Khi phục trang trở thành xương sống của thần thoại Nolan
Phục trang The Odyssey là hệ thống hơn 5.300 bộ quần áo, giáp trụ và áo choàng được thiết kế theo hướng “phi thời gian”, dựa trên nghiên cứu nhân học về Hy Lạp Mycenae và các nền văn hóa Địa Trung Hải cuối thời đại đồ đồng, nhằm tạo ra một thế giới thần thoại Hy Lạp vừa chân thực, vừa mang sức nặng biểu tượng. Ngay từ những buổi thảo luận đầu tiên vào tháng 9/2024, Christopher Nolan đặt ra yêu cầu táo bạo: thần thoại phải có bùn đất, mồ hôi và vết sẹo, không phải một bảo tàng cổ vật sạch sẽ. Đây là quyết định mang tính tuyên ngôn. Khi The Odyssey trở thành phim ăn khách nhất sự nghiệp của ông, thành công đó không chỉ đến từ máy quay IMAX hay dàn sao hạng A, mà còn từ chọn lựa mỹ học: lấy phục trang làm xương sống để dệt nên cảm giác “thực sự đã từng tồn tại”. Nếu những sử thi Hollywood trước đây thường tô vẽ cổ đại bằng kim tuyến và CGI, Nolan chọn đi ngược: để người xem ngửi được mùi muối biển và máu khô ngay trên vải, giáp, len và da.
Ellen Mirojnick và khóa học đồ đồng cho một bom tấn
Nhà thiết kế Ellen Mirojnick không tiếp cận thiết kế trang phục phim như một bài tập mỹ thuật bề mặt; bà tự xây dựng cả một “khóa học” về nhân học phục trang cho The Odyssey. Từ bích họa hàng nghìn năm tuổi, kỹ thuật dệt cổ, truyền thống hàng hải đến biểu tượng thần thoại, mọi chi tiết được bóc tách để trả lời câu hỏi: con người cuối thời đồ đồng mặc gì, vì sao, và điều đó nói gì về quyền lực, chiến tranh, lưu đày, biển cả. Theo một nguồn phê bình, hơn 5.300 bộ phục trang được tạo ra, từ giáp nhuốm dấu vết chiến trận đến áo choàng mềm mại của các nhân vật thần thoại, tất cả đều đặt trên nền Hy Lạp Mycenae và khu vực Địa Trung Hải. Mirojnick khẳng định bà không làm “đồ cho bảo tàng” mà là một “thần thoại mới dựa trên thực tế”, trong đó mỗi nếp gấp, mỗi đường may phải mang dấu vết thời gian và kinh nghiệm sống của nhân vật. Tinh thần “đơn giản” và “tiết chế” trở thành kim chỉ nam: trang phục không tranh cướp ánh nhìn với cảm xúc, mà nâng đỡ diễn xuất một cách âm thầm nhưng quyết liệt.
Từ tấm giáp nặng hàng chục kg đến mái tóc ướt mồ hôi
Quy mô sản xuất phim bom tấn The Odyssey không chỉ đo bằng số quốc gia quay phim hay dàn diễn viên, mà được in lên chính trọng lượng của phục trang. Hơn 5.300 bộ cánh cùng những chiếc váy nặng hàng chục kg là cái giá vật lý mà ê-kíp phải trả để có một thế giới thần thoại Hy Lạp “có lực hút trọng trường” trên màn ảnh. Helen khoác chiếc váy vàng dệt từ kim loại nặng tới 13,6 kg, giáp cổ và vai bằng đồng được đúc theo cơ thể thật, trông như một bức tượng bị vỡ vừa đẹp vừa ám ảnh. Đây không phải kiểu hào nhoáng dễ dãi; đó là sự cố ý để cơ thể diễn viên cảm thấy sức nặng lịch sử mỗi khi di chuyển. Trong hậu trường, Nolan vẫn trung thành với ưu tiên hiệu ứng ngay tại hiện trường. Tóc Odysseus và hơn 1.300 diễn viên quần chúng luôn ướt đẫm và bóng mồ hôi nhờ hàng gallon dầu argan nguyên chất từ Morocco, chống khô tóc khi phải xịt nước liên tục. Sự tỉ mỉ này cho thấy: nếu phải chọn giữa tiện lợi và độ chân thực, The Odyssey luôn đứng về phía thứ hai. Và chính lựa chọn “khó sống” đó khiến thế giới trong phim mang cảm giác thô ráp hiếm thấy ở dòng sử thi hiện đại.
Ngôn ngữ phục trang: nơi tính cách và thần thoại gặp nhau
Mỗi nhân vật trong The Odyssey sở hữu một “ngôn ngữ phục trang” riêng, và đó là nơi Nolan cho thấy tham vọng kể chuyện bằng chất liệu, màu sắc, trọng lượng. Odysseus của Matt Damon, sau 10 năm lưu lạc, mang trên người da, đồng, vải lanh bị bào mòn – vẻ ngoài vừa cứng cáp vừa tổn thương, báo hiệu một anh hùng không còn nguyên vẹn. Penelope của Anne Hathaway khoác lên những gam màu đỏ, xanh như đá quý với kỹ thuật draping tinh tế; theo phân tích của ê-kíp, càng đậm màu, nhân vật càng toát lên quyền lực và tính chiến lược. Chiếc váy xanh mòng két ở cao trào bắn cung được thiết kế như một bộ áo giáp, cổ áo bảo vệ, nếp gấp chính xác: Penelope bước ra không như góa phụ thương khóc mà là một nữ hoàng kiểm soát số phận mình. Ở phía thần linh, Athena dùng những lớp linen có thể biến đổi hình dạng theo thế giới bà bước vào, tạo cảm giác một bàn tay vô hình điều khiển mọi sự việc. Antinous của Robert Pattinson là kẻ khoe mẽ trong những bộ đồ mạ bạc, cổ áo lông báo do chính anh đề xuất, váy ngắn nhất trong số nam diễn viên – sự phù phiếm được may đo để đối lập với sự giản dị của Ithaca. Không lời thoại nào phải giải thích; người xem hiểu họ là ai ngay từ lúc vải chạm ánh sáng IMAX.
Vì sao thế giới thần thoại Hy Lạp của Nolan khác hẳn phần còn lại
The Odyssey được quay tại năm quốc gia – Morocco, Italy, Hy Lạp, Iceland và Scotland – bằng máy quay IMAX, nhưng thứ khiến nó thoát khỏi cái bóng những phim thần thoại giả tưởng rực rỡ nằm ở lựa chọn mỹ học: xây dựng thế giới thần thoại trên nền thực tế. Kết quả là một thế giới cổ đại vừa mang màu sắc thần thoại vừa có nền tảng chân thực, đồng thời vẫn đồng điệu với cảm quan đương đại. Vogue từng nhận xét quá trình sản xuất phục trang cho The Odyssey giống như thiết kế cho “bảy bộ phim khác nhau” vì sự đa dạng bối cảnh và nhân vật; con số đó nói lên mức độ tham vọng của Nolan và Mirojnick. Điều đáng nói là phục trang không bị đối xử như chi tiết trang trí. Hơn 5.300 bộ phục trang này là đường chỉ nối liền Homer 2.800 năm trước với khán giả ngày nay. Khi Agamemnon khoác giáp đen bóng loáng, mũ cối lông ngựa cao vút gợi giả thuyết về dao găm đồng đen cực kỳ quý hiếm, ta thấy quyền lực không phải khái niệm trừu tượng; nó có màu sắc, kết cấu, giá trị vật liệu. Sự tỉ mỉ ấy, kết hợp tinh thần ưu tiên thực tế của Nolan, đã tạo nên một thế giới sử thi vừa hùng vĩ vừa gần gũi. Và đó là lý do The Odyssey không chỉ là một phim ăn khách, mà còn là lời nhắc: thần thoại mạnh nhất khi ta dám để nó bẩn, nặng và mệt – như đời người thật.
