Chuẩn hóa livestream: từ phong trào tự phát đến nghề được đào tạo bài bản
Chuẩn hóa livestream là quá trình xây dựng khung năng lực, quy trình nghiệp vụ và chuẩn mực pháp lý – đạo đức rõ ràng cho người làm livestream, giúp hoạt động phát trực tiếp bán hàng và truyền thông trên nền tảng số vận hành như một nghề chuyên nghiệp, có đào tạo chính quy, có chứng chỉ, có tiêu chuẩn đánh giá và có trách nhiệm với người tiêu dùng lẫn đối tác thương mại. Creator Economy tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh, hỗ trợ doanh nghiệp bán hàng, tạo doanh thu trực tiếp cho người làm nội dung, tạo việc làm mới và kích cầu tiêu dùng. Trong bối cảnh đó, đào tạo streamer và chuẩn hóa livestream không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để hệ sinh thái này trưởng thành.
Ngày 18/9/2026 tại TP.HCM, NEXLY phối hợp cùng VTV College – Trường Cao đẳng Truyền hình, Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức hội thảo chuyên đề “Future of Creator Economy”, với sự tham gia của đại diện nền tảng, thương hiệu, Creator, chuyên gia và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực truyền thông số. Cùng lúc, hai bên công bố khai giảng Khóa 01 – Chứng chỉ Nghiệp vụ Livestream & Truyền thông trên nền tảng số. Thông điệp gửi đi rất rõ: đã đến lúc creator economy Việt Nam phải đi từ phong trào sang chuyên môn, từ thử sai sang tiêu chuẩn. Đây không phải sự “hành chính hóa” một lĩnh vực sáng tạo, mà là động thái bảo vệ cả người xem, doanh nghiệp lẫn chính người làm nghề.
Creator economy Việt Nam đã lớn, nhưng nền tảng nghề vẫn mong manh
Creator economy Việt Nam bùng nổ cùng livestream và social commerce, khi các phiên phát trực tiếp đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm để trở thành kênh thương mại chủ lực. Cả nước hiện có hơn 5 triệu người bán hàng trực tuyến, trong đó một lực lượng lớn là Creator, KOL/KOC hoạt động theo mô hình affiliate và tiếp thị liên kết. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Khi hàng triệu đơn hàng được chốt qua livestream, mỗi streamer không chỉ là người giải trí mà là một mắt xích trong chuỗi phân phối số”. Từ người làm nội dung, Creator nay tham gia sâu vào truyền thông, giới thiệu và phân phối sản phẩm.
Nhưng tốc độ phát triển lại nhanh hơn tốc độ chuẩn hóa nghề. Phần lớn Creator và livestreamer đi lên bằng tự học, chưa có khung năng lực thống nhất hay cơ chế ghi nhận chính thức. Thương hiệu vì thế vẫn chọn đối tác dựa vào lượt xem, người theo dõi, thay vì năng lực nghiệp vụ và khả năng tuân thủ. Khoảng trống kiến thức pháp lý, thuế, trách nhiệm quảng cáo khiến niềm tin người tiêu dùng bị bào mòn bởi tình trạng thổi phồng công dụng, thiếu gắn nhãn quảng cáo, thông tin thiếu kiểm chứng. Khi niềm tin suy giảm, chi phí hợp tác tăng lên và cơ hội nghề nghiệp của những Creator làm nghề nghiêm túc cũng bị ảnh hưởng. Đây là cái giá của một thị trường lớn nhưng nền tảng nghề chưa tương xứng.
Pháp lý siết chặt: chuẩn hóa nghề livestream trở thành yêu cầu sống còn
Điểm đáng chú ý là yêu cầu chuẩn hóa livestream không chỉ đến từ thị trường, mà đang được “khóa cứng” bằng luật. Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 có hiệu lực từ 1/7/2026 lần đầu định danh livestream bán hàng như một hoạt động thương mại có điều kiện, với yêu cầu cụ thể cho người trực tiếp thực hiện phiên live. Người livestream phải xác thực danh tính, kiểm chứng thông tin sản phẩm, chỉ giới thiệu hàng hóa có đủ hồ sơ pháp lý, đảm bảo trung thực, không gây nhầm lẫn về công dụng, nguồn gốc, chất lượng. Dữ liệu hình ảnh, âm thanh của phiên livestream cũng phải được lưu trữ để phục vụ kiểm tra, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp.
Song song đó, Luật Quảng cáo sửa đổi có hiệu lực từ 1/1/2026 đặt ra nghĩa vụ rõ ràng hơn cho người chuyển tải sản phẩm quảng cáo, từ gắn nhãn nội dung, kiểm chứng thông tin đến trách nhiệm liên đới với thương hiệu. Nghị định 117/2025/NĐ-CP quy định sàn thương mại điện tử, nền tảng số khấu trừ và nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh. Như vậy, chỉ trong một thời gian ngắn, người làm Creator và livestream phải bắt nhịp với hành lang pháp lý mới; việc trang bị kiến thức nghiệp vụ và pháp lý bài bản trở thành điều kiện tất yếu để làm nghề bền vững. Nếu không hiểu luật, streamer không chỉ đối mặt nguy cơ bị phạt, mà còn tự đánh mất uy tín và khả năng hợp tác dài hạn với thương hiệu.
Chương trình đào tạo streamer: mắt xích còn thiếu trong hệ sinh thái
Trong khuôn khổ hội thảo, VTV College và NEXLY Academy khai giảng Khóa 01 – Chứng chỉ Nghiệp vụ Livestream & Truyền thông trên nền tảng số. Đây là nỗ lực đưa đào tạo streamer vào đúng vị trí còn thiếu của hệ sinh thái Creator Economy, bên cạnh Platform – Creator – Brand – Education. Nội dung đào tạo kết hợp kiến thức chuyên môn và thực hành, bao gồm nghiệp vụ livestream, truyền thông trên nền tảng số, cùng kiến thức pháp lý và thuế trong hoạt động nghề nghiệp. Nói thẳng, khóa học này không giúp ai “nổi tiếng sau một đêm”, mà giúp họ hiểu nghề mình đang làm – và chịu trách nhiệm – ở mức một người lao động chuyên nghiệp trên môi trường số.
Ở tầm nhìn dài hạn, NEXLY và VTV College kỳ vọng Khóa 01 là bước khởi đầu của một chương trình đào tạo được duy trì và mở rộng, hướng tới hình thành một chuẩn nghiệp vụ được thị trường công nhận cho nghề Creator và livestream tại Việt Nam. Thông qua hội thảo “Future of Creator Economy” và chương trình chứng chỉ, hai đơn vị hướng tới xây dựng lực lượng Creator và truyền thông số chuyên nghiệp hơn, thúc đẩy hệ sinh thái sáng tạo nội dung phát triển bài bản, minh bạch và bền vững. Nếu tiêu chuẩn nghề được hình thành, thương hiệu có cơ sở đánh giá đối tác, nền tảng có căn cứ phối hợp quản lý, còn người xem được bảo vệ tốt hơn trước nội dung quảng cáo trá hình và thông tin sai lệch.
Kết luận: Chuẩn hóa để livestream Việt lớn lên, không phải để bị “siết” lại
Nhìn từ hợp tác giữa NEXLY và VTV College, chuẩn hóa livestream không phải là cái “vòng kim cô” cho sự sáng tạo, mà là bước đi tất yếu của một ngành đã trưởng thành. Creator economy Việt Nam không còn là cuộc chơi nhỏ lẻ khi hàng triệu người bán hàng trực tuyến và livestream trở thành một kênh thương mại chủ lực. Khi pháp lý đã siết chặt, chỉ có hai lựa chọn: hoặc coi livestream là nghề, học bài bản, tuân thủ, hoặc chấp nhận bị loại khỏi cuộc chơi. Chuẩn hóa nghề là tấm vé để người làm nội dung bước từ vùng xám sang một thị trường sáng sủa, nơi doanh nghiệp tin tưởng hơn, người tiêu dùng được bảo vệ hơn và bản thân streamer có thể sống lâu dài với nghề. Muốn vậy, đào tạo chính quy và tiêu chuẩn nghề nghiệp cần được xem là “cơ sở hạ tầng mềm” bắt buộc của truyền thông số chuyên nghiệp, chứ không phải dịch vụ phụ trợ tùy hứng.
