Chuẩn bị năm học mới bắt đầu từ cảm xúc của trẻ, không phải điểm số
Chuẩn bị năm học mới cho con là quá trình bố mẹ chủ động ổn định tâm lý trẻ em, thiết lập lại nhịp sinh hoạt đều đặn, rèn khả năng tự lập và quản lý thiết bị số, đồng thời tạo cảm giác trường học là nơi an toàn, đáng mong chờ chứ không phải nguồn áp lực. Đây không phải chuyện mua đủ sách vở, mà là xây tâm thế sẵn sàng, tự tin và biết tự học trong một môi trường giáo dục đang thay đổi nhanh cùng công nghệ và AI. Trong bối cảnh sau kỳ nghỉ hè, nhiều phụ huynh chỉ nghĩ đến chuyện tăng tốc học tập. Tôi cho rằng đó là cách tiếp cận ngược. Nền tảng cần ưu tiên là sức khỏe tinh thần và cảm xúc của con. Theo chia sẻ từ các chuyên gia giáo dục, áp lực lớn nhất với trẻ không phải là lượng bài vở, mà là nỗi sợ bị so sánh, bị đánh giá qua điểm số và cảm giác bị kiểm soát mọi lúc. Nếu bố mẹ vẫn mở miệng là “Hôm nay con được mấy điểm?”, chúng ta đang vô tình biến trường học thành nơi thi thố, không phải nơi học hỏi. Một câu hỏi nhỏ như “Hôm nay con đi học có vui không?” làm thay đổi thông điệp mà trẻ nhận được: bố mẹ quan tâm đến tâm lý trẻ em, đến niềm vui và trải nghiệm, không chỉ kết quả. Đó là bước đầu để con cảm thấy “mỗi ngày đến trường là một ngày vui”, từ đó bước vào năm học mới với tâm thế nhẹ nhàng, tự tin hơn.
Ổn định tâm lý: giảm áp lực, tăng thấu hiểu để con tự tin bước vào lớp
Muốn trẻ tự lập và tự tin, bố mẹ phải dám buông bớt nỗi lo của chính mình. Sự lo lắng của người lớn, nếu thể hiện bằng kiểm tra liên tục, tra khảo điểm số, ép học thêm, sẽ trở thành áp lực trực tiếp lên tâm lý trẻ em. Theo nhà giáo Nguyễn Thị Minh Huệ, hành trang quan trọng của học sinh hiện nay không chỉ là sách vở mà là tâm thế sẵn sàng, khả năng tự học suốt đời, giao tiếp và thích ứng, tư duy phản biện, làm chủ công nghệ và AI. Điều này đặt trách nhiệm lên bố mẹ: hãy thôi so sánh con với bạn bè và ngừng kiểm soát tới từng giờ học. Khi bố mẹ nói "Con phải giỏi như bạn A" hay "Nếu không được 10 điểm thì…", thông điệp ngầm là con không đủ tốt, dù đã cố gắng. Thay vào đó, hãy hỏi về cảm xúc, lắng nghe những khó chịu nhỏ như sợ thầy cô, sợ bài kiểm tra, sợ không có bạn chơi. Một đứa trẻ được thừa nhận nỗ lực sẽ dễ tự tin hơn nhiều so với đứa trẻ chỉ được khen vì điểm cao. Theo tôi, ổn định tâm lý trước năm học mới không phải là liệu pháp cao siêu; đó là chuỗi lựa chọn rất cụ thể mỗi ngày: chọn lắng nghe thay vì phán xét, chọn đồng hành thay vì áp đặt, chọn quá trình thay vì kết quả tức thời. Khi tâm lý đã an toàn, trẻ mới dám thử, dám sai và do đó mới học được thật sự.
Thiết lập lại nhịp sinh hoạt đều đặn để con bắt nhịp học tập nhanh hơn
Sau kỳ nghỉ hè, đa số trẻ bị đảo lộn giờ giấc: thức khuya, chơi thiết bị số nhiều, ít vận động. Nếu bố mẹ bỏ qua giai đoạn điều chỉnh, tuần đầu tiên đi học dễ trở thành “cú sốc” cho cả nhà. Các chuyên gia nhấn mạnh, trẻ cần thời gian để trở lại nền nếp sinh hoạt của năm học; điều này quan trọng không kém so với việc ôn bài. Cách hiệu quả nhất không phải ép trẻ học thật nhiều ngay lập tức, mà là xây lại những nhịp nhỏ: giờ ngủ, giờ thức, thời gian ăn, thời gian chơi, thời gian dùng thiết bị số. Cha mẹ nên giúp trẻ điều chỉnh giờ ngủ, giờ thức ổn định vài tuần trước ngày tựu trường, đồng thời hình thành một khung giờ học cố định mỗi ngày. Việc duy trì đều đặn sẽ từng bước tạo nên thói quen tự học và ý thức kỷ luật, giúp trẻ thích nghi nhanh hơn với môi trường học tập. Tôi ủng hộ cách nhìn coi nhịp sinh hoạt đều đặn là “động cơ ngầm” của mọi tiến bộ. Một đứa trẻ ngủ đủ, ăn đúng giờ, có khoảng thời gian vận động ngoài trời và thời gian nghỉ không thiết bị sẽ tập trung tốt hơn, bớt cáu gắt, dễ hợp tác với thầy cô và bạn bè. Sức chịu đựng với áp lực học tập vì thế cũng tăng lên một cách tự nhiên.
Rèn tự lập và quản lý thiết bị số: kỹ năng thiết yếu trước khi vào lớp
Không thể nói đến tự lập và tự tin nếu mọi việc của con đều do người lớn làm hộ. Trước năm học mới, hãy biến những việc nhỏ thành “bài tập tự lập”: tự chuẩn bị quần áo, tự sắp xếp đồ dùng học tập, tự buộc dây giày, tự kiểm tra cặp trước khi đến trường. Qua những việc này, trẻ nhận ra mình có thể làm được nhiều hơn tưởng tượng, từ đó hình thành tính tự lập và sự tự tin. Tôi cho rằng đây là khoản đầu tư thông minh: mỗi việc trẻ tự làm là một viên gạch xây lòng tự tin. Nếu bố mẹ cứ “làm cho nhanh”, con sẽ học được rằng mình yếu kém và phải phụ thuộc. Rèn tự lập phải song hành với rèn khả năng quản lý thiết bị số. Trẻ ngày nay tiếp cận công nghệ rất sớm, thậm chí nhiều em sử dụng thiết bị nhanh nhạy hơn người lớn. Mục tiêu không thể là cấm tuyệt đối, mà là dạy con nhận biết nội dung hữu ích, nội dung cần hạn chế và cách tự quản lý thời gian dùng điện thoại, máy tính. Theo góc nhìn của tôi, khi bố mẹ chuyển từ "giám sát mọi lúc" sang "dạy con tự quản lý", chúng ta đang trao cho con quyền làm chủ việc học và giải trí. Trẻ được tin tưởng sẽ dễ hợp tác hơn, ít dùng thiết bị lén lút, và học được kỹ năng rất cần thiết cho tương lai: tự kiểm soát hành vi của chính mình.
Học cách đồng hành trong thời đại AI: bài học từ Tọa đàm Back to School
Một điểm sáng của chuẩn bị năm học mới là sự xuất hiện của các diễn đàn nơi nhiều góc nhìn giáo dục được gặp nhau. Tọa đàm Back to School 2026 tại Hà Nội tạo diễn đàn để đại diện cơ quan quản lý giáo dục, nhà trường, chuyên gia, học sinh và phụ huynh cùng trao đổi những vấn đề thiết thực trước năm học mới: môi trường học tập, tâm lý học sinh sau kỳ nghỉ hè, áp lực học tập, năng lực ngoại ngữ và cách ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong học tập. Theo bà Nguyễn Thị Minh Huệ, để làm chủ tương lai, học sinh cần rèn luyện 4 năng lực quan trọng: tự học suốt đời, thích ứng xã hội, tư duy phản biện và làm chủ công nghệ, AI. Tôi đánh giá cao thông điệp này: điều trẻ cần không chỉ là thêm kiến thức mà là khả năng thích nghi với thế giới nhiều biến động. Các trường học cũng đang nỗ lực xây dựng môi trường học tập mở, dùng câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa, ngày hội ngôn ngữ, giao lưu văn hóa, phát thanh học đường, sân chơi ngoại khóa hay góc đọc sách để biến việc học thành một phần tự nhiên của đời sống học trò. Điều phụ huynh nên rút ra là: hãy coi AI, các nền tảng học tập thông minh, robot học tiếng Anh… như công cụ hỗ trợ, không phải “cái nạng” để con dựa dẫm. Trẻ có thể dùng AI để luyện tiếng Anh, tra cứu, giải bài khó, nhưng vẫn phải rèn tư duy độc lập. Vai trò của bố mẹ là hướng dẫn con dùng công nghệ một cách có mục đích, trung thực và cân bằng, thay vì hoặc cấm đoán, hoặc phó mặc hoàn toàn.
