏi, mất hứng thú trước tốc độ ra mắt, nâng cấp mô hình AI dồn dập, khi các cải tiến nhỏ về điểm chuẩn không còn đủ hấp dẫn, giá dịch vụ liên tục bị kéo xuống, và mỗi lần công bố mô hình mới trở nên giống một tiếng ồn hơn là một bước đột phá có ý nghĩa. Ngày 22/9 minh họa hoàn hảo cho tình trạng này: chỉ trong vài giờ, Xiaomi livestream quá trình huấn luyện MiMo-V2.6 tại Bắc Kinh, Anthropic công bố Opus 5.5 ở San Francisco, rồi OpenAI tung GPT-6 Sol và Luna. Ở cấp độ người dùng, sự dồn dập ấy không còn là tín hiệu của tiến bộ, mà trở thành cảm giác quá tải thông tin và lựa chọn.
Thị trường AI Trung Quốc tăng tốc đến mức bão hòa
Cuộc đua AI Trung Quốc đang diễn ra với tốc độ chưa từng thấy: sau một ngày phát hành liên tiếp MiMo-V2.6, Opus 5.5, GPT-6 Sol và Luna, thị trường lập tức lại chứng kiến các đợt ra mắt từ Z.ai, DeepSeek, Tencent, Alibaba, Moonshot AI. Đây không còn là tăng trưởng bình thường, mà là bão hòa thị trường AI, nơi tên mô hình, số phiên bản và tuyên bố điểm chuẩn mới xuất hiện nhanh đến mức không một sản phẩm nào giữ được ánh hào quang lâu. Nghịch lý là: bản thân các hãng buộc phải lao vào cuộc đua này để không bị lãng quên, nhưng càng tung ra nhiều, họ càng làm giảm giá trị nhận thức của từng model mới. Theo Rui Ma, “đây là một thị trường cạnh tranh cực kì khốc liệt, và nếu bạn ngừng tung ra sản phẩm, bạn có nguy cơ biến mất khỏi cuộc chơi”.
Người dùng mệt mỏi mô hình AI: nâng cấp nhỏ không còn giá trị
Ở phía người dùng, mệt mỏi mô hình AI không chỉ là cảm giác chán nản, mà là thay đổi rõ rệt trong hành vi. Các nhà phân tích ghi nhận người dùng ngày càng chỉ phản ứng với những bước nhảy vọt thực sự về năng lực hoặc những đợt giảm giá đáng kể, còn những nâng cấp nhỏ về benchmark gần như không được để ý nữa. Leia Wang nhận xét lớp mô hình AI là phần “khó giữ chân người dùng nhất” vì họ có thể dễ dàng chuyển sang sản phẩm khác. Khi AI đã được triển khai trong hoạt động thực tế, doanh nghiệp quan tâm hơn đến độ ổn định, kết quả đầu ra có thể dự đoán, chi phí tích hợp, bảo mật dữ liệu và hỗ trợ kỹ thuật, thay vì các cải thiện nhẹ trên bảng điểm chuẩn. Nói cách khác, thị trường AI Trung Quốc đã bước qua giai đoạn hứng khởi công nghệ, đi vào vùng tâm lý “đủ tốt là được” với mô hình đang dùng.
Cuộc chiến giá: cạnh tranh làm loãng khác biệt mô hình
Điểm khiến cuộc đua AI Trung Quốc trở nên khác biệt so với Mỹ là yếu tố kinh tế. Mỗi thế hệ mô hình AI mới lại kéo mặt bằng giá xuống thấp hơn, biến model fatigue từ vấn đề tâm lý thành bài toán sống còn. DeepSeek giảm mạnh giá API V4.1 Flash trong khung giờ thấp điểm, Z.ai khẳng định GLM-5.3 Flash hiệu năng cao hơn nhưng chi phí chỉ bằng 10% thế hệ trước, còn Alibaba liên tục điều chỉnh giá Qwen3.8-Flash xuống thấp hơn nửa ngưỡng ban đầu. Xiaomi chọn chiến lược khác, giữ nguyên giá MiMo-V2.6 và nhấn mạnh “thông minh hơn với cùng mức giá”. Tuy nhiên, khi người dùng Trung Quốc nhạy cảm với giá và dễ đổi sang mô hình khác, cuộc chiến giá đã làm mờ nhạt mọi nỗ lực phân biệt sản phẩm: mô hình nào cũng rẻ hơn, mới hơn, nhưng hiếm mô hình nào trở thành lựa chọn gắn bó lâu dài.
Lối thoát: từ cuộc đua điểm chuẩn sang xây dựng hệ sinh thái
Nếu tiếp tục chỉ chạy đua ở lớp mô hình, thị trường AI Trung Quốc sẽ càng bão hòa và mệt mỏi hơn. Rui Ma cho rằng để tồn tại trong vòng xoáy phát hành liên tục, các hãng đang buộc phải chuyển hướng sang thị trường ngách và hệ sinh thái riêng, thay vì bám vào điểm chuẩn tổng quát. ByteDance tận dụng thế mạnh video ngắn để phát triển mô hình tạo video Seedance, Ant Group tập trung vào chăm sóc sức khỏe, còn Alibaba dùng mảng điện toán đám mây và dịch vụ AI để khóa chặt khách hàng, với doanh thu liên quan đến AI tăng ba chữ số suốt 12 quý liên tiếp. Z.ai và MiniMax cũng đẩy mạnh sản phẩm trả phí cho doanh nghiệp, dù chi phí hạ tầng khiến ngành vẫn khó có lợi nhuận rõ ràng. Kết luận: chỉ những công ty biết chuyển từ “cuộc đua model” sang “cuộc đua giải pháp” mới có thể thoát khỏi bẫy bão hòa thị trường AI và tình trạng mệt mỏi mô hình AI đang lan rộng.
