Dùng AI chưa đồng nghĩa với tạo ra giá trị
Ứng dụng AI trong doanh nghiệp là việc đưa trí tuệ nhân tạo vào nhiệm vụ và quy trình cụ thể, đồng thời xác định vai trò của con người trong kiểm tra, quyết định và chịu trách nhiệm về kết quả. Đây không phải chuyện cài thêm một công cụ, mà là lựa chọn cách phối hợp giữa công nghệ và lao động để cải thiện đầu ra.
AI đang định hình lại môi trường làm việc, nhưng tốc độ đưa công nghệ vào doanh nghiệp nhanh hơn khả năng khai thác hiệu quả. Nghiên cứu năm 2026 do Amazon Web Services ủy quyền cho thấy 26% doanh nghiệp Việt Nam đã ứng dụng AI, tăng từ 18% năm trước; trong nhóm này, 61% vẫn ở giai đoạn thử nghiệm. Khoảng cách ấy là lời cảnh báo: số lượng công cụ được sử dụng không phải thước đo năng suất lao động. Nếu công việc, quyền hạn và quy trình giữ nguyên, AI có thể chỉ đẩy nhanh một khâu mà không cải thiện kết quả chung.
Đào tạo phải vượt khỏi bài học thao tác
Muốn AI tạo ra năng suất và đổi mới, doanh nghiệp cần giúp nhân viên biết đặt câu hỏi, đánh giá đầu ra, nhận diện sai lệch và quyết định khi nào không nên làm theo gợi ý của công nghệ. Kỹ năng AI vì thế không chỉ là biết dùng ứng dụng; tư duy phản biện và phán đoán độc lập mới giúp người lao động khai thác công cụ mà không phụ thuộc vào nó.
Nhu cầu đào tạo lại đã được nhìn nhận rộng rãi: 87% nhà tuyển dụng được khảo sát cho rằng nâng cấp kỹ năng cho nhân viên hiện tại là yếu tố quan trọng trong chiến lược AI. Tuy nhiên, 48,8% doanh nghiệp được khảo sát chưa đào tạo kỹ năng AI cho nhân viên. Đào tạo nhân lực AI cần gắn với vị trí và nghiệp vụ thực tế: nhân viên học cách kiểm chứng thông tin, quản lý học cách đưa công nghệ vào quy trình, còn lãnh đạo phải giám sát việc dùng AI trong quyết định kinh doanh. Hướng dẫn vài thao tác rồi để người lao động tự xoay xở là chưa đủ.
Thiết kế lại công việc, không chỉ tự động hóa tác vụ
Đào tạo sẽ không bù được một mô hình vận hành lỗi thời. Doanh nghiệp cần xem xét toàn bộ luồng công việc: thông tin đi vào ở đâu, AI xử lý phần nào, con người kiểm tra và phê duyệt ra sao, ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Nếu thêm một công cụ nhưng vẫn giữ nguyên các bước phối hợp, doanh nghiệp có thể tạo thêm khâu kiểm tra thủ công thay vì giải phóng thời gian.
Vì vậy, lãnh đạo phải phân công lại nhiệm vụ, điều chỉnh quyền quyết định và xây dựng cách đo hiệu quả dựa trên chất lượng đầu ra, sai sót, thời gian xử lý và kết quả kinh doanh. Một doanh nghiệp có thể đào tạo toàn bộ nhân viên dùng AI nhưng vẫn không cải thiện đáng kể năng suất nếu quy trình và cách quản lý không đổi. Nghị quyết 57-NQ/TW nhấn mạnh vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số. Trọng tâm đúng không phải là tự động hóa càng nhiều càng tốt, mà là thiết kế công việc để công nghệ bổ trợ phán đoán và chuyên môn của con người.
Biến mục tiêu đào tạo thành năng lực làm chủ
Chính phủ đã phê duyệt Chương trình quốc gia phát triển nguồn nhân lực trí tuệ nhân tạo vào tháng 8/2026, đặt mục tiêu trang bị kỹ năng AI cơ bản cho khoảng 10 triệu người lao động vào năm 2030. Chiến lược quốc gia về chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030 cũng đặt mục tiêu đào tạo kỹ năng số cơ bản cho tối thiểu 10 triệu lượt người trong độ tuổi lao động và giúp hơn 40% doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận các nền tảng, tác nhân hoặc giải pháp AI dùng chung.
Những mục tiêu này chỉ có ý nghĩa khi đào tạo gắn với đổi mới tổ chức. AI có thể trả lời nhanh, nhưng nếu nhân viên không còn cơ hội tự xử lý vấn đề khó, họ cũng có thể mất đi trải nghiệm cần để xây dựng chuyên môn và khả năng phán đoán. Bởi vậy, doanh nghiệp cần dành chỗ cho thực hành, phản biện và học từ sai sót, đồng thời cập nhật cách phối hợp giữa người với máy. Kết luận rất rõ: đầu tư vào AI mà bỏ qua con người và thiết kế công việc sẽ khó tạo năng suất bền vững; đào tạo và tổ chức lại công việc phải đi cùng nhau.
