Cá trích Việt Nam: “hải sản tốt bậc nhất” nhưng bị quay lưng
Cá trích là loài cá biển nhỏ sống theo đàn, phổ biến ở vùng biển nông, đặc biệt nhiều tại miền Trung, miền Nam và Phú Quốc, giàu Omega-3, vitamin, khoáng chất, được FDA xếp vào nhóm hải sản có lợi cho sức khỏe nhưng vẫn bị không ít người Việt chê vì xương nhỏ khiến món ăn này thường bị bỏ qua khi đi chợ.
Điều nghịch lý là loại cá được đánh giá “tốt bậc nhất thế giới” lại nằm trong nhóm hải sản bình dân Việt Nam, xuất hiện dày đặc ở các chợ dân sinh với mức giá siêu rẻ chỉ khoảng 15.000 - 25.000 đồng/kg tại cảng và 35.000 - 60.000 đồng/kg tại chợ. Trong khi nhiều gia đình không tiếc tiền mua cá đắt nhưng lại bỏ qua cá trích Việt Nam, họ quên mất rằng đây là món cá vừa nuôi dưỡng cơ thể, vừa nuôi sống ngư dân vùng biển.
Cá trích được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đánh giá cao trong nhóm hải sản có lợi cho sức khỏe, thuộc danh sách những loại cá an toàn và nên ăn thường xuyên. Thế nên, vấn đề không nằm ở cá trích, mà nằm ở định kiến của chúng ta với một loại hải sản bình dân có nhiều xương.
Giá rẻ, giàu Omega-3 và dinh dưỡng: lý do cá trích đáng được “lên mâm”
Cá trích Việt Nam không chỉ rẻ mà còn là một trong những nguồn đạm và chất béo lành mạnh đáng tin cậy nhất trên mâm cơm. Mỗi mùa cá, từ tháng Chạp đến tháng 4 âm lịch, tàu ven bờ có thể trúng đậm 2 – 5 tấn cá tươi mỗi chuyến, giúp ngư dân thu về cả chục triệu đồng mỗi ngày. Đằng sau con cá nhỏ là cả sinh kế của một vùng biển – đó là lý do ăn cá trích cũng là cách ủng hộ kinh tế địa phương.
Về dinh dưỡng, cá trích giàu Omega-3 đến mức nhiều loại cá đắt tiền phải “chào thua”: chỉ 85g cá trích tươi đã cung cấp hơn 1.400mg Omega-3, bao gồm EPA và DHA. Đây là mức Omega-3 đủ để bảo vệ tim mạch, giảm triglyceride, hỗ trợ huyết áp và nuôi dưỡng não bộ. Ngoài ra, cá trích còn cung cấp vitamin D, B12, A, E cùng canxi, sắt, phốt pho, magie, kẽm, đồng, mangan, selen… giúp tăng miễn dịch, chắc xương, tốt cho máu và hệ thần kinh.
Một câu nói đáng để trích lại là: “Theo dữ liệu dinh dưỡng, chỉ với 85g cá trích tươi đã cung cấp hơn 1.400mg Omega-3 (bao gồm cả EPA và DHA)”. Đặt cạnh thịt đỏ nhiều chất béo bão hòa, cá trích là lựa chọn thông minh hơn rất nhiều cho người muốn ăn ngon mà vẫn kiểm soát cân nặng và cholesterol.
An toàn cho phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ nhưng cần ăn đúng cách
Một trong những điểm cộng lớn nhất của cá trích là độ an toàn. Khác với cá săn mồi cỡ lớn như cá thu, cá ngừ, cá kiếm dễ nhiễm thủy ngân, cá trích là loài cá nhỏ, vòng đời ngắn, đứng thấp trong chuỗi thức ăn nên “hầu như không bị nhiễm kim loại nặng, rất an toàn để bổ sung vào thực đơn của phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ”. Đây là lý do các tổ chức dinh dưỡng khuyến khích ăn cá trích 2–3 lần/tuần.
Nhưng an toàn không có nghĩa là ăn kiểu nào cũng được. Cá trích không nên ăn sống hoặc tái, vì cá chưa chín dễ nhiễm ký sinh trùng như sán Anisakis; chanh, mù tạt không diệt được vi khuẩn, nên phải nấu chín hoàn toàn. Người bị gút, tiêu hóa yếu, dị ứng hải sản, hoặc bệnh nhân cao huyết áp, bệnh thận nếu ăn cá trích đóng hộp hay ngâm muối thì không nên ăn quá nhiều. Nếu muốn tốt cho tim mạch, hãy ưu tiên cá trích tươi hấp, nướng hoặc áp chảo ít dầu để giữ trọn chất béo tốt mà không “quá tải” natri.
Một mẹo nhỏ có lợi cho xương là kho cá trích rục mềm xương để ăn được cả phần xương. Sự kết hợp canxi, phốt pho và vitamin D sẵn có trong cá trích giúp củng cố mật độ xương, hỗ trợ phòng loãng xương ở người lớn tuổi và tăng trưởng chiều cao ở trẻ. Ai nói hải sản bình dân Việt Nam thì không thể là “siêu thực phẩm” cho cả gia đình?
Cách chọn cá trích tươi và xử lý xương nhỏ để không còn “ngại”
Nếu nhiều người chê cá trích vì xương nhỏ, vấn đề không phải là bỏ hẳn, mà là học cách chọn cá trích tươi và chế biến khéo để giảm cảm giác ngán. Khi chọn cá trích tươi, hãy ưu tiên những con mắt trong, sáng, không đục; phần thịt săn chắc, không nhão, thân cá bóng và không có mùi tanh nặng. Cá trích dễ hỏng nên sau khi mua về cần làm sạch, để ráo, rồi bảo quản lạnh hoặc chế biến ngay.
Để xử lý xương nhỏ, có vài chiến lược thực tế: với người lớn, có thể phi-lê bỏ bớt xương dọc, rồi áp chảo, nướng hoặc hấp; với trẻ em và người cao tuổi, kho rục cho xương mềm, ăn luôn phần xương để tận dụng canxi. Các món gỏi cá trích kiểu “sống” nên được thay bằng phiên bản đã chần hoặc hấp chín, trộn cùng rau sống, hành tây, đậu phộng để vừa ngon miệng vừa an toàn. Khi đã quen với kết cấu thịt cá trích, nhiều người sẽ nhận ra xương nhỏ hoàn toàn không đáng để đánh đổi lượng Omega-3 quý giá.
Đi chợ, nếu bạn tự nhủ “thôi bỏ qua cá trích vì nhiều xương”, hãy nhớ rằng cùng mức tiền đó, bạn khó tìm được loại cá nào vừa được FDA đánh giá cao, vừa là nguồn Omega-3 dồi dào lại giúp ngư dân ven biển Việt Nam có thêm thu nhập. Định kiến về cá trích chỉ thay đổi khi chính người tiêu dùng chủ động cho món cá này một cơ hội bắt đầu từ… bữa cơm tối nay.
