Thất bại là trải nghiệm trẻ cần được tập
Dạy trẻ kiên cường là giúp trẻ trải qua cả thành công lẫn thất bại, nhận biết cảm xúc của mình và tiếp tục thử những điều có ý nghĩa thay vì được người lớn che chắn khỏi mọi khó khăn. Vì vậy, cha mẹ không nên luôn nhường con thắng trong các trò chơi. Khi kết quả lần nào cũng được sắp đặt theo ý trẻ, con mất cơ hội nhận ra rằng mọi việc có thể không như mong muốn, nỗi thất vọng rồi sẽ dịu xuống và vẫn còn dịp thử lại. Với trẻ nhỏ, một ván thua đôi khi không chỉ là trò chơi: con có thể tự hỏi liệu mình có kém cỏi hay không, rồi thấy xấu hổ hoặc tức giận. Điều đó không có nghĩa cha mẹ cần cố tình đánh bại con để rèn bản lĩnh. Hãy chọn trò vừa sức, chơi công bằng và để kết quả diễn ra tự nhiên. Thử thách phù hợp sẽ giúp trẻ đối mặt thất bại mà không biến cuộc chơi thành một bài kiểm tra.
Ở bên con mà không xóa đi cảm xúc
Khi con khóc hay giậm chân vì thua, mục tiêu trước mắt không phải là thuyết phục con rằng chuyện chẳng đáng buồn. Cảm xúc có thể quá lớn so với khả năng gọi tên và tự điều chỉnh của trẻ; lúc cơn giận đang dâng, những lời giải thích dài thường không giúp ích. Cha mẹ đồng hành bằng cách giữ an toàn, hạ giọng và nói ngắn gọn: “Ba mẹ biết con rất buồn vì thua. Con được phép buồn, nhưng không được ném đồ hay đánh người. Mình nghỉ một chút nhé”. Cách này vừa thừa nhận cảm giác của con, vừa đặt giới hạn rõ ràng cho hành vi. Đừng vội nhường thêm một ván chỉ để chặn nước mắt: trẻ cần được trải nghiệm rằng thất vọng không dễ chịu, nhưng có thể đi qua. Cha mẹ có thể cho con nghỉ, ở cạnh khi con buồn và đợi đến lúc con bình tĩnh rồi mới trò chuyện.
Nuôi dưỡng sự kiên cường bằng những thói quen nhất quán
Một ván chơi không thể tự mình tạo nên sự kiên cường; điều quan trọng hơn là những cách ứng xử cha mẹ lặp lại trong đời sống hằng ngày. Bác sĩ tâm thần trẻ em và vị thành niên Suzan J. Song, MD, PhD, tốt nghiệp Harvard và Stanford, nhấn mạnh giá trị của việc để trẻ nếm trải cả thành công lẫn thất bại, đồng thời học cách kết nối, đóng góp và giải quyết vấn đề. Khi trẻ đã dịu lại sau một ván thua, cha mẹ có thể hỏi: “Lần sau con muốn thử cách nào?” Câu hỏi ấy chuyển trọng tâm từ việc con có thắng hay không sang điều con có thể học và làm tiếp. Hãy để trẻ thử lắp món đồ chơi, kiên nhẫn với lỗi sai, hoặc nhận một trách nhiệm phù hợp trong gia đình. Trẻ học cách vượt khó không phải vì luôn được bảo đảm sẽ thành công, mà vì được luyện tập, mắc lỗi và thử lại với người lớn ở bên.
Làm gương, rồi biết khi nào cần tìm thêm hỗ trợ
Cha mẹ cũng có thể cho con thấy người lớn biết thua mà không cần che giấu nỗi tiếc nuối. Chẳng hạn, nói: “Hôm nay ba thua rồi, ba hơi tiếc, nhưng ván sau ba sẽ thử cách khác”. Một lời chia sẻ bình tĩnh như vậy cho trẻ thấy thất vọng không đồng nghĩa với thất bại về con người, và người ta vẫn có thể tiếp tục chơi, học hỏi sau một kết quả không như ý. Khi trò chuyện sau cuộc chơi, hãy giúp con gọi tên cảm xúc trước rồi mới cùng nghĩ về cách thử tiếp; đừng ép con phải vui ngay. Cũng cần nhớ rằng cố tình thắng con để “rèn bản lĩnh” có thể biến cuộc chơi thành bài kiểm tra khi trẻ chưa sẵn sàng. Nếu những cơn giận lặp lại dồn dập, dữ dội hoặc kéo dài bất thường với lứa tuổi, nhất là khi ảnh hưởng đến việc học hay tình bạn, cha mẹ nên cùng con gặp chuyên gia để tìm hiểu nguyên nhân.
Mục tiêu không phải là làm con hết buồn sau mỗi lần thua, mà là giúp con biết mình có thể buồn, được cha mẹ ở bên và vẫn có thể thử lại. Khi người lớn không sắp đặt mọi kết quả nhưng vẫn tạo giới hạn an toàn, trò chơi trở thành cơ hội nhỏ để trẻ luyện đối diện với điều không như ý. Sự kiên cường lớn lên qua những trải nghiệm vừa sức và sự đồng hành nhất quán, chứ không phải qua việc trẻ luôn thắng.
