Ít hơn nhưng mạnh hơn: định nghĩa lại sáng tác ảnh thiên nhiên
Sáng tác ảnh thiên nhiên với sức mạnh của sự kiềm chế là cách chủ động loại bỏ, che giấu hoặc làm mờ một phần cảnh vật để tạo ra khoảng trống cho trí tưởng tượng của người xem, biến tấm ảnh từ ghi chép đơn thuần thành trải nghiệm gợi mở, đầy câu hỏi và cảm xúc, trong đó điều bạn không chụp quan trọng ngang hoặc hơn những gì xuất hiện trong khung hình. Có một nghịch lý trong nhiếp ảnh: điều bạn không cho người xem thấy thường mạnh hơn điều bạn phô bày. Khi bạn ngừng hỏi “ở đây có cảnh đẹp nào?” và bắt đầu hỏi “ở đây có điều gì thú vị mà mọi người đang bỏ qua?” thì bạn đã bước sang vùng đất của nhiếp ảnh sáng tạo.
Kỹ thuật khung hình: loại bỏ để khơi gợi, không phải để che giấu
Nếu phải chọn một bí quyết chụp ảnh phong cảnh để nâng cấp ảnh lên cấp độ giàu chiều sâu, tôi sẽ chọn kỹ thuật khung hình. Khung hình không chỉ là tỉ lệ, là chọn 24mm hay 200mm, mà là quyết định tàn nhẫn: cái gì ở ngoài ảnh. Ẩn một phần chủ thể, để người xem phải hoàn thiện phần còn thiếu trong đầu, tạo ra căng thẳng nhận thức hấp dẫn. Partial framing – chỉ cho thấy một phần đối tượng – đẩy phần ý nghĩa còn lại ra khỏi mép ảnh, tạo cảm giác bí ẩn và tò mò. Không gian âm mang trọng lượng cảm xúc ngang với chủ thể; một bầu trời trống hay mảng sương mù lớn có thể kể nhiều chuyện hơn một mặt nước đầy chi tiết. Độ sâu trường ảnh nông biến hậu cảnh thành vệt màu ấn tượng, gợi bối cảnh mà không định nghĩa nó quá rõ ràng.
Bí quyết chụp ảnh phong cảnh: kiên nhẫn nhìn lâu hơn thay vì săn cảnh biểu tượng
Phong cảnh hoành tráng, trời kịch tính, hoàng hôn rực rỡ và địa điểm nổi tiếng đều có chỗ đứng, nhưng những bức ảnh càng nhìn càng thú vị lại thường là những cảnh tưởng như bình thường. Cái giết chết nhiếp ảnh thiên nhiên không phải là thiếu cảnh đẹp, mà là sự quen mắt: bạn đến hẻm núi nổi tiếng, giơ máy ở đúng vị trí Google gợi ý, và thành con chiên chụp ảnh giống nhau. Sau hàng chục năm cầm máy, có người nhận ra tiến bộ không đến từ thiết bị hay “chiêu thức thay đổi cuộc chơi”, mà từ kiên nhẫn nhìn lâu hơn. Bí quyết chụp ảnh phong cảnh ở đây là dám lờ đi góc chụp kinh điển để hỏi: “Điều gì nhỏ bé, lặng lẽ nhưng bị mọi người bỏ qua?”. Đôi khi tấm ảnh thú vị nhất không phải là thứ ngoạn mục trước mắt mà ai cũng trầm trồ, mà là thứ bình thường mà ai cũng thôi không nhìn nữa.
Bí ẩn và mơ hồ: khiến người xem thành đồng tác giả bức ảnh
Nhiếp ảnh sáng tạo trong thiên nhiên mạnh nhất khi nó đặt câu hỏi thay vì đưa ra đáp án. Khi đối mặt với bí ẩn trong ảnh – mặt con vật bị lá che bớt, lối mòn biến mất sau một khúc cua, hay cánh cửa mở vào vùng tối – người xem sẽ tiến lại gần hơn, nán lại lâu, và tự xây dựng câu chuyện để lấp đầy phần thiếu. Bí ẩn khơi gợi câu hỏi, kích thích tò mò và tạo gắn kết cảm xúc. Việc che giấu một phần khung cảnh đánh vào bản năng muốn hoàn thiện cái còn dang dở; điều bị giữ ngoài khung hình lại có sức nặng cảm xúc lớn hơn. Mơ hồ là người anh em của bí ẩn: nó đưa ra thông tin đủ để nhiều cách hiểu cùng tồn tại. Ánh nhìn chú báo ra ngoài khung là ưu thế hay lo lắng? Người xem phải tự trả lời, và bằng hành động giải mã đó, họ trở thành đồng tác giả bức ảnh.
Tự do sáng tác: khi bạn chụp điều mình tò mò, không phải điều người khác mong đợi
Phần lớn chúng ta khởi đầu với kiểu chụp “phục vụ” – tạo ra bức ảnh mà người khác sẽ thích: tạp chí du lịch cần cảnh hoành tráng, thương hiệu cần biểu tượng dễ nhận ra. Nhưng khi bạn ngừng cố gắng tạo ảnh để mọi người chấp nhận, bạn mở ra khoảng trống để chụp điều bản thân thấy thú vị. Sau 40 năm cầm máy, có người khẳng định sự thay đổi lớn nhất trong ảnh của họ không liên quan đến máy, ống kính hay việc chuyển từ film sang số; nó nằm ở việc họ tìm kiếm điều gì khi đi chụp. Nhiếp ảnh sáng tạo xuất phát từ tò mò: nhìn con phố quen mỗi ngày như khách du lịch lần đầu, thấy trong sương mù, mưa, phản chiếu những công cụ để che phủ hiện thực và tạo lớp nghĩa thưởng công cho cái nhìn lâu hơn. Khi bạn dùng những khoảng trống, bóng tối và gợi ý mơ hồ đã có sẵn trong đầu mình để tạo bí ẩn trong ảnh, bạn đang dùng thứ công cụ khái niệm mà bản thân đã sở hữu từ lâu.
