Tế bào gốc làm đẹp là gì và vì sao đang trở thành “miếng mồi” quảng cáo?
Tế bào gốc làm đẹp là thuật ngữ dùng để chỉ các dịch vụ, sản phẩm thẩm mỹ được quảng cáo là sử dụng tế bào gốc người hoặc chế phẩm sinh học liên quan nhằm mục đích trẻ hóa làn da, chống lão hóa, cải thiện sức khỏe và hỗ trợ điều trị bệnh, nhưng tại Việt Nam các kỹ thuật này chưa được cơ quan quản lý y tế thẩm định, cấp phép và kiểm chứng hiệu quả cũng như độ an toàn, nên đang tồn tại chủ yếu dưới dạng cam kết quảng cáo và lời giới thiệu thương mại. Những năm gần đây, cụm từ “tế bào gốc”, “NMN”, “NAD+”, “truyền trẻ hóa” xuất hiện dày đặc trên các trang quảng cáo sản phẩm y tế, spa và cơ sở thẩm mỹ, đánh trúng tâm lý sợ già, sợ bệnh của người tiêu dùng. Đáng nói, phần lớn lời hứa hẹn này không đi kèm thông tin pháp lý rõ ràng, khiến tế bào gốc làm đẹp trở thành một thị trường bán niềm tin hơn là bán kỹ thuật y khoa.
Bộ Y tế chưa cấp phép, nhưng thị trường tế bào gốc làm đẹp vẫn… nhộn nhịp
Điểm mấu chốt của câu chuyện nằm ở chỗ: Bộ Y tế hiện chưa cấp phép cho bất kỳ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc nào thực hiện phương pháp hay cung cấp sản phẩm làm đẹp từ tế bào gốc người. Nói cách khác, toàn bộ dịch vụ truyền tế bào gốc làm đẹp đang được quảng cáo rầm rộ đều ở tình trạng chưa được cấp phép. Riêng tại Hà Nội, Sở Y tế khẳng định chưa phê duyệt cho bất kỳ cơ sở khám, chữa bệnh nào triển khai các danh mục kỹ thuật liên quan đến ứng dụng hoặc sử dụng tế bào gốc trong khám, chữa bệnh. Dù vậy, trên thực tế, những lời chào mời “trẻ hóa toàn diện bằng tế bào gốc”, “truyền NMN, NAD+ nâng cấp sức khỏe” vẫn xuất hiện liên tục, cho thấy thị trường thẩm mỹ đang chạy trước quy định Bộ Y tế và coi khoảng trống pháp lý là cơ hội kinh doanh hơn là hàng rào cần tôn trọng.
Công văn cảnh báo liên tiếp: vì sao cơ quan quản lý phải lên tiếng lúc này?
Thị trường không tự nhiên bị siết lại; nó chỉ bị chặn khi nguy cơ đã hiện hữu. Ngày 31/7, Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế đã gửi văn bản đề nghị Sở Y tế Hà Nội khẩn trương kiểm tra, xác minh thông tin báo chí về một cơ sở thẩm mỹ tư vấn truyền NMN, NAD+ và tế bào gốc khi chưa được cấp phép. Ngày 6/8, Sở Y tế Hà Nội tiếp tục ban hành Công văn 8015/SYT-NVY gửi UBND các xã, phường và Văn phòng UBND thành phố để cảnh báo người dân về việc sử dụng các sản phẩm, chế phẩm sinh học được quảng cáo là “tế bào gốc”. Những động thái liên tiếp này cho thấy cơ quan quản lý buộc phải phản ứng trước làn sóng quảng cáo sản phẩm y tế vượt quá phạm vi cho phép, khi báo chí và người dân liên tục phản ánh việc nhiều cơ sở thẩm mỹ công khai tư vấn dịch vụ truyền tế bào gốc làm đẹp với lời hứa trẻ hóa, chống lão hóa, phục hồi sức khỏe dù chưa được phê duyệt.
Khoảng cách giữa quy định và thực tế: lỗ hổng mở đường cho dịch vụ không kiểm soát
Về nguyên tắc, tế bào gốc là lĩnh vực chuyên sâu của y học tái tạo, chỉ được phép áp dụng trong những quy trình đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, với kiểm soát chặt chẽ về chuyên môn. Tuy nhiên, giữa quy định Bộ Y tế và thực tế thị trường đang tồn tại một khoảng cách rõ rệt: pháp luật chưa cho phép ứng dụng tế bào gốc làm đẹp, nhưng quảng cáo lại phủ sóng như thể đây là kỹ thuật phổ biến. Khi người tiêu dùng không thấy chế tài đủ mạnh và không tra cứu được thông tin pháp lý, họ dễ tin vào lời giới thiệu một chiều. Môi trường này vô tình khuyến khích các cơ sở thẩm mỹ tự "sáng tạo" dịch vụ: đặt tên là tế bào gốc, gắn mác trẻ hóa, nhưng không chứng minh nguồn gốc, không công bố chỉ định – chống chỉ định. Khoảng trống quản lý thông tin, cộng với tốc độ lan truyền của quảng cáo trên mạng xã hội, đang biến các liệu pháp chưa được kiểm chứng thành trào lưu làm đẹp mang tính thử nghiệm trên chính cơ thể khách hàng.
Rủi ro sức khỏe và trách nhiệm người tiêu dùng: đừng để tiền mất tật mang
Cơ quan quản lý y tế đã cảnh báo thẳng thắn: việc sử dụng các dịch vụ truyền tế bào gốc tại những cơ sở không được cấp phép tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe người sử dụng. Người dùng có thể gặp biến chứng do quy trình không bảo đảm vô khuẩn, nguồn tế bào không rõ nguồn gốc, không được đánh giá đầy đủ về chỉ định, chống chỉ định, cũng như không có quy trình theo dõi sau can thiệp. Trong bối cảnh đó, trách nhiệm không chỉ thuộc về cơ sở thẩm mỹ, mà còn ở lựa chọn của mỗi người. Sở Y tế Hà Nội khuyến cáo người dân phải chủ động tra cứu tính pháp lý của cơ sở khám chữa bệnh, dịch vụ làm đẹp và nhà thuốc trước khi sử dụng; kiểm tra giấy phép hoạt động, phạm vi chuyên môn và người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật. Khi phát hiện quảng cáo sản phẩm y tế sai sự thật, vượt quá phạm vi chuyên môn, người dân được đề nghị phản ánh ngay để cơ quan quản lý kiểm tra, xử lý theo quy định pháp luật. Nếu người tiêu dùng tiếp tục “bỏ phiếu bằng ví tiền” cho các dịch vụ chưa được cấp phép, thì những cảnh báo sẽ chỉ nằm trên giấy, còn rủi ro sức khỏe sẽ nằm trên cơ thể chính họ.
